Trong quá trình phát triển, startup thường phải đầu tư máy móc, dây chuyền và thiết bị sản xuất để mở rộng quy mô. Tuy nhiên, đặc biệt trong các ngành công nghệ phát triển nhanh, thiết bị có thể nhanh chóng mất tính cạnh tranh do xuất hiện công nghệ mới.

Vấn đề đặt ra là nếu Founder hoặc người quản lý quyết định đầu tư một khoản vốn lớn vào thiết bị nhưng chỉ sau một năm công nghệ đã trở nên lạc hậu, doanh nghiệp bị thiệt hại thì người ra quyết định có phải chịu trách nhiệm pháp lý hay không?

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

I. Tóm tắt tình huống thực tế

Một startup sản xuất thiết bị điện tử đang trong giai đoạn mở rộng quy mô. Để đáp ứng đơn hàng mới, Founder kiêm Tổng Giám đốc đề xuất đầu tư 30 tỷ đồng để mua một dây chuyền sản xuất mới.

Theo báo cáo của bộ phận kỹ thuật tại thời điểm đầu tư, dây chuyền được quảng cáo có khả năng sản xuất sản phẩm với công suất cao, tự động hóa phần lớn quy trình và dự kiến có thể sử dụng trong nhiều năm.

Founder cho rằng việc đầu tư ngay là cần thiết để startup tăng năng lực sản xuất và đáp ứng các hợp đồng đã ký.

Tuy nhiên, trước khi quyết định đầu tư, doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ việc đánh giá vòng đời công nghệ, khả năng nâng cấp phần mềm, khả năng thay thế linh kiện và xu hướng công nghệ trong ngành.

Chỉ khoảng một năm sau, một công nghệ sản xuất mới xuất hiện trên thị trường với chi phí thấp hơn nhưng cho năng suất cao hơn nhiều. Các khách hàng lớn bắt đầu chuyển sang sử dụng sản phẩm được sản xuất bằng công nghệ mới.

Dây chuyền mà startup đã đầu tư 30 tỷ đồng vẫn hoạt động bình thường nhưng không còn khả năng cạnh tranh về chi phí và năng suất. Giá trị kinh tế của thiết bị giảm mạnh, startup phải tiếp tục bỏ thêm tiền để nâng cấp hoặc thay thế.

Một số cổ đông cho rằng Founder đã quyết định đầu tư thiếu thận trọng, gây thiệt hại lớn cho công ty và yêu cầu Founder phải chịu trách nhiệm.

Founder cho rằng việc công nghệ trở nên lạc hậu là rủi ro kinh doanh bình thường và không thể chỉ vì khoản đầu tư không đạt hiệu quả như dự kiến mà kết luận mình vi phạm pháp luật.

II. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định của pháp luật

Theođiểm b khoản 1 Điều 165 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và người quản lý khác phải thực hiện quyền và nghĩa vụ được giao một cách trung thực, cẩn trọng, tốt nhất nhằm bảo đảm lợi ích hợp pháp tối đa của công ty.

Theo điểm c khoản 1 Điều 165 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và người quản lý khác phải trung thành với lợi ích của công ty và cổ đông; không được lạm dụng địa vị, chức vụ và sử dụng thông tin, bí quyết, cơ hội kinh doanh, tài sản của công ty để tư lợi hoặc phục vụ lợi ích của tổ chức, cá nhân khác.

Theo khoản 1 Điều 351 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên có nghĩa vụ mà vi phạm nghĩa vụ thì phải chịu trách nhiệm dân sự đối với bên có quyền.

Theo Điều 360 Bộ luật Dân sự năm 2015, trường hợp có thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ thì bên có nghĩa vụ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.

2. Áp dụng vào tình huống

Trong tình huống trên, việc thiết bị trở nên lạc hậu sau một năm không tự động đồng nghĩa Founder đã vi phạm pháp luật.

Đầu tư vào máy móc, thiết bị luôn chứa đựng rủi ro thị trường và rủi ro công nghệ. Việc xuất hiện công nghệ mới khiến thiết bị cũ giảm hiệu quả kinh tế là một rủi ro kinh doanh và không phải mọi khoản đầu tư không đạt kết quả như kỳ vọng đều là hành vi vi phạm pháp luật.

Tuy nhiên, cần xem xét quy trình và căn cứ mà Founder sử dụng để đưa ra quyết định đầu tư.

Nếu Founder đã thực hiện việc đánh giá cần thiết, xem xét thông tin kỹ thuật, giá cả, khả năng khai thác, nhu cầu thị trường và các rủi ro công nghệ trong phạm vi hợp lý nhưng sau đó thị trường xuất hiện công nghệ mới ngoài dự đoán thì việc đầu tư thất bại chưa đủ căn cứ để kết luận Founder vi phạm nghĩa vụ quản lý.

Ngược lại, nếu Founder bỏ qua những cảnh báo rõ ràng về việc công nghệ sắp lỗi thời, không thực hiện thẩm định cần thiết, cố tình lựa chọn thiết bị kém hiệu quả hoặc quyết định đầu tư vì lợi ích cá nhân thì có thể phát sinh trách nhiệm.

3. Kết luận pháp lý

Startup đầu tư vào thiết bị nhưng công nghệ trở nên lạc hậu sau một năm không mặc nhiên là vi phạm pháp luật.

Nếu quyết định đầu tư được đưa ra một cách trung thực, cẩn trọng, dựa trên thông tin hợp lý tại thời điểm quyết định và không có hành vi tư lợi hoặc vi phạm nghĩa vụ thì việc khoản đầu tư sau đó giảm hiệu quả có thể được xem là rủi ro kinh doanh.

Ngược lại, nếu người quản lý thiếu cẩn trọng, cố tình bỏ qua thông tin quan trọng, che giấu xung đột lợi ích hoặc sử dụng khoản đầu tư để phục vụ lợi ích cá nhân, gây thiệt hại cho công ty thì có thể phải chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật.

III. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn pháp lý

Pháp luật không yêu cầu người quản lý phải dự đoán chính xác mọi biến động công nghệ trong tương lai. Điều quan trọng là người quản lý phải đưa ra quyết định một cách trung thực và cẩn trọng trên cơ sở thông tin có thể tiếp cận tại thời điểm đầu tư.

Góc nhìn tâm lý – giáo dục

Founder rất dễ rơi vào tâm lý muốn đầu tư nhanh để chiếm lĩnh thị trường. Tuy nhiên, quyết định đầu tư lớn cần được kiểm chứng bằng dữ liệu thay vì chỉ dựa vào niềm tin vào một công nghệ hoặc nhà cung cấp.

Góc nhìn quản trị

Startup nên thực hiện đánh giá công nghệ trước các khoản đầu tư lớn vào máy móc, thiết bị và công nghệ. Việc đánh giá cần xem xét vòng đời công nghệ, khả năng nâng cấp, chi phí bảo trì, khả năng tương thích và nguy cơ công nghệ bị thay thế.

IV. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Bước 1 Trước khi đầu tư thiết bị có giá trị lớn, doanh nghiệp cần đánh giá tuổi thọ công nghệ, khả năng nâng cấp và nguy cơ lỗi thời trong tương lai.

Bước 2 Lưu lại hồ sơ thẩm định, báo giá, đánh giá kỹ thuật, phân tích hiệu quả đầu tư và các căn cứ được sử dụng để ra quyết định nhằm chứng minh quá trình quyết định được thực hiện một cách cẩn trọng.

Bước 3 Đưa vào hợp đồng mua thiết bị các cam kết về chất lượng, thông số kỹ thuật, khả năng nâng cấp, bảo hành và trách nhiệm của nhà cung cấp khi thiết bị không đáp ứng các tiêu chuẩn đã cam kết.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long cho rằng, một khoản đầu tư thất bại chưa chắc là một quyết định sai trái về mặt pháp lý. Trong kinh doanh, đặc biệt là lĩnh vực công nghệ, không ai có thể bảo đảm một thiết bị hôm nay sẽ tiếp tục có lợi thế sau nhiều năm.

Điều quan trọng là Founder phải chứng minh được rằng mình đã hành động với sự trung thực, cẩn trọng và dựa trên những thông tin hợp lý tại thời điểm quyết định.

Nếu doanh nghiệp có đầy đủ hồ sơ thẩm định và chứng minh được quy trình ra quyết định hợp lý, việc công nghệ sau đó bị thay thế bởi một công nghệ mới về nguyên tắc là rủi ro kinh doanh. Ngược lại, nếu Founder biết rõ rủi ro nhưng vẫn cố tình đầu tư vì lợi ích cá nhân thì trách nhiệm pháp lý có thể phát sinh.

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA

Trong kinh doanh, không phải mọi quyết định thua lỗ đều là sai phạm. Điều quyết định trách nhiệm của Founder không chỉ nằm ở kết quả cuối cùng, mà nằm ở sự trung thực, cẩn trọng và cách thức ra quyết định tại thời điểm đầu tư.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.