“Dạy thêm vốn được kỳ vọng là hoạt động hỗ trợ học sinh có nhu cầu củng cố kiến thức. Thế nhưng, khi việc dạy thêm trở thành công cụ tạo áp lực để học sinh buộc phải tham gia nếu không muốn bị điểm thấp hoặc không làm được bài kiểm tra, ý nghĩa của giáo dục đã bị bóp méo. Đằng sau những lớp học thêm đông kín học sinh là sự ấm ức của nhiều phụ huynh, sự bất bình trong xã hội và câu hỏi lớn về đạo đức nghề nghiệp của người thầy. Pháp luật xử lý hành vi này như thế nào?”
Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.
- Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)
Tại Trường Tiểu học X, xã B, tỉnh C, cô giáo Nguyễn Thị A là giáo viên chủ nhiệm đồng thời trực tiếp giảng dạy môn Toán cho học sinh lớp 5.
Ngoài giờ lên lớp, cô A tự tổ chức lớp dạy thêm tại nhà riêng và vận động học sinh trong lớp đến học. Ban đầu, việc tham gia được giới thiệu là “tự nguyện”. Tuy nhiên, nhiều phụ huynh phản ánh rằng những học sinh không học thêm thường gặp khó khăn khi làm bài kiểm tra vì đề thi có nhiều câu hỏi giống hoặc rất sát với nội dung đã được cô hướng dẫn trong lớp học thêm.
Không ít học sinh cảm thấy áp lực, lo sợ bị điểm thấp nên xin cha mẹ đăng ký học thêm dù gia đình gặp nhiều khó khăn về kinh tế.
Sau khi nhận được nhiều đơn phản ánh, Phòng Giáo dục và Đào tạo tiến hành kiểm tra, xác minh việc tổ chức dạy thêm của cô giáo.
Gia đình nhiều học sinh đặt câu hỏi: Việc giáo viên tự mở lớp dạy thêm và tạo áp lực để học sinh chính khóa phải tham gia có vi phạm pháp luật hay không? Nếu có thì bị xử lý như thế nào?
- Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
1. Quyền được bình đẳng về cơ hội học tập
Khoản 2 Điều 83 Luật Giáo dục 2019 quy định:
“Điều 83. Quyền của người học
…
- Được tôn trọng; bình đẳng về cơ hội giáo dục và học tập; được phát triển tài năng, năng khiếu, sáng tạo, phát minh; được cung cấp đầy đủ thông tin về việc học tập, rèn luyện của mình.
…”
Theo quy định trên thì hoạt động giáo dục phải bảo đảm tính công bằng, bình đẳng trong tiếp cận giáo dục, tôn trọng quyền học tập của người học và đề cao phẩm chất, đạo đức của nhà giáo.
Nhà giáo có trách nhiệm giảng dạy khách quan, công bằng trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập; không được lợi dụng vị trí công tác để vụ lợi hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người học.
- Quy định về dạy thêm, học thêm
Theo quy định tại Điều 3 Thông tư số 29/2024/TT-BGDĐT được sửa đổi bởi Thông tư 19/2026/TT-BGDĐT:
“Điều 3. Nguyên tắc dạy thêm, học thêm
- Dạy thêm, học thêm chỉ được tổ chức khi học sinh, học viên (sau đây gọi chung là học sinh) có nhu cầu học thêm, tự nguyện học thêm và được cha mẹ hoặc người giám hộ (sau đây gọi chung là cha mẹ học sinh) đồng ý. Nhà trường, tổ chức, cá nhân tổ chức dạy thêm, học thêm không được dùng bất cứ hình thức nào để ép buộc học sinh học thêm.
- Nội dung dạy thêm, học thêm không trái với quy định của pháp luật Việt Nam, không mang định kiến về sắc tộc, tôn giáo, nghề nghiệp, giới, địa vị xã hội. Không cắt giảm nội dung dạy học theo kế hoạch giáo dục của nhà trường để đưa vào dạy thêm.
- Việc dạy thêm, học thêm phải góp phần phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh; không làm ảnh hưởng đến việc tổ chức thực hiện chương trình giáo dục của nhà trường và việc thực hiện chương trình môn học của giáo viên.
- Thời lượng, thời gian, địa điểm và hình thức tổ chức dạy thêm, học thêm phải phù hợp với tâm sinh lí lứa tuổi, bảo đảm sức khoẻ của học sinh; tuân thủ quy định của pháp luật về thời giờ làm việc, giờ làm thêm và các quy định của pháp luật về an ninh, trật tự, an toàn, vệ sinh môi trường, phòng chống cháy nổ tại khu vực có lớp dạy thêm, học thêm.”
Như vậy, có thể kết luận rằng:
- Hoạt động dạy thêm phải tuân thủ các nguyên tắc do pháp luật quy định.
- Không được lợi dụng việc dạy thêm để ép buộc học sinh tham gia dưới bất kỳ hình thức nào.
- Giáo viên không được sử dụng việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập hoặc các biện pháp khác nhằm tạo áp lực để học sinh phải học thêm.
- Việc tổ chức dạy thêm phải bảo đảm tính công khai, minh bạch và đúng quy định.
Các quy định này nhằm bảo đảm môi trường giáo dục công bằng, hạn chế tình trạng thương mại hóa hoạt động dạy học và bảo vệ quyền lợi chính đáng của học sinh.
- Trách nhiệm xử lý vi phạm
Khi giáo viên vi phạm quy định về dạy thêm, học thêm, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính, pháp luật về viên chức (đối với giáo viên trong đơn vị công lập) hoặc các hình thức kỷ luật nội bộ theo quy định của ngành giáo dục.
Trường hợp hành vi gây hậu quả nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật khác thì còn có thể bị xem xét trách nhiệm theo quy định của pháp luật có liên quan.
Nói một cách dễ hiểu, dạy thêm không bị cấm nếu thực hiện đúng quy định, nhưng việc lợi dụng quyền giảng dạy để tạo áp lực buộc học sinh phải học thêm là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm.
Áp dụng vào tình huống
Đối chiếu với tình huống trên, nếu kết quả xác minh cho thấy cô giáo tự tổ chức lớp dạy thêm và sử dụng đề kiểm tra có nội dung trùng hoặc chủ yếu được giảng dạy trong lớp học thêm nhằm tạo lợi thế cho học sinh tham gia học thêm, khiến các học sinh không học thêm bị bất lợi trong đánh giá kết quả học tập thì đây là dấu hiệu vi phạm nguyên tắc công bằng trong giáo dục và các quy định về dạy thêm, học thêm.
Trong trường hợp này, cơ quan quản lý giáo dục có quyền tiến hành thanh tra, kiểm tra, yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, đồng thời xem xét áp dụng các biện pháp xử lý theo quy định đối với giáo viên và các cá nhân, tổ chức có liên quan.
Ngược lại, nếu giáo viên tổ chức hoạt động dạy thêm đúng quy định, không ép buộc học sinh, không sử dụng việc kiểm tra, đánh giá để tạo áp lực và không có sự phân biệt đối xử giữa học sinh học thêm và không học thêm thì việc tổ chức dạy thêm sẽ được xem xét trên cơ sở các quy định hiện hành.
Kết luận pháp lý
Qua phân tích có thể thấy, pháp luật không cấm hoạt động dạy thêm khi được tổ chức đúng quy định, nhưng nghiêm cấm việc lợi dụng hoạt động dạy thêm để ép buộc học sinh hoặc tạo lợi thế trong kiểm tra, đánh giá đối với học sinh tham gia học thêm.
Nếu giáo viên sử dụng vị trí giảng dạy để gây áp lực, làm mất đi sự công bằng trong đánh giá kết quả học tập thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt theo quy định của pháp luật và các quy định chuyên ngành về dạy thêm, học thêm.
Giáo dục chỉ thực sự công bằng khi điểm số phản ánh năng lực của học sinh, chứ không phản ánh việc các em có tham gia học thêm hay không.
- Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”
Góc nhìn tâm lý
Đối với phụ huynh, điều khiến họ bức xúc không chỉ là khoản chi phí học thêm mà còn là cảm giác con mình bị đặt vào một sự lựa chọn không công bằng: hoặc phải học thêm để theo kịp bài kiểm tra, hoặc chấp nhận nguy cơ điểm số thấp dù vẫn học đầy đủ trên lớp. Cảm giác bất lực này dễ làm suy giảm niềm tin vào sự công bằng của nhà trường.
Đối với học sinh, áp lực càng lớn hơn khi các em cho rằng muốn đạt kết quả tốt thì bắt buộc phải học thêm với chính giáo viên đang dạy mình. Điều này vô tình tạo nên tâm lý phụ thuộc, giảm động lực tự học và làm sai lệch ý nghĩa của việc kiểm tra, đánh giá.
Đối với chính giáo viên, việc để áp lực thành tích hoặc lợi ích kinh tế chi phối sẽ làm ảnh hưởng đến hình ảnh cao quý của nghề dạy học và làm rạn nứt niềm tin mà phụ huynh dành cho nhà trường.
Góc nhìn giáo dục
Giáo dục hướng đến phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh trên nền tảng công bằng. Mỗi bài kiểm tra phải phản ánh đúng kiến thức đã được giảng dạy trong chương trình chính khóa, bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội như nhau để thể hiện năng lực.
Nhà trường cần xây dựng văn hóa chuyên môn minh bạch, trong đó việc kiểm tra, đánh giá phải được kiểm soát chặt chẽ, tránh mọi biểu hiện lợi dụng hoạt động dạy thêm để tạo lợi thế hoặc bất lợi cho người học.
Góc nhìn quản trị
Sự việc là lời cảnh báo về quản trị chất lượng chuyên môn và thanh tra giáo dục.
Để phòng ngừa các hành vi tiêu cực, mỗi cơ sở giáo dục cần:
- Tăng cường kiểm tra việc thực hiện quy định về dạy thêm, học thêm của giáo viên.
- Thực hiện rà soát, thẩm định ngân hàng đề kiểm tra, đề thi nhằm bảo đảm tính khách quan và phù hợp với chương trình chính khóa.
- Thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh bảo mật để phụ huynh và học sinh có thể phản ánh dấu hiệu ép buộc học thêm.
- Tổ chức các đợt thanh tra, kiểm tra thực tế đối với hoạt động dạy thêm ngoài nhà trường khi có dấu hiệu vi phạm.
- Tăng cường giáo dục đạo đức nghề nghiệp, xây dựng văn hóa liêm chính và công bằng trong đội ngũ nhà giáo.
Quản trị tốt không phải là xử lý khi vi phạm đã xảy ra, mà là xây dựng cơ chế kiểm soát để mọi hoạt động chuyên môn đều minh bạch, công bằng và đặt quyền lợi của học sinh lên hàng đầu.
- Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long
Nạn “ép học thêm” dưới các hình thức tinh vi luôn là khối u làm xói mòn nghiêm trọng niềm tin vào sự công bằng của giáo dục. Để chặt đứt vấn nạn này, các cơ quan quản lý không thể chỉ xử lý phần ngọn dựa trên những lời tố cáo mập mờ, mà phải thiết lập một quy trình tầm soát kỹ thuật số và thực địa nghiêm túc.
- Xác minh dựa trên bằng chứng dữ liệu: Một giáo viên có “gợi ý” học thêm hay không sẽ phản ánh rất rõ qua độ lệch giữa kiến thức trên lớp và ma trận đề kiểm tra. Việc đối chiếu kế hoạch bài dạy với kết quả thanh tra chuyên môn đột xuất, kết hợp lắng nghe phản ánh của phụ huynh, sẽ tạo ra một bộ hồ sơ chứng cứ khách quan, giúp giáo viên có cơ hội giải trình minh bạch nhưng cũng không thể chối bỏ nếu có sai phạm.
- Xóa bỏ vùng tối trong đánh giá: Gốc rễ của việc ép học thêm nằm ở quyền lực định đoạt điểm số của giáo viên. Vì vậy, giải pháp căn cơ là phải hoàn thiện quy chế ngân hàng đề thi độc lập và chuẩn hóa hoạt động kiểm tra, đánh giá. Khi mọi học sinh đều đứng trước một thước đo công bằng duy nhất, các giá trị đạo đức nghề nghiệp tự khắc sẽ được định hình lại, và niềm tin của phụ huynh sẽ được phục hồi dựa trên sự minh bạch chứ không phải lời hứa suông.
Thông điệp của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long:
“Dạy thêm chỉ có ý nghĩa khi xuất phát từ nhu cầu học tập chính đáng của học sinh, không phải từ sự lo lắng hay áp lực bị bỏ lại phía sau. Một người thầy giỏi không tạo ra sự khác biệt bằng việc giữ riêng kiến thức cho lớp học thêm, mà bằng việc truyền đạt công bằng để mọi học sinh đều có cơ hội phát triển như nhau.”
GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:
Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.