TÌNH HUỐNG 400: NGƯỜI DÂN LẤN CHIẾM HÀNH LANG BẢO VỆ AN TOÀN KỸ THUẬT ĐƯỜNG ỐNG DẪN NƯỚC SẠCH ĐÔ THỊ, XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH NHÀ KHO BẰNG KHUNG SẮT MÁI TÔN – CHẾ TÀI PHẠT TIỀN?

TÌNH HUỐNG 400: NGƯỜI DÂN LẤN CHIẾM HÀNH LANG BẢO VỆ AN TOÀN KỸ THUẬT ĐƯỜNG ỐNG DẪN NƯỚC SẠCH ĐÔ THỊ, XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH NHÀ KHO BẰNG KHUNG SẮT MÁI TÔN – CHẾ TÀI PHẠT TIỀN?

1. Tóm tắt tình huống thực tế.

Đầu năm 2026, ông D là chủ một hộ kinh doanh vật liệu xây dựng tại phường Q, thành phố R. Nhận thấy phần đất trống nằm trong hành lang bảo vệ an toàn tuyến ống cấp nước sạch đô thị (đường ống truyền tải chính D400 chạy ngầm dưới lòng đất, phía trên là hành lang bảo vệ rộng 1,5m mỗi bên tính từ mép ống) chưa được sử dụng, ông D tự ý dựng một nhà kho khung sắt, mái tôn, diện tích khoảng 80m² ngay trên phần hành lang này để chứa hàng hóa, vật liệu xây dựng.

Trong quá trình thi công đóng cọc móng cho nhà kho, đơn vị thi công đã làm rạn nứt nhẹ một đoạn ống cấp nước, gây rò rỉ nước cục bộ. Công ty Cấp nước thành phố R phát hiện sự việc qua hệ thống giám sát áp lực, đã cử đoàn kiểm tra xuống hiện trường, lập biên bản vi phạm và yêu cầu ông D tháo dỡ ngay công trình, đồng thời đề xuất xử phạt vi phạm hành chính. Ông D cho rằng đất này “bỏ hoang”, không có biển báo, hàng rào cụ thể nên ông không biết đó là hành lang bảo vệ công trình cấp nước.

 

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét về bản chất, đây là hành vi vi phạm quy định về bảo vệ hành lang an toàn công trình cấp nước – một loại hành lang bảo vệ an toàn công trình hạ tầng kỹ thuật được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt, không phụ thuộc vào việc có cắm mốc, rào chắn cụ thể trên thực địa hay không.

 

2.1 Về nghĩa vụ bảo vệ hành lang an toàn công trình cấp nước: Tại mục II.1, các quy định pháp luật chuyên ngành về sản xuất, cung cấp và tiêu thụ nước sạch được áp dụng căn cứ theo khoản 8, 9 Điều 60 Nghị định số 117/2007/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 124/2011/NĐ-CP). Đồng thời, căn cứ theo quy định tại Luật Xây dựng năm 2025, pháp luật nghiêm cấm hành vi xây dựng công trình vi phạm chỉ giới xây dựng, cốt xây dựng, xây dựng không đúng giấy phép được cấp và hành vi lấn chiếm hành lang bảo vệ công trình hạ tầng kỹ thuật.

 

2.2 Về việc “không biết” có được miễn trừ trách nhiệm: Lập luận của ông D cho rằng đất “bỏ hoang”, không có biển báo nên không biết là không có giá trị miễn trừ trách nhiệm pháp lý. Theo nguyên tắc pháp luật, hành lang bảo vệ an toàn công trình cấp nước được xác lập theo quy định của pháp luật kể từ khi công trình được xây dựng và đưa vào sử dụng, không phụ thuộc vào việc cắm mốc giới hay biển báo trên thực địa (mốc giới, biển báo chỉ có giá trị nhận diện, hỗ trợ tuyên truyền, không phải điều kiện có hiệu lực của hành lang bảo vệ). Trước khi xây dựng, ông D có nghĩa vụ liên hệ cơ quan quản lý xây dựng, Công ty Cấp nước hoặc Phòng Tài nguyên và Môi trường để xác minh tình trạng quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật ngầm của khu đất.

 

2.3 Về chế tài xử phạt: Căn cứ Điều 42 Nghị định số 16/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng, hành vi xây dựng công trình vi phạm hành lang bảo vệ an toàn công trình hạ tầng kỹ thuật (đê điều, thủy lợi, cấp nước, thoát nước, lưới điện…) mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự sẽ bị phạt tiền với mức phạt tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, đồng thời buộc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là tháo dỡ công trình vi phạm. Ngoài ra, do hành vi thi công gây rạn nứt đường ống dẫn đến rò rỉ nước, căn cứ Điều 584 và Điều 605 Bộ luật Dân sự 2015, ông D còn phải chịu trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế phát sinh cho Công ty Cấp nước (chi phí sửa chữa, khắc phục sự cố, lượng nước thất thoát).

Kết luận pháp lý: Ông D buộc phải tự tháo dỡ toàn bộ nhà kho vi phạm trong thời hạn quy định; nếu không tự nguyện chấp hành, cơ quan có thẩm quyền sẽ tổ chức cưỡng chế tháo dỡ và ông D phải chịu toàn bộ chi phí cưỡng chế. Đồng thời, ông D bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định số 16/2022/NĐ-CP và phải bồi thường thiệt hại thực tế cho sự cố rò rỉ đường ống gây ra.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử): Tâm lý “đất trống thì tận dụng” là một thói quen phổ biến trong đời sống dân sinh, xuất phát từ suy nghĩ đơn giản rằng đất không có người sử dụng, không rào chắn thì mặc nhiên có thể chiếm dụng. Tuy nhiên, cách nghĩ này tiềm ẩn rủi ro rất lớn khi hạ tầng kỹ thuật đô thị (điện, nước, viễn thông, thoát nước) ngày càng dày đặc và phần lớn nằm ngầm dưới lòng đất, không thể quan sát bằng mắt thường. Đây là bài học giáo dục ý thức pháp luật quan trọng: quyền sử dụng “khoảng trống” không đồng nghĩa với quyền chiếm dụng tùy tiện, và sự thiếu hiểu biết không phải là lá chắn để né tránh trách nhiệm trước pháp luật và cộng đồng.

 

Về khía cạnh Quản trị rủi ro hạ tầng đô thị: Bài học quản trị ở đây thuộc về cả người dân và cơ quan quản lý. Đối với ông D: việc xây dựng công trình mà không xin phép, không tra cứu thông tin quy hoạch hạ tầng kỹ thuật ngầm là sai lầm nghiêm trọng, khiến ông vừa mất chi phí đầu tư xây dựng, vừa phải chịu phạt và bồi thường – một “canh bạc” thiệt hại kép. Đối với Công ty Cấp nước và chính quyền địa phương: sự việc cũng là lời nhắc về tầm quan trọng của việc công khai bản đồ hành lang bảo vệ công trình ngầm, tăng cường cắm mốc, biển cảnh báo tại các khu vực đông dân cư để phòng ngừa vi phạm từ sớm, tránh xảy ra sự cố ảnh hưởng đến an toàn cấp nước cho cả khu vực.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết vụ việc một cách thấu tình đạt lý, vừa đảm bảo an toàn hạ tầng kỹ thuật đô thị vừa giảm thiểu thiệt hại cho người dân, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

• Bước 1 – Đối thoại và giải thích rõ căn cứ pháp lý: Công ty Cấp nước phối hợp UBND phường mời ông D làm việc, cung cấp bản đồ, hồ sơ kỹ thuật xác định rõ vị trí tuyến ống và phạm vi hành lang bảo vệ theo đúng quy định tại khoản 8, 9 Điều 60 Nghị định số 117/2007/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 124/2011/NĐ-CP). Việc này giúp ông D hiểu rõ đây không phải là “đất bỏ hoang” mà là hành lang an toàn bắt buộc, đồng thời làm rõ hậu quả nếu tiếp tục sử dụng.
• Bước 2 – Thỏa thuận phương án tự nguyện khắc phục và giảm nhẹ chế tài: Ông D chủ động tự tháo dỡ công trình vi phạm trong thời hạn cam kết và phối hợp khắc phục sự cố rò rỉ (hỗ trợ một phần chi phí sửa chữa hợp lý). Đây là cơ sở để cơ quan chức năng xem xét tình tiết giảm nhẹ khi xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định số 16/2022/NĐ-CP (thái độ thành khẩn, tự nguyện khắc phục hậu quả), tránh phải áp dụng biện pháp cưỡng chế tốn kém và mất thời gian cho cả hai bên.

 

• Bước 3 – Xử phạt hành chính và cưỡng chế (Giải pháp cuối cùng): Nếu ông D không tự nguyện tháo dỡ hoặc cố tình chây ì, chậm khắc phục, UBND phường/thành phố R ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính theo Điều 42 Nghị định số 16/2022/NĐ-CP, ấn định thời hạn buộc tháo dỡ công trình vi phạm. Quá thời hạn mà ông D không chấp hành, cơ quan chức năng sẽ tổ chức cưỡng chế tháo dỡ và ông D phải chịu toàn bộ chi phí cưỡng chế theo quy định, đồng thời Công ty Cấp nước có quyền khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại thực tế do sự cố rò rỉ gây ra theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA: Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

 

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: Trang chủ tư vấn pháp luật tâm lý giáo dục hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.