Vấn nạn lạm thu đầu năm học núp bóng các khoản quỹ tự nguyện đang là chủ đề nóng gây nhức nhối trong dư luận xã hội. Đáng lên án hơn, việc một số cơ sở giáo dục sử dụng các biện pháp mang tính chất trừng phạt, hạ nhục học sinh trước tập thể nhằm gây áp lực kinh tế lên gia đình không chỉ vi phạm pháp luật nghiêm trọng mà còn làm hoen ố giá trị nhân văn của môi trường học đường.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Tại Trường THCS X (một trường công lập thuộc tỉnh L), Ban Giám hiệu nhà trường đã phối hợp với Ban đại diện cha mẹ học sinh triển khai thu khoản tiền mang tên “Quỹ khuyến học trường” với mức ấn định cào bằng là 500.000 đồng/học sinh. Cho rằng đây là khoản đóng góp tự nguyện nhưng lại bị ép buộc theo kiểu áp đặt, gia đình ông Nguyễn Văn A (có con là em Nguyễn Văn M, học sinh lớp 7) đang gặp khó khăn đột xuất nên đã kiến nghị xin không tham gia khoản quỹ này.

Vào buổi lễ chào cờ đầu tuần sau đó, nhà trường đã công khai đọc tên em Nguyễn Văn M và một số học sinh khác trước toàn trường với nội dung “phê bình học sinh và gia đình chưa hoàn thành nghĩa vụ đóng góp các khoản quỹ, làm ảnh hưởng đến phong trào thi đua của nhà trường”. Việc bị bêu rếu công khai dưới cờ khiến em M vô cùng xấu hổ, khóc lóc và uất ức dẫn đến hoảng loạn tâm lý, kiên quyết đòi bỏ học vì sợ bị bạn bè chế giễu. Quá bất bình trước cách hành xử của nhà trường, ông A đã gửi đơn tố cáo hành vi lạm thu và bạo lực tinh thần học sinh đến các cơ quan chức năng, yêu cầu làm rõ trách nhiệm của Ban Giám hiệu.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Dưới lăng kính của một chuyên gia pháp lý, hành vi của Ban Giám hiệu trường THCS X đã vượt qua những ranh giới cho phép của các quy định quản lý hành chính trong ngành giáo dục, trực tiếp xâm phạm vào danh dự, nhân phẩm của trẻ em và vi phạm nghiêm trọng các nguyên tắc thu chi tài chính công.

1. Quy định về các hành vi bị nghiêm cấm đối với người học trong môi trường giáo dục

Pháp luật Việt Nam luôn coi trọng việc bảo vệ danh dự, nhân phẩm và quyền được đối xử bình đẳng của học sinh, đặc biệt là học sinh trong lứa tuổi vị thành niên. Mọi hành vi dùng áp lực tinh thần, hạ nhục công khai để trừng phạt học sinh đều bị pháp luật nghiêm trị

2. Nguyên tắc tự nguyện trong xã hội hóa và tính độc lập của người học trong nghĩa vụ tài chính

Tại khoản 1 Điều 22 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung 2025):

“ Điều 22. Các hành vi bị nghiêm cấm trong cơ sở giáo dục

1. Xúc phạm nhân phẩm, danh dự, xâm phạm thân thể nhà giáo, cán bộ, người lao động của cơ sở giáo dục và người học.”

Áp dụng vào tình huống:

• Ban Giám hiệu công khai phê bình em Nguyễn Văn M trước toàn trường vì gia đình không đóng tiền quỹ đã trực tiếp cấu thành hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm người học, vi phạm nghiêm trọng Khoản 1 Điều 22 Luật Giáo dục 2019 (sửa đổi, bổ sung 2025). Hành vi này có đầy đủ các dấu hiệu của việc lạm dụng quyền hạn công vụ để thực hiện hành vi bạo lực tinh thần đối với người dưới 16 tuổi.

Kết luận pháp lý: Hành vi ấn định thu cào bằng quỹ tự nguyện và đưa học sinh ra phê bình dưới cờ của Trường THCS X là hoàn toàn trái quy định của pháp luật. Nhà trường có nghĩa vụ phải hủy bỏ ngay khoản thu biến tướng này. Người đứng đầu cơ sở giáo dục (Hiệu trưởng) và các cá nhân liên quan trực tiếp đến việc đọc tên phê bình học sinh phải chịu các hình thức kỷ luật nghiêm khắc từ cơ quan quản lý nhà nước (Phòng/Sở Giáo dục) như khiển trách, cảnh cáo, hoặc cách chức tùy thuộc vào mức độ hậu quả gây ra cho tâm lý học sinh.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Bêu rếu học sinh phân biệt đối xử bạo lực tinh thần: Tâm lý học lứa tuổi chỉ ra rằng, học sinh THCS (từ 11 đến 15 tuổi) là giai đoạn đặc biệt nhạy cảm về cái tôi cá nhân, danh dự và lòng tự trọng trước bạn bè đồng trang lứa. Việc bị bêu tên công khai trước hàng ngàn người trong một nghi thức trang nghiêm như lễ chào cờ là một hình phạt tàn nhẫn, một dạng bạo lực tinh thần đỉnh điểm. Nó khiến đứa trẻ mang cảm giác bị ruồng bỏ, bị dán nhãn là “tội đồ” chỉ vì hoàn cảnh kinh tế của gia đình. Điều này đẩy trẻ vào sự phân biệt đối xử giàu nghèo ngay trong môi trường học đường – nơi đáng ra phải có sự công bằng và bao dung tuyệt đối.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Lạm thu biến tướng dưới danh nghĩa quỹ khuyến học tự nguyện: Đối với một tổ chức giáo dục, uy tín, hình ảnh và niềm tin của phụ huynh chính là “tài sản phi vật chất” cốt lõi và vô giá nhất. Việc Ban Giám hiệu cố tình dung túng, biến tướng một khoản quỹ mang tính nhân văn như “khuyến học” thành một công cụ lạm thu cào bằng là một sai lầm chết người trong quản trị chiến lược. Khi một vụ việc lạm thu đi kèm bạo lực tinh thần bị phơi bày, làn sóng khủng hoảng truyền thông sẽ lập tức nhấn chìm mọi công sức xây dựng thương hiệu của nhà trường trong nhiều năm qua

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để chấn chỉnh tận gốc tình trạng lạm thu và bảo vệ tối đa danh dự, tinh thần cho học sinh, chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất giải pháp theo 3 bước sau:

1. Bước 1 – Kích hoạt thanh tra, đình chỉ và hoàn trả các khoản thu sai quy định: Cơ quan quản lý cấp trên cần khẩn trương tiến hành thanh tra tài chính tại Trường THCS X. Ban Giám hiệu nhà trường phải lập tức dừng thu khoản “Quỹ khuyến học” cào bằng này, tổ chức hoàn trả toàn bộ số tiền đã thu sai cho phụ huynh học sinh và công khai xin lỗi gia đình em M trước Hội đồng sư phạm.
2. Bước 2 – Khắc phục khủng hoảng tâm lý và chấm dứt bạo lực tinh thần học đường: Lãnh đạo nhà trường và giáo viên chủ nhiệm phải gặp gỡ riêng em Nguyễn Văn M và gia đình để xoa dịu tổn thương tinh thần. Bộ phận tâm lý học đường cần can thiệp hỗ trợ để giúp em vượt qua cú sốc mặc cảm, tự tin đi học trở lại. Nhà trường phải quán triệt toàn trường nghiêm cấm mọi hành vi kỳ thị, chế giễu học sinh liên quan đến hoàn cảnh kinh tế.
3. Bước 3 – Minh bạch hóa tài chính học đường và kiểm soát quy trình thu chi: Nhà trường cần chuẩn hóa lại hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh đúng theo quy định hiện hành. Mọi khoản đóng góp xã hội hóa phải được thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện hoàn toàn, thu chi bảo mật thông tin cá nhân, không áp đặt chỉ tiêu hay cào bằng. Thiết lập hòm thư điện tử ẩn danh để phụ huynh kịp thời phản ánh các dấu hiệu lạm thu biến tướng, góp phần xây dựng môi trường giáo dục minh bạch, an toàn và thượng tôn pháp luật.

Thông điệp: Giáo dục chỉ thực sự nhân văn khi mọi đứa trẻ đều được đối xử bình đẳng và yêu thương vô điều kiện

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.