TÌNH HUỐNG 383: ĐẤT VEN BIỂN SẠT LỞ TỰ NHIÊN TRÔI HOÀN TOÀN XUỐNG BIỂN SAU BÃO LỚN: NHÀ NƯỚC CÓ CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG TÀI SẢN HAY BỐ TRÍ TÁI ĐỊNH CƯ KHÔNG?

ĐẤT VEN BIỂN SẠT LỞ TỰ NHIÊN TRÔI HOÀN TOÀN XUỐNG BIỂN SAU BÃO LỚN: NHÀ NƯỚC CÓ CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG TÀI SẢN HAY BỐ TRÍ TÁI ĐỊNH CƯ KHÔNG?

Một cơn bão lớn đi qua, để lại phía sau không chỉ là hoang tàn nhà cửa mà đôi khi là cả một phần đất đai – nơi từng gắn bó cả đời người – biến mất vĩnh viễn dưới lòng biển. Khi “sổ đỏ” vẫn còn nhưng thửa đất trên thực địa không còn tồn tại, người dân có được xem là còn quyền lợi gì để yêu cầu Nhà nước hỗ trợ hay không?

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế để làm rõ chính sách pháp luật liên quan.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Gia đình ông S cư trú tại xã V, tỉnh B – một xã ven biển miền Trung – có 400m² đất ở đã được cấp Sổ đỏ ổn định từ năm 2005, trên đất có căn nhà cấp 4 kiên cố là nơi sinh sống của cả gia đình ba thế hệ. Tháng 10/2025, một cơn bão lớn kèm theo triều cường dâng cao bất thường đổ bộ vào khu vực này. Sóng biển xâm thực dữ dội trong nhiều ngày liên tiếp khiến toàn bộ phần đất ở của gia đình ông S – cùng với nền nhà – sạt lở và bị cuốn trôi hoàn toàn xuống biển, không còn dấu vết trên thực địa.

Gia đình ông S phải di tản khẩn cấp đến ở nhờ nhà người thân. Trên giấy tờ, Sổ đỏ vẫn còn ghi nhận diện tích 400m² đất ở mang tên ông, nhưng thực tế mảnh đất ấy không còn tồn tại. Ông S băn khoăn không biết liệu mình có còn được xem là “người có đất” để được bồi thường, hỗ trợ theo quy định của Nhà nước hay không, hay phải tự lo liệu toàn bộ cuộc sống sau này.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Nhiều người lầm tưởng rằng khi đất đã “biến mất” do thiên tai thì đương nhiên không còn quyền lợi gì để yêu cầu. Tuy nhiên, pháp luật đất đai hiện hành đã dự liệu riêng cho tình huống này:

Điểm b Khoản 3 Điều 82 Luật Đất đai 2024: Nhà nước thu hồi đất trong trường hợp “Đất ở có nguy cơ sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai khác đe dọa tính mạng con người; đất khác bị sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai khác mà không còn khả năng tiếp tục sử dụng.”

Như vậy, trường hợp đất của ông S bị sạt lở, sụt lún do thiên tai đến mức không còn khả năng tiếp tục sử dụng (thậm chí đã mất hoàn toàn trên thực địa) chính là căn cứ để cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra quyết định thu hồi đất trên hồ sơ, làm cơ sở giải quyết chính sách cho người dân – chứ không phải trường hợp “vô chủ”, “không còn quyền lợi” như nhiều người vẫn nghĩ.

Về chế độ bồi thường, hỗ trợ, pháp luật quy định rất rõ:

Khoản 2 Điều 92 Luật Đất đai 2024: “Trường hợp thu hồi đất quy định tại khoản 3 Điều 82 của Luật này thì người có đất thu hồi được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư như trường hợp thu hồi đất theo quy định tại Điều 78 và Điều 79 của Luật này.”

Nghĩa là ông S được áp dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tương đương với trường hợp Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế – xã hội – bao gồm bồi thường về đất (hoặc bố trí đất ở tái định cư nếu không còn quỹ đất cùng loại), bồi thường thiệt hại về tài sản, nhà cửa gắn liền với đất, cùng các khoản hỗ trợ ổn định đời sống.

Về nguồn kinh phí thực hiện, quy định nêu rõ trách nhiệm thuộc về ngân sách nhà nước đối với các trường hợp do thiên tai:

Khoản 4 Điều 7 Nghị định 88/2024/NĐ-CP quy định kinh phí bồi thường, hỗ trợ đối với trường hợp thu hồi đất theo khoản 3 Điều 82 Luật Đất đai 2024 ( sửa đổi, bổ sung năm 2025,2026): “Ngân sách nhà nước chi trả trong trường hợp thu hồi đất ở có nguy cơ sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai khác đe dọa tính mạng con người; đất khác bị sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai khác mà không còn khả năng tiếp tục sử dụng.”

Kết luận pháp lý: Gia đình ông S hoàn toàn có cơ sở pháp lý để được: (1) bồi thường về đất và tài sản, nhà cửa bị mất do thiên tai; (2) được xem xét bố trí đất ở tái định cư nếu địa phương còn quỹ đất; (3) nhận các khoản hỗ trợ ổn định đời sống trong thời gian chờ tái định cư, với kinh phí do ngân sách nhà nước chi trả.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về tâm lý: Mất đất, mất nhà chỉ sau vài ngày bão lũ là cú sốc tinh thần rất lớn, dễ khiến người trong cuộc rơi vào trạng thái hoang mang, bất lực, thậm chí có cảm giác “mất tất cả, chẳng còn gì để dựa vào”. Cảm giác vô định về chỗ ở, sinh kế lâu dài cho cả gia đình ba thế hệ là nỗi lo chính đáng cần được nhìn nhận và đồng cảm.

Về giáo dục pháp luật: Đây là tình huống cho thấy tầm quan trọng của việc phổ biến chính sách hỗ trợ thiên tai đến đúng lúc, đúng nơi. Nhiều người dân vùng ven biển, do thiếu thông tin, tự cho rằng “đất mất là hết”, từ đó không chủ động làm hồ sơ đề nghị hỗ trợ, tự đánh mất quyền lợi chính đáng mà pháp luật đã dành cho mình.

Về quản trị rủi ro cộng đồng: Ở góc độ quản lý địa phương, đây cũng là hồi chuông cảnh báo về việc cần rà soát, cảnh báo sớm các khu vực dân cư ven biển có nguy cơ sạt lở cao để chủ động di dời trước khi thiên tai xảy ra, thay vì chỉ xử lý hậu quả sau khi đã mất đất, mất nhà.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long
5. Bước 1 – Xác nhận thiệt hại và tình trạng đất tại địa phương: Gia đình ông S cần liên hệ ngay UBND xã V để được lập biên bản xác nhận mức độ thiệt hại (đất, nhà bị sạt lở, cuốn trôi hoàn toàn do bão, triều cường), làm căn cứ ban đầu cho toàn bộ hồ sơ đề nghị hỗ trợ sau này.
6. Bước 2 – Đề nghị cơ quan có thẩm quyền ra quyết định thu hồi đất theo Điều 82: Trên cơ sở biên bản xác nhận, gia đình làm đơn đề nghị UBND cấp huyện xem xét, ra văn bản xác định khu vực đất bị sạt lở không còn khả năng sử dụng, làm căn cứ ban hành quyết định thu hồi đất và giải quyết chính sách bồi thường, hỗ trợ theo khoản 3 Điều 82, khoản 2 Điều 92 Luật Đất đai 2024.
7. Bước 3 – Hoàn thiện hồ sơ bồi thường, hỗ trợ và đề nghị bố trí tái định cư: Gia đình chuẩn bị đầy đủ giấy tờ về quyền sử dụng đất (Sổ đỏ), giấy tờ chứng minh tài sản, nhà cửa trên đất trước khi bị thiệt hại (ảnh chụp, giấy phép xây dựng nếu có) để nộp cho Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cấp huyện, đồng thời đề nghị được ưu tiên bố trí vào khu tái định cư của địa phương dành cho các hộ bị ảnh hưởng thiên tai.
8. Bước 4 – Đề nghị hỗ trợ khẩn cấp trong thời gian chờ giải quyết: Song song với thủ tục lâu dài, gia đình nên đề nghị chính quyền địa phương xem xét hỗ trợ khẩn cấp về chỗ ở tạm, lương thực theo chính sách phòng, chống thiên tai hiện hành, để ổn định cuộc sống trước mắt trong thời gian chờ hoàn tất thủ tục bồi thường, tái định cư.

Thiên tai có thể cuốn trôi đất đai, nhà cửa, nhưng không thể cuốn trôi quyền lợi hợp pháp của người dân nếu họ biết và chủ động thực hiện đúng các bước theo quy định pháp luật.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.