Việc giáo viên ép học sinh từ bỏ quyền dự thi vào lớp 10 công lập để giữ thành tích cho nhà trường là hành vi xâm phạm quyền học tập và quyền lựa chọn con đường giáo dục của học sinh. Tình huống này đòi hỏi phải chấn chỉnh bệnh thành tích và bảo vệ quyền học tập theo quy định của pháp luật.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Tại Trường THCS N, em Trần Văn Y là học sinh lớp 9 có học lực trung bình. Lo ngại kết quả thi của em Y có thể làm ảnh hưởng đến chỉ tiêu thi đua và thành tích chung của nhà trường, Giáo viên chủ nhiệm đã gặp riêng em Y và gia đình, yêu cầu em phải ký vào bản cam kết tự nguyện không đăng ký thi tuyển sinh vào lớp 10 các trường công lập, thay vào đó phải định hướng học nghề hoặc học trung tâm giáo dục thường xuyên.

Trước áp lực tinh thần liên tục từ giáo viên và sự lo sợ bị phân biệt đối xử trong giai đoạn cuối năm học, em Y lâm vào trạng thái hoang mang, áp lực nặng nề. Nhận thấy quyền lợi chính đáng của con em mình bị xâm phạm nghiêm trọng bởi “bệnh thành tích”, phụ huynh em Y đã gửi đơn kiến nghị đến các cơ quan chức năng, yêu cầu làm rõ hành vi ép buộc, lạm quyền của giáo viên và Ban Giám hiệu nhà trường.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét về mặt pháp luật, việc giáo viên chủ nhiệm ép buộc học sinh ký cam kết không thi vào lớp 10 công lập nhằm mục đích bảo vệ thành tích thi đua là hành vi lạm quyền, xâm phạm trực tiếp đến quyền học tập hiến định của công dân.

1. Quy định về quyền học tập và phát triển của học sinh

Mọi hoạt động giáo dục, định hướng phân luồng học sinh sau THCS phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, tôn trọng nguyện vọng, năng lực của học sinh và gia đình. Việc dùng áp lực hành chính hoặc bạo lực tinh thần để ép buộc học sinh từ bỏ quyền thi cử là hành vi trái pháp luật, lệch lạc đạo đức sư phạm và phải bị xử lý nghiêm minh theo quy định kỷ luật viên chức, công chức quản lý theo khoản 2 Điều 16 Luật Trẻ em 2016 (sửa đổi, bổ sung 2025) và khoản 1 Điều 83 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung 2025).

2. Nguyên tắc bảo đảm quyền lợi người học và xử lý vi phạm

Theo Điều 39 Hiến pháp 2013:

“ Điều 39. Công dân có quyền và nghĩa vụ học tập.”

Áp dụng vào tình huống:

• Về hành vi của giáo viên: Việc ép học sinh ký cam kết không thi công lập là hành vi lạm quyền, ép buộc trái pháp luật, vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ đạo đức nhà giáo và xâm phạm quyền được đối xử bình đẳng, quyền học tập của em Y.

Kết luận pháp lý: Hành vi của giáo viên chủ nhiệm và sự buông lỏng quản lý của Ban Giám hiệu trường THCS N đã vi phạm nghiêm trọng Điều 39 Hiến pháp 2013, khoản 1 Điều 83 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung 2025) và khoản 2 Điều 16 Luật Trẻ em 2016 (sửa đổi, bổ sung 2025). Tùy theo tính chất, mức độ hậu quả, các cá nhân vi phạm phải chịu hình thức kỷ luật nghiêm khắc theo quy định của pháp luật về viên chức.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Hành vi này chính là biểu hiện của việc tước đoạt quyền lợi học tập và thi cử cơ bản của học sinh bằng bạo lực tinh thần thành tích. Việc bị chính thầy cô giáo – người đồng hành, nâng đỡ – quay lưng và ép buộc từ bỏ cơ hội thi cử tạo ra một cú sốc tâm lý cực kỳ nặng nề cho học sinh lớp 9 ở độ tuổi nhạy cảm. Nó không chỉ dập tắt động lực phấn đấu, gây ra sự tự ti, hoang mang, mà còn làm xói mòn niềm tin của học sinh và gia đình vào tính nhân văn, công bằng của môi trường đường học đường, biến trường học từ nơi nuôi dưỡng ước mơ thành nơi cân đo đong đếm điểm số thi đua.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro tài sản

Trong quản trị trường học, “tài sản” lớn nhất của một cơ sở giáo dục chính là uy tín, danh dự và niềm tin của công chúng. Khi xảy ra bê bối ép học sinh không thi lớp 10 vì bệnh thành tích, rủi ro khủng hoảng truyền thông và pháp lý là rất lớn. Để bảo vệ uy tín tổ chức, cơ quan quản lý cần kích hoạt quy trình xử lý kỷ luật cảnh cáo Hiệu trưởng và giáo viên lạm quyền ép buộc. Việc xử lý kỷ luật nghiêm khắc không chỉ là biện pháp chế tài pháp lý, mà còn là hành động bắt buộc trong quản trị nhân sự để thiết lập lại kỷ cương, loại bỏ tư duy chạy theo thành tích ảo, từ đó đóng băng các rủi ro khủng hoảng học đường.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết dứt điểm vấn đề “ép học sinh không thi lớp 10” và xây dựng môi trường giáo dục minh bạch, chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất giải pháp theo 3 bước sau:

1. Bước 1 – Huỷ bỏ cam kết trái luật và khôi phục quyền lợi học sinh: Ban Giám hiệu nhà trường phải lập tức tuyên bố vô hiệu bản cam kết đã ký, tổ chức xin lỗi công khai học sinh và gia đình. Đồng thời, chỉ đạo giáo viên tạo mọi điều kiện tốt nhất về mặt học tập, tư vấn tâm lý để em Y ổn định tinh thần, sẵn sàng cho kỳ thi tuyển sinh sắp tới theo đúng nguyện vọng.
2. Bước 2 – Thực hiện quy trình kỷ luật nghiêm minh để răn đe: Hội đồng kỷ luật của nhà trường và Phòng Giáo dục & Đào tạo cần vào cuộc xác minh, áp dụng hình thức kỷ luật từ Cảnh cáo trở lên đối với giáo viên chủ nhiệm và xem xét trách nhiệm liên đới, kỷ luật cảnh cáo Hiệu trưởng do buông lỏng quản lý, để “bệnh thành tích” làm biến tướng môi trường sư phạm.
3. Bước 3 – Thay đổi tư duy quản trị thi đua và chuẩn hóa công tác phân luồng: Nhà trường cần đổi mới tiêu chí đánh giá thi đua, tuyệt đối không dùng tỷ lệ chọi hay điểm số thi vào 10 làm áp lực ép buộc giáo viên. Đồng thời, chuẩn hóa công tác hướng nghiệp, phân luồng học sinh dựa trên sự thấu cảm, tư vấn khoa học và tôn trọng quyền tự quyết của phụ huynh, học sinh thay vì áp đặt bạo lực tinh thần.

Thông điệp: thành tích giáo dục đích thực không nằm ở những con số 100% ảo, mà nằm ở cơ hội công bằng và sự phát triển trọn vẹn tiềm năng của mỗi học sinh.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.