Việc tận dụng cơ sở vật chất của trường học để phục vụ người học là chủ trương phù hợp nếu được thực hiện đúng quy định pháp luật. Tuy nhiên, khi tài sản công bị khai thác phục vụ mục đích kinh doanh mà không tuân thủ trình tự, thủ tục quản lý, nguy cơ phát sinh vi phạm pháp luật và thất thoát tài sản công là điều khó tránh khỏi.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Nhằm tạo thuận tiện cho học sinh mua nước uống và tăng thêm nguồn thu, Hiệu trưởng một trường THPT công lập đã ký hợp đồng với doanh nghiệp để lắp đặt nhiều máy bán nước tự động trong khuôn viên sân trường. Doanh nghiệp được quyền khai thác kinh doanh trong thời hạn nhiều năm và trả cho nhà trường một khoản tiền theo thỏa thuận.

Sau quá trình kiểm tra, cơ quan có thẩm quyền phát hiện nhà trường chưa xây dựng, chưa trình phê duyệt đề án sử dụng tài sản công vào mục đích kinh doanh theo quy định nhưng đã ký kết và đưa các máy bán nước vào hoạt động. Vụ việc đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục trong việc quản lý, sử dụng tài sản công.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định về trách nhiệm quản lý tài sản của cơ sở giáo dục

Theo khoản 1 Điều 55 Luật Giáo dục năm 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), cơ sở giáo dục có trách nhiệm quản lý, sử dụng đất đai, cơ sở vật chất, tài chính và tài sản được giao theo đúng quy định của pháp luật, bảo đảm hiệu quả, công khai, minh bạch và phục vụ hoạt động giáo dục.

Quy định này đặt trách nhiệm trực tiếp lên cơ sở giáo dục và người đứng đầu trong việc quản lý tài sản công, bảo đảm mọi hoạt động khai thác, sử dụng tài sản đều tuân thủ đúng trình tự và thẩm quyền theo quy định.

2. Nguyên tắc quản lý, sử dụng tài sản công trong cơ sở giáo dục

Theo khoản 1 Điều 55 Luật Giáo dục năm 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025):

“  1. Hội đồng trường của cơ sở giáo dục nghề nghiệp tư thục, giáo dục đại học tư thục và cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học thành lập theo Hiệp định giữa Chính phủ Việt Nam với chính phủ nước ngoài được thực hiện theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp, Luật Giáo dục đại học.”

Áp dụng vào tình huống

• Trong vụ việc này, mặc dù việc lắp đặt máy bán nước tự động có thể mang lại tiện ích cho học sinh và tạo thêm nguồn thu cho nhà trường, nhưng nếu cơ sở giáo dục chưa lập đề án sử dụng tài sản công, chưa được cơ quan có thẩm quyền xem xét, phê duyệt mà đã tự ý ký hợp đồng với doanh nghiệp thì đây là hành vi không bảo đảm đúng trình tự quản lý tài sản công.
• Việc tự ý đưa tài sản công vào hoạt động khai thác kinh doanh khi chưa hoàn thiện thủ tục pháp lý không chỉ tiềm ẩn nguy cơ vi phạm quy định về quản lý tài sản công mà còn có thể ảnh hưởng đến tính minh bạch trong quản lý tài chính, trách nhiệm của người đứng đầu và quyền giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.

Kết luận pháp lý: Theo khoản 1 Điều 55 Luật Giáo dục năm 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), cơ sở giáo dục có trách nhiệm quản lý và sử dụng tài sản được giao theo đúng quy định của pháp luật. Trường hợp nhà trường tự ý ký hợp đồng khai thác tài sản công khi chưa hoàn thành các thủ tục theo quy định thì tùy tính chất, mức độ vi phạm, cá nhân và tổ chức liên quan có thể bị xem xét trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Nhà trường không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn là môi trường giáo dục ý thức tôn trọng pháp luật và tinh thần liêm chính cho học sinh. Khi chính cơ sở giáo dục không tuân thủ đầy đủ quy trình quản lý tài sản công, hình ảnh về tính gương mẫu và trách nhiệm của nhà trường có thể bị ảnh hưởng, làm giảm niềm tin của phụ huynh, học sinh và xã hội.

Ở góc độ đạo đức quản lý giáo dục, mọi quyết định liên quan đến tài sản công cần được thực hiện trên cơ sở minh bạch, đúng quy định và đặt lợi ích chung của người học lên hàng đầu, thay vì chỉ hướng đến lợi ích kinh tế trước mắt.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Khi phát hiện vi phạm, nhà trường cần thực hiện quy trình đình chỉ vận hành máy và hoàn thiện đề án trình duyệt. Việc tạm dừng khai thác, rà soát hợp đồng đã ký, xây dựng đầy đủ đề án sử dụng tài sản công và trình cơ quan có thẩm quyền xem xét theo đúng quy định sẽ giúp hạn chế rủi ro pháp lý, bảo đảm việc khai thác tài sản công được thực hiện hợp pháp và minh bạch.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

1. Bước 1 – Chuẩn hóa quy trình sử dụng tài sản công

Mọi hoạt động khai thác cơ sở vật chất phục vụ hợp tác hoặc kinh doanh cần được lập đề án, đánh giá sự cần thiết, hiệu quả và hoàn thiện đầy đủ thủ tục trước khi triển khai thực hiện.

2. Bước 2 – Tăng cường kiểm soát nội bộ và công khai minh bạch

Nhà trường cần xây dựng cơ chế kiểm tra nội bộ, lấy ý kiến các bộ phận liên quan, công khai việc sử dụng tài sản công và thường xuyên rà soát các hợp đồng hợp tác nhằm bảo đảm tuân thủ pháp luật.

3. Bước 3 – Nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu

Hiệu trưởng và bộ phận quản lý tài chính, tài sản cần thường xuyên cập nhật quy định pháp luật, chủ động xin ý kiến cơ quan có thẩm quyền khi phát sinh hoạt động khai thác tài sản công, tránh để xảy ra các vi phạm do thiếu hiểu biết hoặc chủ quan trong quản lý.

Thông điệp: Tài sản công trong trường học không chỉ là nguồn lực vật chất mà còn là tài sản của Nhà nước và xã hội. Mọi hoạt động khai thác phải đặt trên nền tảng tuân thủ pháp luật, minh bạch và hướng đến lợi ích lâu dài của người học.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.