Trong M&A, giá trị của một doanh nghiệp không chỉ nằm ở tài sản hữu hình, doanh thu hay công nghệ mà còn nằm ở thương hiệu, uy tín và niềm tin của khách hàng

Nếu bên mua chỉ phát hiện sau khi hoàn tất giao dịch rằng doanh nghiệp mục tiêu từng vướng scandal nghiêm trọng nhưng thông tin này không được công bố trong quá trình đàm phán, bên mua có thể phải gánh chịu khoản thiệt hại lớn hơn rất nhiều so với giá trị thể hiện trên báo cáo tài chính

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình

I. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Công ty A quyết định mua lại 100% phần vốn/cổ phần của Công ty B với giá 100 tỷ đồng

Trong quá trình đàm phán, Công ty B cung cấp cho Công ty A các thông tin về doanh thu, tài sản, khách hàng và tình hình hoạt động

Công ty B không thông báo rằng trước thời điểm M&A, doanh nghiệp từng vướng một scandal nghiêm trọng liên quan đến chất lượng sản phẩm và cách ứng xử với khách hàng

Sau khi thương vụ hoàn tất, thông tin về scandal được lan truyền trở lại trên mạng xã hội khiến nhiều khách hàng tẩy chay thương hiệu

Doanh thu của Công ty B sụt giảm mạnh và giá trị thương hiệu giảm đáng kể

Công ty A cho rằng nếu biết trước sự việc thì mình đã không mua công ty với mức giá 100 tỷ đồng hoặc sẽ yêu cầu giảm giá mua

Bên bán cho rằng scandal đã xảy ra trước thời điểm M&A và giao dịch đã hoàn tất nên bên mua phải tự chịu rủi ro

Vấn đề đặt ra là:

Bên bán có nghĩa vụ phải thông báo về scandal cho bên mua hay không? Nếu cố tình che giấu thông tin làm ảnh hưởng đến quyết định mua thì bên mua có thể yêu cầu bồi thường hoặc hủy bỏ giao dịch hay không?

II. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

 

1. Quy định của pháp luật

Nghĩa vụ cung cấp thông tin trước khi giao kết hợp đồng

Theo khoản 1 Điều 387 Bộ luật Dân sự năm 2015, trường hợp một bên có thông tin ảnh hưởng đến việc chấp nhận giao kết hợp đồng của bên kia thì phải thông báo cho bên kia biết.

Đối với M&A, nếu bên bán biết một scandal nghiêm trọng có khả năng ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp, khả năng kinh doanh hoặc quyết định mua của nhà đầu tư thì phải xem xét nghĩa vụ cung cấp thông tin này

Điểm quan trọng là không phải mọi thông tin tiêu cực đều mặc nhiên phải công bố

Thông tin phải đạt mức có ảnh hưởng đến việc bên kia chấp nhận giao kết hợp đồng

Trách nhiệm khi vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin

Theo khoản 3 Điều 387 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên vi phạm quy định tại khoản 1 hoặc khoản 2 Điều 387 mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.

Do đó, nếu chứng minh được bên bán biết scandal, scandal có ý nghĩa đối với quyết định M&A nhưng không thông báo và việc che giấu này gây thiệt hại thì bên mua có cơ sở yêu cầu bồi thường

Hủy bỏ hợp đồng khi có vi phạm nghiêm trọng

Theo điểm b khoản 1 Điều 423 Bộ luật Dân sự năm 2015, một bên có quyền hủy bỏ hợp đồng nếu bên kia vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ hợp đồng.

Theo khoản 2 Điều 423 Bộ luật Dân sự năm 2015, vi phạm nghiêm trọng là việc không thực hiện đúng nghĩa vụ đến mức làm cho bên kia không đạt được mục đích của việc giao kết hợp đồng.

 

Vì vậy, việc bên bán không công bố scandal không tự động làm phát sinh quyền hủy bỏ M&A

Phải chứng minh được hành vi vi phạm đạt mức nghiêm trọng, khiến bên mua không đạt được mục đích giao kết hợp đồng

Bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng

Theo khoản 1 Điều 419 Bộ luật Dân sự năm 2015, thiệt hại được bồi thường do vi phạm nghĩa vụ theo hợp đồng được xác định theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Theo khoản 2 Điều 419 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên có quyền có thể yêu cầu bồi thường lợi ích mà lẽ ra mình được hưởng từ hợp đồng và các chi phí phát sinh do việc không hoàn thành nghĩa vụ hợp đồng, trong phạm vi luật định.

Do đó, nếu scandal bị che giấu dẫn đến thiệt hại thực tế, bên mua có thể xem xét yêu cầu bồi thường trên cơ sở chứng minh đầy đủ hành vi vi phạm, thiệt hại và quan hệ nhân quả

2. Áp dụng vào tình huống

Trường hợp 1: Bên bán biết scandal nhưng không thông báo

Giả sử Công ty B biết rõ scandal đã khiến khách hàng tẩy chay nhưng trong quá trình đàm phán lại không cung cấp thông tin này cho Công ty A

Nếu thông tin này có khả năng ảnh hưởng đến quyết định mua hoặc giá mua thì có thể xem xét khoản 1 Điều 387 Bộ luật Dân sự năm 2015

Nếu hành vi không cung cấp thông tin gây thiệt hại thì áp dụng khoản 3 Điều 387

Trường hợp 2: Bên bán còn chủ động nói sai về tình trạng thương hiệu

Tình huống nghiêm trọng hơn xảy ra khi bên bán không chỉ im lặng mà còn cung cấp thông tin sai lệch, chẳng hạn:

“Thương hiệu không có tranh chấp đáng kể”

“Scandal đã được giải quyết hoàn toàn”

“Không có vấn đề nào có thể ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh”

Trong trường hợp này, bên mua cần đối chiếu nội dung cam kết, bảo đảm và tuyên bố của bên bán trong hợp đồng M&A để xác định nghĩa vụ hợp đồng cụ thể đã bị vi phạm hay chưa

Nếu vi phạm đến mức làm bên mua không đạt được mục đích giao kết thì có thể xem xét điểm b khoản 1 và khoản 2 Điều 423 Bộ luật Dân sự năm 2015

Trường hợp 3: Bên bán thực sự không biết scandal

Không thể mặc nhiên kết luận bên bán vi phạm chỉ vì sau M&A phát sinh một scandal

Nếu bên bán thực sự không biết thông tin và không có căn cứ xác định họ phải biết hoặc phải cung cấp thông tin đó theo nghĩa vụ đã cam kết thì cần đánh giá lại trách nhiệm

Do đó, bên mua phải chứng minh được bên bán có thông tin và thông tin đó thuộc loại có ảnh hưởng đến quyết định giao kết

Trường hợp 4: Bên mua đã biết scandal trước khi ký

Nếu bên mua đã biết rõ scandal trước khi ký hợp đồng nhưng vẫn quyết định mua công ty thì việc yêu cầu bên bán chịu trách nhiệm sau M&A sẽ khó hơn đáng kể

Khi đó cần xem xét bên bán có đưa ra cam kết, bảo đảm hoặc thông tin sai lệch khác hay không

Không thể chỉ dựa vào việc thương hiệu sau M&A tiếp tục bị ảnh hưởng để mặc nhiên yêu cầu bên bán hoàn tiền

Trường hợp 5: Scandal làm mất phần lớn giá trị thương hiệu

Nếu scandal nghiêm trọng đến mức khiến mục tiêu kinh doanh mà bên mua hướng tới không còn đạt được thì có thể xem xét điểm b khoản 1 và khoản 2 Điều 423 Bộ luật Dân sự năm 2015

Tuy nhiên, cần phân biệt:

Giá trị thương hiệu giảm không đồng nghĩa với hợp đồng đương nhiên được hủy bỏ

Phải chứng minh mức độ vi phạm và hậu quả đối với mục đích giao kết hợp đồng

3. Kết luận pháp lý

Nếu bên bán biết một scandal có khả năng ảnh hưởng đến quyết định M&A nhưng không cung cấp thông tin cho bên mua thì có thể phát sinh trách nhiệm theo khoản 1 Điều 387 Bộ luật Dân sự năm 2015

Nếu hành vi vi phạm gây thiệt hại thì áp dụng khoản 3 Điều 387

Nếu việc che giấu đồng thời cấu thành vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ hợp đồng thì bên mua có thể xem xét quyền hủy bỏ hợp đồng theo điểm b khoản 1 và khoản 2 Điều 423

Nếu phát sinh thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ hợp đồng thì có thể yêu cầu bồi thường theo khoản 1 và khoản 2 Điều 419

Tuy nhiên, không phải cứ mua công ty xong phát hiện scandal là bên mua đương nhiên được hủy M&A

Điểm mấu chốt phải chứng minh là:

Bên bán có biết thông tin hay không → thông tin có ảnh hưởng đến quyết định giao kết hay không → bên bán có nghĩa vụ cung cấp hay không → có vi phạm hay không → có thiệt hại và quan hệ nhân quả hay không

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

Góc nhìn pháp lý

Rủi ro lớn nhất của bên mua là chỉ kiểm tra tài chính và tài sản mà bỏ qua reputation due diligence

Góc nhìn tâm lý

Một scandal trong quá khứ có thể quay trở lại bất cứ lúc nào, đặc biệt khi thông tin cũ được lan truyền lại trên mạng xã hội

Góc nhìn quản trị

Thương hiệu và uy tín phải được xem xét như một tài sản vô hình có ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị doanh nghiệp

IV. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Bước 1

Thực hiện Due Diligence trước M&A, trong đó kiểm tra lịch sử tranh chấp, khiếu nại, khủng hoảng truyền thông và phản hồi tiêu cực liên quan đến doanh nghiệp

Bước 2

Yêu cầu bên bán đưa ra đầy đủ các Representations & Warranties liên quan đến thương hiệu, uy tín và các sự kiện có khả năng ảnh hưởng đáng kể đến giá trị doanh nghiệp

Bước 3

Đưa các thông tin trọng yếu thành nghĩa vụ công bố trong quá trình giao dịch và quy định rõ trách nhiệm nếu bên bán che giấu

Bước 4

Thiết kế cơ chế bồi thường, giữ lại một phần giá mua hoặc escrow đối với các rủi ro chưa thể xác định đầy đủ tại thời điểm hoàn tất giao dịch

Bước 5

Nếu phát hiện scandal sau M&A, lập tức thu thập chứng cứ về thời điểm bên bán biết thông tin, nội dung đã cung cấp cho bên mua, mức độ ảnh hưởng và thiệt hại thực tế

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Mua một công ty không chỉ là mua tài sản và doanh thu, mà còn là mua cả những rủi ro tiềm ẩn gắn với doanh nghiệp đó

Nếu bên bán cố tình che giấu một scandal nghiêm trọng có khả năng ảnh hưởng đến quyết định mua thì vấn đề không còn đơn thuần là “thương hiệu xấu” mà có thể trở thành vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin trong giao kết hợp đồng

Vì vậy, trước khi ký M&A, bên mua phải kiểm tra cả những thứ không xuất hiện trên bảng cân đối kế toán

Đừng chỉ hỏi doanh nghiệp đáng giá bao nhiêu – hãy hỏi doanh nghiệp đang mang theo những rủi ro gì

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.