Trong M&A, bên mua có thể chấp nhận mức giá cao hơn giá trị tài sản hiện hữu của doanh nghiệp vì còn tính đến thương hiệu, khách hàng, công nghệ, đội ngũ nhân sự và tiềm năng tăng trưởng

Tuy nhiên, nếu giá mua bị đẩy lên quá cao do bên bán cố ý cung cấp thông tin sai lệch, che giấu nghĩa vụ hoặc làm sai lệch giá trị doanh nghiệp thì bên mua có thể phải chịu thiệt hại rất lớn

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Công ty A dự kiến mua 80% cổ phần của Công ty B với giá 200 tỷ đồng

Bên bán đưa ra mức định giá dựa trên doanh thu, tốc độ tăng trưởng và giá trị thương hiệu của Công ty B

Sau khi hoàn tất giao dịch, Công ty A thuê đơn vị độc lập đánh giá lại doanh nghiệp và phát hiện giá trị thực tế thấp hơn đáng kể so với mức định giá được sử dụng để xác định giá mua

Nguyên nhân là bên bán đã sử dụng các dự báo doanh thu quá lạc quan, đồng thời không cung cấp đầy đủ thông tin về một số khoản nợ và hợp đồng khách hàng có khả năng chấm dứt

Bên mua cho rằng Công ty B đã bị định giá quá cao và yêu cầu bên bán hoàn trả phần chênh lệch

Bên bán cho rằng giá doanh nghiệp là kết quả đàm phán giữa hai bên nên không thể yêu cầu điều chỉnh sau khi giao dịch hoàn tất

Vấn đề đặt ra là:

Định giá cao có tự động là vi phạm pháp luật không? Khi nào bên bán phải chịu trách nhiệm nếu doanh nghiệp bị định giá cao hơn giá trị thực tế?

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ

1. Quy định của pháp luật

Định giá cao tài sản góp vốn

Theo khoản 1 Điều 36 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, tài sản góp vốn không phải là Đồng Việt Nam, ngoại tệ tự do chuyển đổi, vàng phải được các thành viên, cổ đông sáng lập hoặc tổ chức thẩm định giá định giá và được thể hiện bằng Đồng Việt Nam.

Theo khoản 2 Điều 36 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, nếu tài sản góp vốn khi thành lập doanh nghiệp được định giá cao hơn giá trị thực tế tại thời điểm góp vốn thì các thành viên, cổ đông sáng lập phải liên đới góp thêm bằng phần chênh lệch giữa giá trị được định giá và giá trị thực tế

Đồng thời, các chủ thể này liên đới chịu trách nhiệm đối với thiệt hại do cố ý định giá tài sản góp vốn cao hơn giá trị thực tế.

Đối với tài sản góp vốn trong quá trình hoạt động, theo khoản 3 Điều 36 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, nếu tài sản được định giá cao hơn giá trị thực tế tại thời điểm góp vốn thì người góp vốn, chủ sở hữu, thành viên Hội đồng thành viên hoặc thành viên Hội đồng quản trị tương ứng phải liên đới góp thêm phần chênh lệch và liên đới chịu trách nhiệm về thiệt hại do cố ý định giá cao hơn giá trị thực tế.

Nghĩa vụ cung cấp thông tin khi giao kết hợp đồng

Đối với M&A, trường hợp định giá cao xuất phát từ việc bên bán che giấu hoặc cung cấp sai thông tin thì cần xem xét thêm khoản 1 Điều 387 Bộ luật Dân sự năm 2015

Theo quy định này, bên có thông tin ảnh hưởng đến việc chấp nhận giao kết hợp đồng của bên kia phải thông báo cho bên kia biết

Nếu vi phạm nghĩa vụ này và gây thiệt hại thì theo khoản 3 Điều 387 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên vi phạm phải bồi thường

Hủy bỏ hợp đồng do vi phạm nghiêm trọng

Theo điểm b khoản 1 Điều 423 Bộ luật Dân sự năm 2015, một bên có quyền hủy bỏ hợp đồng nếu bên kia vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ hợp đồng

Theo khoản 2 Điều 423 Bộ luật Dân sự năm 2015, vi phạm nghiêm trọng là việc không thực hiện đúng nghĩa vụ đến mức làm cho bên kia không đạt được mục đích của việc giao kết hợp đồng

Do đó, việc doanh nghiệp được định giá cao không tự động dẫn đến quyền hủy bỏ giao dịch M&A

Phải xác định nguyên nhân của việc định giá cao và mức độ vi phạm

2. Áp dụng vào tình huống

Trường hợp 1: Giá cao chỉ do hai bên tự thỏa thuận

Ví dụ doanh nghiệp có giá trị tài sản 100 tỷ đồng nhưng bên mua đồng ý trả 150 tỷ đồng vì kỳ vọng doanh nghiệp sẽ tăng trưởng mạnh

Trường hợp này không thể chỉ dựa vào chênh lệch giữa giá mua và giá trị tài sản để kết luận có vi phạm

Giá doanh nghiệp trong M&A có thể bao gồm cả giá trị của tài sản vô hình và kỳ vọng kinh doanh

Trường hợp 2: Bên bán cố ý làm sai lệch thông tin để nâng giá

Nếu bên bán cố tình che giấu khoản nợ, cung cấp số liệu doanh thu sai lệch hoặc đưa ra thông tin không đúng nhằm làm bên mua tin rằng doanh nghiệp có giá trị cao hơn thực tế thì phải xem xét nghĩa vụ cung cấp thông tin theo khoản 1 và khoản 3 Điều 387 Bộ luật Dân sự năm 2015

Nếu hành vi này đồng thời vi phạm các cam kết trong hợp đồng M&A thì tiếp tục xem xét trách nhiệm do vi phạm hợp đồng

Trường hợp 3: Định giá tài sản góp vốn cao hơn thực tế

Nếu tình huống không phải là giá mua cổ phần trong M&A mà là tài sản được sử dụng để góp vốn vào doanh nghiệp bị định giá cao hơn giá trị thực tế, thì áp dụng trực tiếp khoản 2 hoặc khoản 3 Điều 36 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025

Đây mới là trường hợp Điều 36 điều chỉnh trực tiếp

Ví dụ:

Tài sản thực tế trị giá 10 tỷ đồng nhưng được định giá để góp vốn thành 15 tỷ đồng

Phần chênh lệch là 5 tỷ đồng

Nếu thuộc khoản 2 Điều 36 thì các thành viên, cổ đông sáng lập phải liên đới góp thêm 5 tỷ đồng và chịu trách nhiệm về thiệt hại nếu có hành vi cố ý định giá cao hơn thực tế

Trường hợp 4: Bên mua phát hiện định giá sai sau M&A

Bên mua không nên chỉ đưa ra kết luận:

“Giá trị thực tế thấp hơn giá mua = bên bán vi phạm”

Mà phải chứng minh:

Giá trị thực tế là bao nhiêu → thông tin nào được sử dụng để định giá → thông tin đó có sai lệch hay bị che giấu không → bên bán có biết không → thông tin đó có ảnh hưởng đến quyết định mua không → thiệt hại thực tế là bao nhiêu

Đây là cơ sở để xác định trách nhiệm của bên bán

3. Kết luận pháp lý

Định giá cao hơn giá trị thực tế không phải trong mọi trường hợp đều là hành vi vi phạm pháp luật

Nếu chỉ là kết quả thương lượng giá trong M&A dựa trên kỳ vọng kinh doanh thì không thể mặc nhiên coi là trái pháp luật

Tuy nhiên, nếu bên bán cố ý cung cấp thông tin sai lệch hoặc che giấu thông tin quan trọng để đẩy giá doanh nghiệp lên cao, có thể phát sinh trách nhiệm theo khoản 1 và khoản 3 Điều 387 Bộ luật Dân sự năm 2015

Nếu vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ hợp đồng thì có thể xem xét điểm b khoản 1 và khoản 2 Điều 423 Bộ luật Dân sự năm 2015

Riêng trường hợp tài sản góp vốn bị định giá cao hơn giá trị thực tế, áp dụng trực tiếp khoản 2 hoặc khoản 3 Điều 36 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

Góc nhìn pháp lý

Không nên đồng nhất giá mua cao với định giá sai

Giá mua M&A có thể cao hơn giá trị tài sản vì còn bao gồm giá trị thương hiệu, khách hàng, công nghệ và tiềm năng phát triển

Góc nhìn tâm lý

Bên mua thường có tâm lý chạy theo kỳ vọng tăng trưởng và dễ chấp nhận mức định giá cao khi cạnh tranh với các nhà đầu tư khác

Góc nhìn quản trị

Định giá phải được kiểm chứng bằng Financial Due Diligence, Legal Due Diligence và Commercial Due Diligence, thay vì chỉ dựa vào số liệu do bên bán cung cấp

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Bước 1

Thực hiện thẩm định độc lập về tài chính, pháp lý, tài sản và hoạt động kinh doanh trước khi xác định giá mua

Bước 2

Yêu cầu bên bán cam kết và bảo đảm về tính chính xác của các thông tin sử dụng để định giá

Bước 3

Đưa cơ chế điều chỉnh giá mua vào hợp đồng nếu phát hiện chênh lệch đáng kể giữa số liệu được công bố và thực tế

Bước 4

Quy định cơ chế bồi thường đối với các khoản nợ, nghĩa vụ hoặc thông tin bị che giấu trước thời điểm hoàn tất M&A

Bước 5

Nếu phát hiện định giá sai sau giao dịch, phải xác định rõ nguyên nhân và đối chiếu với khoản 1, khoản 2, khoản 3 Điều 36 Luật Doanh nghiệp hoặc khoản 1, khoản 3 Điều 387 Bộ luật Dân sự, tùy bản chất giao dịch

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Giá cao không đáng sợ bằng giá cao dựa trên thông tin sai

Trong M&A, bên mua có thể chấp nhận trả một mức giá cao hơn giá trị tài sản hiện tại nếu doanh nghiệp thực sự có tiềm năng tăng trưởng

Nhưng nếu mức giá cao được tạo ra bằng số liệu giả, thông tin bị che giấu hoặc tài sản bị cố ý định giá cao hơn thực tế, rủi ro pháp lý sẽ hoàn toàn khác

Vì vậy, trước khi ký M&A:

Đừng chỉ hỏi “Công ty này được định giá bao nhiêu?”

Mà phải hỏi:

“Cơ sở nào tạo ra mức định giá đó và thông tin đó có thực sự chính xác không?”

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.