Việc học sinh sử dụng mạng xã hội để phản bác hoặc chỉ trích quy định nhà trường không còn là câu chuyện hiếm gặp trong thời đại số. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc thực hiện quyền tự do bày tỏ ý kiến và hành vi vi phạm kỷ luật học đường thường bị mờ đi, dẫn đến những xung đột gay gắt giữa nhà trường và phụ huynh.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Em M.A (học sinh lớp 9 tại một trường THCS) do bất mãn với quy định mới về đồng phục của nhà trường đã đăng tải bài viết trên mạng xã hội cá nhân với ngôn từ gay gắt, bêu rếu quy định này. Sau khi phát hiện sự việc, Ban Giám hiệu nhà trường đã họp hội đồng kỷ luật và đưa ra hình thức xử lý đình chỉ học tập 01 tuần đối với M.A.

Cho rằng nhà trường xử lý quá khắc nghiệt, xâm phạm đến quyền tự do ngôn luận và làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền được học tập của con, phụ huynh em M.A đã làm đơn khiếu nại, phản đối quyết định kỷ luật và dọa sẽ khởi kiện nhà trường ra cơ quan thẩm quyền.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét dưới góc độ pháp lý, việc xem xét tính hợp pháp của quyết định kỷ luật cần phải dựa trên sự cân bằng giữa quyền cơ bản của trẻ em và nghĩa vụ tuân thủ nội quy nhà trường.

1. Quy định về quyền bày tỏ ý kiến của trẻ em và nghĩa vụ học sinh:

Theo Điều 33 Luật Trẻ em 2016 (sửa đổi, bổ sung 2025): Trẻ em có quyền được bày tỏ ý kiến, nguyện vọng về những vấn đề liên quan đến trẻ em; được tiếp cận thông tin phù hợp với độ tuổi; được tự do ngôn luận trong khuôn khổ pháp luật quy định.

Theo khoản 2 Điều 82 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung 2025): Người học có nghĩa vụ tôn trọng nhà giáo, cán bộ và người lao động của cơ sở giáo dục; chấp hành nội quy, điều lệ, quy chế của cơ sở giáo dục; tuân thủ quy định của pháp luật.

2. Nguyên tắc áp dụng hình thức kỷ luật đối với học sinh:

Theo Điều 33 Luật Trẻ em 2016 (sửa đổi, bổ sung 2025):

“ Điều 33. Quyền được tiếp cận thông tin và tham gia hoạt động xã hội

Trẻ em có quyền được tiếp cận thông tin đầy đủ, kịp thời, phù hợp; có quyền tìm kiếm, thu nhận các thông tin dưới mọi hình thức theo quy định của pháp luật và được tham gia hoạt động xã hội phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành, nhu cầu, năng lực của trẻ em.”

Áp dụng vào tình huống:

• Quyền tự do ngôn luận của trẻ em theo Điều 33 Luật Trẻ em không có nghĩa là tự do sử dụng ngôn từ bêu rếu, xúc phạm tổ chức hay cá nhân. Tuy nhiên, việc nhà trường lập tức áp dụng hình thức “đuổi học 1 tuần” mà chưa qua các bước hỗ trợ, tâm lý hay giáo dục điều chỉnh thái độ là chưa thực sự phù hợp với nguyên tắc giáo dục vì lợi ích tốt nhất của trẻ em theo Luật Giáo dục.

Kết luận pháp lý:

Theo khoản 2 Điều 82 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung 2025) và Điều 33 Luật Trẻ em 2016 (sửa đổi, bổ sung 2025), học sinh có quyền bày tỏ ý kiến nhưng phải tuân thủ nội quy và pháp luật. Việc nhà trường áp dụng hình thức đình chỉ học 1 tuần khi chưa thực hiện đầy đủ quy trình giáo dục, nhắc nhở và đối thoại là có phần khiên cưỡng, dễ dẫn đến rủi ro pháp lý khi phụ huynh khiếu nại.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Lứa tuổi học sinh lớp 9 (14–15 tuổi) là giai đoạn tâm lý biến động mạnh, có nhu cầu khẳng định bản thân cao và dễ bộc phát cảm xúc trên không gian mạng.Việc sử dụng mạng xã hội bêu rếu trường xuất phát từ sự thiếu hụt kỹ năng ứng xử số và tâm lý phản ứng bột phát. Nếu nhà trường đáp trả bằng một án phạt đuổi học mang tính đẩy học sinh ra xa, điều đó dễ gieo rắc tâm lý chống đối, tổn thương và làm trầm trọng thêm xung đột.

Giáo dục nhân văn là giúp trẻ hiểu ra giới hạn của sự tự do: Tự do ngôn luận phải đi kèm với trách nhiệm và sự tôn trọng.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Xung đột giữa kỷ luật nội bộ nhà trường và quyền tự do cá nhân trẻ em trên mạng: Bài học quản trị ở đây là nhà trường cần nhận diện rõ ranh giới giữa việc xử lý vi phạm kỷ luật và việc tôn trọng quyền cá nhân của trẻ. Nếu không khéo léo, hành vi cứng nhắc sẽ biến một vi phạm nội bộ thành rủi ro khủng hoảng truyền thông và rủi ro pháp lý gây tổn hại hình ảnh, uy tín (tài sản vô hình) của nhà trường.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết vẹn toàn cả về “lý” lẫn “tình”, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất 03 bước xử lý rủi ro và hòa giải:

1. Bước 1 – Tổ chức đối thoại hòa giải nhân văn: BGH nhà trường chủ động mời phụ huynh và học sinh M.A tham dự buổi đối thoại kín. Nhà trường giải thích rõ về ý nghĩa của quy định đồng phục cũng như tác hại của việc sử dụng mạng xã hội sai cách; đồng thời lắng nghe tâm tư, nguyện vọng chính đáng của học sinh.
2. Bước 2 – Điều chỉnh biện pháp kỷ luật mang tính giáo dục: Thu hồi/điều chỉnh quyết định đình chỉ học 1 tuần. Thay vào đó, áp dụng biện pháp nhắc nhở, yêu cầu em M.A thực hiện một chuyên đề/bài thu hoạch về “Văn hóa ứng xử trên không gian mạng” hoặc tham gia các hoạt động hỗ trợ cộng đồng tại trường để em nhận ra lỗi sai.
3. Bước 3 – Bổ sung quy trình quản trị và tư vấn tâm lý học đường: Rà soát, ban hành quy chế rõ ràng về sử dụng mạng xã hội đối với học sinh; thiết lập các hộp thư góp ý/kênh đối thoại định kỳ về quy định nhà trường và phát huy vai trò của bộ phận tư vấn tâm lý học đường nhằm hỗ trợ kịp thời các mâu thuẫn rủi ro phát sinh.

Thông điệp: Mục đích tối thượng của kỷ luật trong giáo dục không phải là trừng phạt hay loại bỏ, mà là định hướng, thấu hiểu và giúp trẻ trưởng thành trong sự tôn trọng.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.