Trong các thương vụ Startup gọi vốn, nhà đầu tư có thể yêu cầu điều khoản Liquidation Preference, theo đó khi xảy ra sự kiện thoái vốn, bán công ty hoặc thanh lý, nhà đầu tư được ưu tiên nhận lại khoản tiền cao hơn số vốn ban đầu

Ví dụ, nhà đầu tư bỏ 10 tỷ đồng nhưng yêu cầu quyền ưu tiên nhận lại 3 lần vốn đầu tư, tương đương 30 tỷ đồng, trước khi phần giá trị còn lại được phân chia cho các cổ đông khác

Nếu mức ưu tiên lên tới 5x thì nhà đầu tư có thể yêu cầu nhận 50 tỷ đồng từ khoản đầu tư ban đầu 10 tỷ đồng

Vấn đề là: Startup có được tự do cam kết mức ưu tiên 3x–5x hay không và điều khoản này có thể được thực hiện trong mọi trường hợp hay không?

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Startup A cần 10 tỷ đồng để mở rộng hoạt động

Nhà đầu tư B đồng ý đầu tư 10 tỷ đồng nhưng yêu cầu điều khoản:

“Khi xảy ra sự kiện thanh lý hoặc bán doanh nghiệp, nhà đầu tư được ưu tiên nhận 5 lần số vốn đầu tư trước khi các cổ đông khác được nhận phần giá trị còn lại”

Như vậy, với khoản đầu tư 10 tỷ đồng, B yêu cầu ưu tiên nhận 50 tỷ đồng

Founder đồng ý vì cần vốn để Startup tiếp tục hoạt động

Sau đó Startup gặp khó khăn, giá trị doanh nghiệp giảm mạnh

Các cổ đông sáng lập cho rằng điều khoản 5x quá cao và làm họ gần như không còn giá trị kinh tế khi xảy ra sự kiện thoái vốn

Vấn đề đặt ra là:

Điều khoản ưu tiên nhận 3x–5x có đương nhiên được pháp luật công nhận không? Nếu Startup không đủ tài sản để trả mức ưu tiên này thì nhà đầu tư có được yêu cầu trả đủ 3x–5x không?

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ

1. Quy định của pháp luật

Pháp luật doanh nghiệp ghi nhận các loại cổ phần ưu đãi

Theo khoản 2 Điều 114 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, ngoài cổ phần phổ thông, công ty cổ phần có thể có cổ phần ưu đãi, gồm:

điểm a khoản 2 Điều 114: cổ phần ưu đãi cổ tức

điểm b khoản 2 Điều 114: cổ phần ưu đãi hoàn lại

điểm c khoản 2 Điều 114: cổ phần ưu đãi biểu quyết

điểm d khoản 2 Điều 114: cổ phần ưu đãi khác theo quy định tại Điều lệ công ty và pháp luật về chứng khoán.

Cổ phần ưu đãi hoàn lại cho phép hoàn lại vốn theo điều kiện đã xác lập

Theo khoản 1 Điều 118 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, cổ phần ưu đãi hoàn lại là cổ phần được công ty hoàn lại vốn góp theo yêu cầu của người sở hữu hoặc theo các điều kiện được ghi tại cổ phiếu của cổ phần ưu đãi hoàn lại và Điều lệ công ty.

Đây là CSPL quan trọng khi thiết kế cơ chế ưu tiên hoàn vốn cho nhà đầu tư

Luật Doanh nghiệp năm 2025 đã bổ sung trường hợp hoàn lại vốn theo điều kiện ghi tại cổ phiếu

Theo điểm b khoản 17 Điều 1 Luật số 76/2025/QH15, sửa đổi, bổ sung điểm d khoản 5 Điều 112 Luật Doanh nghiệp năm 2020, công ty có thể giảm vốn điều lệ khi công ty hoàn lại vốn góp theo yêu cầu, điều kiện được ghi tại cổ phiếu cho cổ đông sở hữu cổ phần có quyền ưu đãi hoàn lại theo quy định của Luật Doanh nghiệp và Điều lệ công ty.

Cổ đông không được mặc nhiên rút vốn khỏi công ty

Theo khoản 2 Điều 119 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, cổ đông không được rút vốn đã góp bằng cổ phần phổ thông ra khỏi công ty dưới mọi hình thức, trừ trường hợp được công ty hoặc người khác mua lại cổ phần

Do đó, không thể tùy tiện thiết kế một điều khoản rồi coi đó là quyền “rút vốn” của cổ đông phổ thông

Muốn có cơ chế hoàn vốn đặc biệt phải xác định đúng cấu trúc pháp lý của khoản đầu tư

Khi doanh nghiệp phá sản, cổ đông không đứng trước chủ nợ

Theo điểm d khoản 1 Điều 54 Luật Phá sản năm 2014, khi doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản, các khoản nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước, khoản nợ không có bảo đảm và khoản nợ có bảo đảm chưa được thanh toán do tài sản bảo đảm không đủ thanh toán được thực hiện trước phần tài sản còn lại thuộc về cổ đông.

Theo khoản 2 Điều 54 Luật Phá sản năm 2014, chỉ khi tài sản của doanh nghiệp còn lại sau khi thanh toán đầy đủ các khoản thuộc khoản 1 thì phần còn lại mới thuộc về cổ đông công ty cổ phần.

Đây là giới hạn đặc biệt quan trọng đối với điều khoản Liquidation Preference

2. Áp dụng vào tình huống

Trường hợp 1: Nhà đầu tư yêu cầu 3x–5x nhưng Startup vẫn hoạt động bình thường

Nếu điều khoản chỉ được thiết kế để áp dụng khi xảy ra Liquidity Event/Liquidation Event thì không thể hiểu rằng nhà đầu tư có quyền yêu cầu Startup trả ngay 3–5 lần vốn đầu tư trong quá trình hoạt động bình thường

Phải xác định chính xác sự kiện kích hoạt quyền ưu tiên

Ví dụ:

Đầu tư 10 tỷ → không có quyền đòi ngay 50 tỷ

Chỉ khi xảy ra sự kiện được thỏa thuận, quyền ưu tiên mới được xem xét

Trường hợp 2: Nhà đầu tư nhận cổ phần ưu đãi hoàn lại

Nếu Startup thiết kế khoản đầu tư dưới dạng cổ phần ưu đãi hoàn lại, thì phải căn cứ khoản 1 Điều 118

Điều kiện hoàn lại vốn phải được thể hiện phù hợp với quy định pháp luật và Điều lệ công ty

Đây là cơ chế gần với việc nhà đầu tư được ưu tiên hoàn vốn hơn so với cổ phần phổ thông

Tuy nhiên, Điều 118 không quy định rằng nhà đầu tư mặc nhiên được hoàn 3x hoặc 5x

Con số 3x–5x là điều khoản thương mại mà các bên muốn thiết kế, chứ không phải mức ưu đãi được Luật Doanh nghiệp ấn định

Trường hợp 3: Startup chỉ có 20 tỷ đồng tài sản khi thanh lý nhưng nhà đầu tư yêu cầu 50 tỷ đồng

Đây là điểm rất quan trọng

Nhà đầu tư bỏ 10 tỷ đồng và có điều khoản 5x, tức yêu cầu 50 tỷ đồng

Nhưng khi thanh lý, sau khi thực hiện các nghĩa vụ theo pháp luật, Startup chỉ còn 20 tỷ đồng

Không thể chỉ dựa vào điều khoản 5x để biến 50 tỷ đồng thành số tiền thực tế mà doanh nghiệp bắt buộc phải có để trả cho nhà đầu tư

Đặc biệt, khi doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản, Điều 54 Luật Phá sản năm 2014 đặt nghĩa vụ thanh toán cho các chủ nợ và các khoản ưu tiên theo luật trước khi phần tài sản còn lại thuộc về cổ đông.

Trường hợp 4: Nhà đầu tư yêu cầu 5x và Founder chấp nhận

Việc Founder chấp nhận điều khoản 5x không đồng nghĩa với việc mọi trường hợp nhà đầu tư đều chắc chắn nhận được 5 lần vốn

Phải phân biệt:

Quyền ưu tiên theo thỏa thuận

với

khả năng thực tế của doanh nghiệp để thực hiện nghĩa vụ

Nếu tài sản thực tế không đủ hoặc giao dịch rơi vào trường hợp chịu sự điều chỉnh của pháp luật về phá sản thì quyền của nhà đầu tư phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật áp dụng

3. Kết luận pháp lý

Startup không nên hiểu rằng có thể tự do cam kết “nhà đầu tư luôn được trả 3x–5x” trong mọi tình huống

Pháp luật doanh nghiệp hiện hành có cơ chế cổ phần ưu đãi hoàn lại tại khoản 1 Điều 118 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025

Tuy nhiên, pháp luật không quy định mức ưu tiên 3x hay 5x

Do đó, muốn thiết kế điều khoản này phải xác định rõ:

Loại cổ phần → sự kiện kích hoạt → số tiền ưu tiên → thứ tự phân chia → nguồn thanh toán → quyền của các cổ đông khác

Đặc biệt, nếu doanh nghiệp rơi vào tình trạng phá sản thì phải tuân thủ thứ tự phân chia tài sản tại Điều 54 Luật Phá sản năm 2014, không thể dùng một điều khoản giữa Startup và nhà đầu tư để bỏ qua thứ tự thanh toán mà pháp luật quy định.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

Góc nhìn pháp lý

Điều khoản 3x–5x phải được thiết kế phù hợp với loại quyền mà nhà đầu tư thực sự được pháp luật công nhận

Góc nhìn tâm lý

Founder thường tập trung vào việc “có tiền để sống sót” mà bỏ qua việc một điều khoản 5x có thể làm thay đổi gần như toàn bộ phân chia giá trị khi Startup được bán

Góc nhìn quản trị

Liquidation Preference càng cao thì phần giá trị kinh tế còn lại cho Founder và các nhà đầu tư sau càng thấp

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Bước 1

Xác định khoản đầu tư được cấu trúc dưới dạng cổ phần phổ thông, cổ phần ưu đãi hay công cụ đầu tư khác

Bước 2

Xác định chính xác Liquidity Event nào kích hoạt quyền ưu tiên

Bước 3

Không chỉ ghi “3x–5x” mà phải ghi rõ 3x–5x tính trên khoản nào, trước hay sau chi phí và thứ tự thanh toán ra sao

Bước 4

Quy định rõ trường hợp giá trị doanh nghiệp không đủ để thanh toán mức ưu tiên

Bước 5

Kiểm tra điều khoản với Điều 118 và khoản 2 Điều 119 Luật Doanh nghiệp

Bước 6

Nếu có nguy cơ doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, phải đối chiếu với Điều 54 Luật Phá sản năm 2014

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

3x–5x không chỉ là một con số

Nó có thể làm thay đổi hoàn toàn cách phân chia giá trị của Startup khi xảy ra sự kiện thoái vốn

Ví dụ:

Nhà đầu tư bỏ 10 tỷ đồng

Nếu ưu tiên 1x → ưu tiên nhận 10 tỷ đồng

Nếu ưu tiên 3x → ưu tiên nhận 30 tỷ đồng

Nếu ưu tiên 5x → ưu tiên nhận 50 tỷ đồng

Vì vậy, Founder không nên chỉ hỏi:

“Nhà đầu tư có rót tiền không?”

Mà phải hỏi:

“Đổi lại khoản tiền đó, Startup đang trao cho nhà đầu tư quyền kinh tế đến mức nào?”

Đặc biệt, 3x–5x không phải mức ưu đãi được Luật Doanh nghiệp mặc định công nhận. Đây là vấn đề phải được cấu trúc rất cẩn trọng trong hồ sơ đầu tư và phải đặt trong giới hạn của pháp luật doanh nghiệp, pháp luật dân sự và pháp luật phá sản.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.