Trong hoạt động đầu tư, việc kiểm tra hồ sơ môi trường là một nội dung quan trọng trước khi nhà đầu tư quyết định giải ngân

Đặc biệt, đối với dự án thuộc diện phải thực hiện đánh giá tác động môi trường nhưng chưa hoàn thành thủ tục theo quy định, nhà đầu tư có thể đối mặt với rủi ro về tiến độ triển khai, thủ tục đầu tư, xây dựng và khả năng đưa dự án vào vận hành

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình

I. Tóm tắt tình huống thực tế

Startup A kêu gọi 80 tỷ đồng để triển khai một dự án sản xuất công nghiệp

Founder giới thiệu với Quỹ B rằng dự án đã hoàn tất các thủ tục pháp lý và đề nghị Quỹ đầu tư để xây dựng nhà máy

Sau khi ký thỏa thuận đầu tư, Quỹ B tiến hành thẩm định pháp lý và phát hiện dự án thuộc trường hợp phải thực hiện đánh giá tác động môi trường nhưng chưa có báo cáo ĐTM được thẩm định và chưa có quyết định phê duyệt kết quả thẩm định

Founder cho rằng hồ sơ ĐTM có thể hoàn thiện sau khi nhận vốn và đề nghị Quỹ tiếp tục giải ngân

Quỹ B lo ngại việc chưa hoàn thành thủ tục ĐTM có thể ảnh hưởng đến quá trình triển khai dự án nên yêu cầu Startup tạm dừng giải ngân

Vấn đề đặt ra là: Startup có được tiếp tục triển khai dự án khi thuộc đối tượng phải thực hiện ĐTM nhưng chưa hoàn thành thủ tục hay không? Nhà đầu tư có quyền dừng giải ngân và yêu cầu Startup chịu trách nhiệm hay không?

II. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định của pháp luật

Xác định dự án có thuộc đối tượng phải thực hiện ĐTM hay không

Theo điểm a khoản 1 Điều 28 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, một trong các tiêu chí về môi trường để phân loại dự án đầu tư là quy mô, công suất, loại hình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ

Theo điểm b khoản 1 Điều 28 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, tiêu chí phân loại còn bao gồm diện tích sử dụng đất, đất có mặt nước, khu vực biển và quy mô khai thác tài nguyên thiên nhiên

Theo điểm c khoản 1 Điều 28 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, tiêu chí còn bao gồm các yếu tố nhạy cảm về môi trường

Trên cơ sở các tiêu chí này, khoản 2 Điều 28 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định việc phân loại dự án đầu tư thành nhóm I, nhóm II, nhóm III và nhóm IV

Đối tượng phải thực hiện ĐTM

Theo điểm a khoản 1 Điều 30 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường bao gồm dự án đầu tư nhóm I quy định tại khoản 3 Điều 28

Theo điểm b khoản 1 Điều 30 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, đối tượng phải thực hiện ĐTM còn bao gồm dự án đầu tư nhóm II quy định tại các điểm c, d, đ và e khoản 4 Điều 28

Như vậy, không phải mọi dự án đầu tư đều bắt buộc phải thực hiện ĐTM

Trước tiên phải xác định dự án thuộc nhóm nào, sau đó mới xác định dự án có thuộc đối tượng phải thực hiện ĐTM hay không

Trường hợp không phải thực hiện ĐTM

Theo điểm a khoản 2 Điều 30 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, dự án đầu tư công khẩn cấp theo quy định của pháp luật về đầu tư công thuộc trường hợp không phải thực hiện ĐTM

Theo điểm b khoản 2 Điều 30 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, dự án đầu tư không phải thực hiện ĐTM theo quy định của luật, nghị quyết của Quốc hội cũng thuộc trường hợp không phải thực hiện ĐTM

 

Trách nhiệm thực hiện ĐTM

Theo khoản 1 Điều 31 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, đánh giá tác động môi trường do chủ dự án đầu tư tổ chức thực hiện

Đối với thời điểm thực hiện, khoản 2 Điều 31 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định việc đánh giá tác động môi trường được thực hiện đồng thời với quá trình lập báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc tài liệu tương đương với báo cáo nghiên cứu khả thi của dự án đầu tư

Thẩm định báo cáo ĐTM

Theo khoản 1 Điều 34 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, báo cáo đánh giá tác động môi trường phải được cơ quan, người có thẩm quyền thẩm định và phê duyệt kết quả thẩm định

Đối với dự án đầu tư xây dựng thuộc trường hợp luật định, khoản 2 Điều 34 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 cho phép chủ dự án trình đồng thời hồ sơ đề nghị thẩm định báo cáo ĐTM với hồ sơ đề nghị thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi

Tuy nhiên, khoản 2 Điều 34 yêu cầu phải bảo đảm có quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM trước khi phê duyệt dự án, quyết định đầu tư xây dựng dự án

 

Thẩm quyền thẩm định báo cáo ĐTM

Theo khoản 1 Điều 35 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức thẩm định báo cáo ĐTM đối với các dự án thuộc phạm vi luật định, trong đó có dự án đầu tư nhóm I quy định tại khoản 3 Điều 28 và một số dự án nhóm II quy định tại các điểm c, d, đ và e khoản 4 Điều 28

Theo khoản 2 Điều 35 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an tổ chức thẩm định đối với các dự án thuộc trường hợp luật định

Theo khoản 3 Điều 35 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổ chức thẩm định báo cáo ĐTM đối với các dự án thuộc thẩm quyền theo quy định của Luật

Ý nghĩa của quyết định phê duyệt kết quả thẩm định ĐTM

Theo khoản 1 Điều 36 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM là một trong những căn cứ để cơ quan có thẩm quyền thực hiện một số thủ tục liên quan đến dự án

Đối với dự án đầu tư xây dựng, điểm d khoản 1 Điều 36 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM là căn cứ để phê duyệt dự án, quyết định đầu tư xây dựng đối với dự án đầu tư xây dựng

Đối với dự án đầu tư không thuộc các trường hợp luật định khác, điểm g khoản 1 Điều 36 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM là căn cứ để quyết định đầu tư

 

2. Áp dụng vào tình huống

Trong tình huống trên, không thể chỉ căn cứ vào việc Startup “chưa có ĐTM” để kết luận ngay Startup vi phạm

Phải xác định theo từng bước

Bước 1: Xác định dự án thuộc nhóm nào

Căn cứ điểm a, điểm b và điểm c khoản 1 Điều 28 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, cần xem xét quy mô, công suất, loại hình sản xuất, diện tích sử dụng đất, quy mô khai thác tài nguyên và các yếu tố nhạy cảm về môi trường

Sau đó xác định dự án thuộc nhóm I, II, III hay IV theo khoản 2 Điều 28 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025

Bước 2: Xác định dự án có phải thực hiện ĐTM hay không

Nếu dự án thuộc điểm a khoản 1 Điều 30 hoặc điểm b khoản 1 Điều 30 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 thì thuộc đối tượng phải thực hiện ĐTM

Tuy nhiên, phải tiếp tục kiểm tra các trường hợp không phải thực hiện ĐTM theo điểm a và điểm b khoản 2 Điều 30

Bước 3: Xác định dự án đang ở giai đoạn nào

Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 31, ĐTM được chủ dự án tổ chức thực hiện và được thực hiện đồng thời với quá trình lập báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc tài liệu tương đương

Do đó, việc tại một thời điểm nhất định chưa có quyết định phê duyệt kết quả thẩm định ĐTM không phải lúc nào cũng đồng nghĩa dự án đã vi phạm

Phải xác định dự án đang ở giai đoạn chuẩn bị, thẩm định hay đã chuyển sang giai đoạn phê duyệt dự án và quyết định đầu tư

Bước 4: Nếu dự án xây dựng đã đến thời điểm phải có quyết định phê duyệt kết quả thẩm định

Nếu thuộc trường hợp khoản 2 Điều 34, dự án phải bảo đảm có quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM trước khi phê duyệt dự án, quyết định đầu tư xây dựng dự án

Do đó, nếu Founder nói dự án đã hoàn tất thủ tục để triển khai xây dựng nhưng thực tế chưa có quyết định phê duyệt kết quả thẩm định ĐTM thì đây là vấn đề pháp lý cần được xử lý trước khi nhà đầu tư tiếp tục giải ngân

Bước 5: Founder che giấu tình trạng hồ sơ ĐTM

Nếu Founder biết dự án chưa hoàn thành thủ tục ĐTM nhưng vẫn cung cấp thông tin rằng dự án đã hoàn tất toàn bộ hồ sơ pháp lý nhằm thuyết phục nhà đầu tư rót vốn thì cần xem xét trách nhiệm theo thỏa thuận đầu tư và pháp luật dân sự

Nếu thông tin về tình trạng ĐTM là thông tin ảnh hưởng đến việc chấp nhận giao kết hợp đồng thì có thể áp dụng khoản 1 Điều 387 Bộ luật Dân sự năm 2015

Nếu vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin và gây thiệt hại thì có thể áp dụng khoản 3 Điều 387 Bộ luật Dân sự năm 2015

Bước 6: Nhà đầu tư có nên tiếp tục giải ngân

Nếu thỏa thuận đầu tư quy định Startup phải hoàn thành các thủ tục pháp lý về môi trường trước khi giải ngân thì nhà đầu tư có cơ sở yêu cầu Startup đáp ứng điều kiện đó trước khi tiếp tục giải ngân

Nếu thỏa thuận không quy định cụ thể, nhà đầu tư cần đánh giá mức độ ảnh hưởng của việc chưa hoàn thành ĐTM đối với tiến độ và khả năng triển khai dự án

Không thể mặc nhiên kết luận “chưa có ĐTM thì hợp đồng đầu tư vô hiệu”

Đây là hai vấn đề pháp lý khác nhau

3. Kết luận pháp lý

Nếu Startup đầu tư vào dự án thuộc đối tượng phải thực hiện ĐTM nhưng chưa thực hiện theo đúng quy định thì đây là rủi ro pháp lý nghiêm trọng

Căn cứ điểm a và điểm b khoản 1 Điều 30 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, cần xác định dự án có thuộc đối tượng phải thực hiện ĐTM hay không

Nếu thuộc đối tượng phải thực hiện ĐTM thì chủ dự án có trách nhiệm tổ chức thực hiện theo khoản 1 và khoản 2 Điều 31

Báo cáo ĐTM phải được thẩm định và phê duyệt kết quả thẩm định theo khoản 1 Điều 34

Đối với trường hợp thuộc khoản 2 Điều 34, phải có quyết định phê duyệt kết quả thẩm định ĐTM trước khi phê duyệt dự án, quyết định đầu tư xây dựng dự án

Đồng thời, theo điểm d khoản 1 Điều 36, quyết định phê duyệt kết quả thẩm định ĐTM là căn cứ để phê duyệt dự án, quyết định đầu tư xây dựng đối với dự án đầu tư xây dựng

Vì vậy, nhà đầu tư không nên tiếp tục giải ngân một cách máy móc khi chưa xác định rõ tình trạng pháp lý về ĐTM của dự án

III. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn pháp lý

Không phải mọi dự án đều bắt buộc phải thực hiện ĐTM, vì vậy phải xác định đúng đối tượng theo điểm a, điểm b khoản 1 Điều 30 trước khi kết luận

Góc nhìn tâm lý – giáo dục

Founder có thể có tâm lý muốn nhận vốn trước rồi hoàn thiện thủ tục sau, nhưng cách làm này có thể khiến nhà đầu tư phải gánh rủi ro pháp lý mà họ không được thông tin đầy đủ

Góc nhìn quản trị

Đối với dự án thuộc diện phải ĐTM, hồ sơ môi trường cần được đưa vào nội dung Legal Due Diligence trước khi nhà đầu tư giải ngân

IV. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Bước 1 Xác định nhóm dự án theo khoản 1 và khoản 2 Điều 28 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025

Bước 2 Xác định dự án có thuộc đối tượng phải ĐTM theo điểm a và điểm b khoản 1 Điều 30 hay thuộc trường hợp không phải thực hiện ĐTM theo điểm a và điểm b khoản 2 Điều 30

Bước 3 Kiểm tra quá trình thực hiện, thẩm định và phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM theo khoản 1, khoản 2 Điều 31 và khoản 1, khoản 2 Điều 34

Bước 4 Xác định quyết định phê duyệt kết quả thẩm định ĐTM có phải là điều kiện cho thủ tục tiếp theo của dự án hay không, đặc biệt đối chiếu điểm d khoản 1 Điều 36

Bước 5 Quy định trong thỏa thuận đầu tư rằng việc hoàn thành các thủ tục môi trường quan trọng là điều kiện giải ngân đối với dự án thuộc diện có rủi ro môi trường cao

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long cho rằng, nhà đầu tư không nên chỉ hỏi:

“Dự án đã có ĐTM chưa?”

Mà phải xác định:

“Dự án có thuộc đối tượng phải thực hiện ĐTM không, đang ở giai đoạn nào, hồ sơ đã được thẩm định chưa, đã có quyết định phê duyệt kết quả thẩm định chưa và quyết định đó có phải căn cứ cho thủ tục tiếp theo của dự án hay không?”

Đây mới là cách tiếp cận đúng khi thẩm định pháp lý một dự án trước khi đầu tư

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA

Đầu tư vào một dự án chưa rõ hồ sơ môi trường cũng giống như xây dựng một công trình mà chưa kiểm tra nền móng pháp lý

Đừng chỉ nhìn vào tiềm năng lợi nhuận của dự án mà bỏ qua những điều kiện pháp lý có thể quyết định dự án có được triển khai hay không

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.