Trong quá trình M&A, việc hai bên trải qua nhiều vòng đàm phán trước khi ký kết và hoàn tất giao dịch là điều phổ biến. Tuy nhiên, không phải mọi thương vụ đều đi đến kết quả cuối cùng. Một bên có thể thay đổi ý định và rút khỏi giao dịch vào thời điểm gần hoàn tất.

Vấn đề trở nên phức tạp khi bên mua đã bỏ ra nhiều chi phí để thẩm định doanh nghiệp, thuê luật sư, chuẩn bị tài chính hoặc từ bỏ những cơ hội đầu tư khác dựa trên kỳ vọng thương vụ sẽ được hoàn tất.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

I. Tóm tắt tình huống thực tế

Một tập đoàn lớn đang đàm phán mua 80% cổ phần của một startup công nghệ với giá 120 tỷ đồng.

Sau nhiều tháng thương lượng, hai bên đã thống nhất cơ bản về giá mua, tỷ lệ cổ phần chuyển nhượng, phương thức thanh toán và các điều kiện để hoàn tất giao dịch. Hai bên ký một Term Sheet và sau đó ký thỏa thuận nguyên tắc, trong đó dự kiến sẽ tiến hành thẩm định pháp lý, tài chính và công nghệ trước khi ký hợp đồng M&A chính thức.

Tin rằng thương vụ gần như chắc chắn được hoàn tất, bên mua đã chi một khoản đáng kể cho việc thuê luật sư, kiểm toán và chuyên gia công nghệ để tiến hành thẩm định. Đồng thời, bên mua cũng chuẩn bị nguồn vốn cho giao dịch.

Kết quả thẩm định không phát hiện vấn đề nghiêm trọng. Hai bên tiếp tục chỉnh sửa dự thảo hợp đồng M&A và dự kiến ký kết trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, chỉ vài ngày trước thời điểm ký hợp đồng, Founder của startup bất ngờ thông báo rút khỏi thương vụ vì nhận được một đề nghị đầu tư khác với mức định giá cao hơn.

Bên mua cho rằng việc rút lui vào phút cuối khiến họ thiệt hại lớn về chi phí thẩm định, chi phí tư vấn và cơ hội đầu tư khác. Bên mua yêu cầu startup hoàn trả các khoản chi phí đã phát sinh và bồi thường thiệt hại.

Founder cho rằng hai bên chưa ký hợp đồng chuyển nhượng cổ phần chính thức nên mình có quyền không tiếp tục giao dịch.

II. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định của pháp luật

Theo Điều 117 Bộ luật Dân sự năm 2015, giao dịch dân sự có hiệu lực khi có đủ các điều kiện về chủ thể, sự tự nguyện, mục đích và nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội và các điều kiện khác theo quy định pháp luật.

Theo khoản 1 Điều 385 Bộ luật Dân sự năm 2015, hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự.

Theo Điều 387 Bộ luật Dân sự năm 2015, trong giai đoạn giao kết hợp đồng, mỗi bên phải thông tin cho bên kia về những thông tin có ảnh hưởng đến việc chấp nhận giao kết hợp đồng của bên kia.

Theo Điều 388 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên nhận được thông tin trong quá trình giao kết hợp đồng có trách nhiệm giữ bí mật thông tin theo thỏa thuận hoặc theo quy định pháp luật.

Theo khoản 1 Điều 351 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên có nghĩa vụ mà vi phạm nghĩa vụ thì phải chịu trách nhiệm dân sự đối với bên có quyền.

Theo Điều 360 Bộ luật Dân sự năm 2015, trường hợp có thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ thì bên có nghĩa vụ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.

Theo Điều 328 Bộ luật Dân sự năm 2015, đặt cọc là việc một bên giao cho bên kia một khoản tiền hoặc tài sản có giá trị trong một thời hạn để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng.

2. Áp dụng vào tình huống

Trong tình huống trên, việc Founder rút khỏi thương vụ M&A không mặc nhiên là hành vi vi phạm pháp luật.

Nếu hai bên mới chỉ đàm phán, chưa có thỏa thuận ràng buộc về nghĩa vụ phải hoàn tất giao dịch và chưa phát sinh nghĩa vụ pháp lý buộc phải chuyển nhượng cổ phần thì về nguyên tắc, việc một bên không tiếp tục giao kết hợp đồng chính có thể không làm phát sinh trách nhiệm bồi thường chỉ vì thương vụ không thành.

Tuy nhiên, cần xem xét Term Sheet, thỏa thuận nguyên tắc và các văn bản mà hai bên đã ký.

Nếu các bên đã thỏa thuận một số nội dung có tính ràng buộc như độc quyền đàm phán, không đàm phán với bên thứ ba, nghĩa vụ bảo mật, nghĩa vụ thiện chí đàm phán hoặc khoản phạt/bồi thường khi rút khỏi giao dịch, thì việc Founder rút lui có thể làm phát sinh trách nhiệm theo chính thỏa thuận đó.

Đặc biệt, nếu Founder đã cam kết độc quyền với bên mua trong 90 ngày nhưng trong thời gian này lại đàm phán và nhận đề nghị từ một nhà đầu tư khác, sau đó rút khỏi thương vụ để bán cho bên thứ ba thì cần xem xét trách nhiệm do vi phạm cam kết độc quyền.

Ngoài ra, nếu bên bán cố tình cung cấp thông tin sai lệch, che giấu thông tin quan trọng hoặc thực hiện hành vi khiến bên mua tiếp tục bỏ ra chi phí dựa trên những cam kết mà bên bán đã biết mình không có ý định thực hiện thì trách nhiệm pháp lý có thể được xem xét trên cơ sở nghĩa vụ trong giai đoạn giao kết hợp đồng.

Ngược lại, nếu Term Sheet chỉ xác định các nguyên tắc dự kiến giao dịch và không có điều khoản bắt buộc hai bên phải hoàn tất M&A, đồng thời việc giao kết hợp đồng chính còn phụ thuộc vào các điều kiện chưa được đáp ứng thì bên bán có thể có quyền rút khỏi giao dịch.

Việc bên mua đã phát sinh chi phí thẩm định cũng không tự động đồng nghĩa bên bán phải hoàn trả toàn bộ chi phí đó. Cần chứng minh khoản thiệt hại phát sinh từ hành vi vi phạm nghĩa vụ cụ thể của bên bán.

3. Kết luận pháp lý

Đối tác bán rút lui vào phút cuối không mặc nhiên vi phạm pháp luật.

Việc có phải bồi thường hay không phụ thuộc chủ yếu vào những cam kết mà hai bên đã xác lập trước khi rút lui.

Nếu bên bán chưa có nghĩa vụ bắt buộc phải hoàn tất giao dịch và chỉ mới đàm phán thì việc không tiếp tục M&A có thể không làm phát sinh trách nhiệm bồi thường.

Ngược lại, nếu bên bán đã ký thỏa thuận có tính ràng buộc, vi phạm điều khoản độc quyền, phá vỡ cam kết hoặc có hành vi gian dối làm bên mua phát sinh thiệt hại thì có thể phải chịu trách nhiệm theo thỏa thuận và quy định của pháp luật.

III. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn pháp lý

Trong M&A, cần phân biệt rõ giữa “ý định mua bán” và “cam kết pháp lý phải thực hiện giao dịch”. Không phải mọi Term Sheet đều có cùng mức độ ràng buộc.

Góc nhìn tâm lý – giáo dục

Việc rút lui vào phút cuối có thể làm mất niềm tin giữa các bên, đặc biệt khi đối tác đã dành nhiều thời gian và nguồn lực cho thương vụ. Vì vậy, ngay từ đầu cần trao đổi rõ những nội dung nào có thể thay đổi và những nội dung nào đã mang tính cam kết.

Góc nhìn quản trị

Doanh nghiệp nên quy định rõ trong Term Sheet về tính ràng buộc của từng điều khoản, thời hạn độc quyền, trường hợp được phép rút lui và trách nhiệm đối với chi phí phát sinh.

IV. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Bước 1 Xác định rõ trong Term Sheet điều khoản nào có tính ràng buộc và điều khoản nào chỉ mang tính nguyên tắc, dự kiến.

Bước 2 Quy định cụ thể cơ chế rút lui, thời hạn độc quyền, trường hợp chấm dứt đàm phán và trách nhiệm thanh toán chi phí hoặc bồi thường nếu một bên vi phạm cam kết.

Bước 3 Trước khi tiến hành thẩm định với chi phí lớn, bên mua cần kiểm tra kỹ tình trạng pháp lý của các cam kết đã ký và mức độ chắc chắn của giao dịch để hạn chế rủi ro chi phí không thu hồi được.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long cho rằng, trong M&A, “chưa ký hợp đồng chính thức” không đồng nghĩa với “mọi cam kết trước đó đều không có giá trị”.

Một Term Sheet có thể chứa những điều khoản có tính ràng buộc riêng biệt, đặc biệt là bảo mật, độc quyền đàm phán, phân bổ chi phí và trách nhiệm khi vi phạm.

Do đó, cả bên mua và bên bán cần xác định rõ ngay từ đầu đâu là cam kết pháp lý, đâu chỉ là ý định giao dịch. Điều này giúp hạn chế tình trạng một bên bỏ ra hàng tỷ đồng cho quá trình thẩm định rồi mới phát hiện đối tác có thể rút lui mà không chịu bất kỳ trách nhiệm nào.

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA

Một thương vụ M&A có thể thất bại vào phút cuối, nhưng tranh chấp không nhất thiết phải bắt đầu từ đó. Điều quan trọng là ngay từ khi đặt bút ký Term Sheet, các bên phải biết chính xác mình đang cam kết điều gì, giới hạn quyền rút lui ở đâu và trách nhiệm sẽ thuộc về ai nếu thương vụ không thể đi đến đích.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.