Trong quá trình gọi vốn, Founder không chỉ phải cân nhắc tỷ lệ cổ phần bị pha loãng mà còn phải đặc biệt chú ý đến quyền biểu quyết. Một nhà đầu tư có thể không sở hữu phần vốn chi phối nhưng vẫn có khả năng tác động rất lớn đến việc quản trị doanh nghiệp nếu được trao quyền biểu quyết hoặc các quyền kiểm soát đặc biệt.

Nhiều Founder vì cần vốn gấp đã chấp nhận trao quyền biểu quyết cho nhà đầu tư nhưng không lường trước hậu quả đối với quyền kiểm soát công ty. Vậy việc Founder “bán quyền biểu quyết” có hợp pháp hay không?

“Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình” .

 

I. Tóm tắt tình huống thực tế

Một startup công nghệ được thành lập bởi ba Founder. Founder A đang sở hữu 55% cổ phần phổ thông, qua đó nắm quyền biểu quyết chi phối tại công ty.

Do doanh nghiệp cần 20 tỷ đồng để mở rộng hoạt động, Founder A thỏa thuận với một nhà đầu tư rằng nhà đầu tư sẽ cung cấp toàn bộ số vốn này. Đổi lại, Founder A cam kết trao cho nhà đầu tư quyền biểu quyết đối với 30% số cổ phần mà Founder A đang sở hữu, mặc dù nhà đầu tư chưa trực tiếp nhận chuyển nhượng số cổ phần tương ứng.

Theo thỏa thuận, nhà đầu tư có quyền quyết định hoặc yêu cầu Founder biểu quyết theo ý kiến của mình đối với một số vấn đề quan trọng như bầu Hội đồng quản trị, thay đổi Điều lệ, phát hành thêm cổ phần và các giao dịch có giá trị lớn.

Sau một thời gian, Founder nhận ra rằng việc trao quyền biểu quyết khiến mình không còn khả năng tự quyết định nhiều vấn đề quan trọng của công ty. Nhà đầu tư thậm chí có thể liên kết với các cổ đông khác để hình thành tỷ lệ biểu quyết đủ lớn nhằm kiểm soát các quyết định tại Đại hội đồng cổ đông.

Founder cho rằng mình chỉ “bán quyền biểu quyết” để đổi lấy vốn chứ không bán cổ phần nên không nghĩ rằng quyền kiểm soát doanh nghiệp có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

II. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định của pháp luật

Theo điểm a khoản 1 Điều 115 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, cổ đông phổ thông có quyền tham dự, phát biểu và thực hiện quyền biểu quyết tại Đại hội đồng cổ đông; mỗi cổ phần phổ thông có một phiếu biểu quyết.

Theo khoản 1 Điều 114 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, công ty cổ phần phải có cổ phần phổ thông và người sở hữu cổ phần phổ thông là cổ đông phổ thông.

Theo khoản 1 Điều 116 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, cổ phần ưu đãi biểu quyết là cổ phần phổ thông có nhiều hơn phiếu biểu quyết so với cổ phần phổ thông khác; số phiếu biểu quyết của một cổ phần ưu đãi biểu quyết do Điều lệ công ty quy định.

Đối với việc thông qua nghị quyết của Đại hội đồng cổ đông, khoản 1 Điều 148 Luật Doanh nghiệp năm 2020, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 quy định tỷ lệ biểu quyết cần thiết đối với các vấn đề thuộc trường hợp luật định; tỷ lệ cụ thể còn phụ thuộc Điều lệ công ty.

2. Áp dụng vào tình huống

Trong tình huống trên, cần xác định chính xác Founder đã chuyển nhượng cổ phần hay chỉ thỏa thuận về việc thực hiện quyền biểu quyết.

Nếu Founder thực sự chuyển nhượng cổ phần cho nhà đầu tư thì nhà đầu tư trở thành cổ đông theo điều kiện luật định và được hưởng các quyền gắn với số cổ phần được chuyển nhượng.

Nếu Founder vẫn là người sở hữu cổ phần nhưng ký một thỏa thuận riêng cam kết biểu quyết theo chỉ đạo của nhà đầu tư, thì đây không đơn giản là “bán quyền biểu quyết”. Cần xem xét nội dung cụ thể của thỏa thuận, Điều lệ công ty và cách thức thực hiện quyền biểu quyết tại Đại hội đồng cổ đông.

Đặc biệt, Founder cần hiểu rằng quyền biểu quyết là quyền gắn với cổ phần, chứ không phải một loại tài sản độc lập có thể tùy ý tách rời khỏi cổ phần trong mọi trường hợp.

Nếu thỏa thuận khiến nhà đầu tư thực tế kiểm soát việc biểu quyết của Founder, Founder có thể mất quyền chủ động trong các quyết định quan trọng dù trên giấy tờ vẫn đứng tên cổ phần.

Ngoài ra, nếu Founder sử dụng một thỏa thuận riêng để làm thay đổi cơ chế quản trị, quyền của cổ đông hoặc cơ cấu biểu quyết trái với quy định bắt buộc của Luật Doanh nghiệp và Điều lệ thì thỏa thuận đó có thể phát sinh tranh chấp về hiệu lực và khả năng thực thi.

3. Kết luận pháp lý

Founder không mặc nhiên vi phạm pháp luật khi thỏa thuận với nhà đầu tư về việc thực hiện quyền biểu quyết. Tuy nhiên, không thể đơn giản coi quyền biểu quyết là một tài sản độc lập muốn “bán” thế nào cũng được.

Nếu giao dịch thực chất là chuyển nhượng cổ phần, phải tuân thủ quy định về chuyển nhượng cổ phần.

Nếu chỉ là thỏa thuận định hướng hoặc ủy quyền thực hiện quyền biểu quyết, phải xem xét nội dung cụ thể, Điều lệ công ty và giới hạn pháp luật về quyền của cổ đông.

Điểm nguy hiểm nhất đối với Founder là mất quyền kiểm soát doanh nghiệp mà vẫn tưởng mình đang giữ tỷ lệ cổ phần chi phối.

III. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn pháp lý

Founder cần phân biệt ba vấn đề: sở hữu cổ phần, quyền biểu quyết và quyền kiểm soát doanh nghiệp. Ba khái niệm này có liên quan nhưng không phải lúc nào cũng hoàn toàn đồng nhất.

Góc nhìn tâm lý – giáo dục

Khi startup thiếu vốn, Founder rất dễ tập trung vào số tiền nhận được mà bỏ qua giá trị của quyền kiểm soát. Một khoản đầu tư lớn có thể giải quyết khó khăn tài chính trước mắt nhưng đồng thời làm Founder mất quyền quyết định trong dài hạn.

Góc nhìn quản trị

Trước khi chấp nhận bất kỳ cơ chế Voting Agreement nào, Founder cần mô phỏng tỷ lệ biểu quyết sau đầu tư, xác định nhà đầu tư có thể liên minh với cổ đông nào và liệu họ có khả năng chi phối việc bầu Hội đồng quản trị hoặc thông qua các nghị quyết quan trọng hay không.

IV. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Bước 1 Xác định chính xác giao dịch là chuyển nhượng cổ phần, ủy quyền biểu quyết hay thỏa thuận giữa các cổ đông; không sử dụng khái niệm “bán quyền biểu quyết” một cách chung chung.

Bước 2 Tính toán quyền biểu quyết thực tế của Founder và nhà đầu tư sau giao dịch, đặc biệt đối với các nghị quyết cần tỷ lệ biểu quyết cao theo Điều 148 Luật Doanh nghiệp.

Bước 3 Trước khi ký, rà soát Điều lệ công ty, Thỏa thuận cổ đông và toàn bộ tài liệu đầu tư để bảo đảm Founder hiểu rõ mình đang trao cho nhà đầu tư quyền kinh tế, quyền biểu quyết hay quyền kiểm soát.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Chuyên gia Nguyễn Hữu Long cho rằng, Founder không nên định giá khoản đầu tư chỉ bằng số tiền nhận được mà phải tính cả “giá trị quyền kiểm soát” đã trao đi. Một Founder vẫn sở hữu tỷ lệ cổ phần lớn nhưng nếu không còn khả năng chủ động thực hiện quyền biểu quyết thì quyền kiểm soát thực tế có thể đã thay đổi đáng kể.

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA

Tiền có thể giúp startup sống sót, nhưng quyền kiểm soát quyết định startup sẽ đi về đâu. Trước khi đổi quyền biểu quyết lấy vốn, Founder phải hiểu chính xác mình đang bán bao nhiêu phần trăm cổ phần và quan trọng hơn, đang trao đi bao nhiêu phần trăm quyền quyết định tương lai của doanh nghiệp.

!Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.