Đối với các startup công nghệ, tài sản có giá trị lớn nhất thường không phải là nhà xưởng hay máy móc mà là các giải pháp kỹ thuật, thuật toán, quy trình sản xuất hoặc công nghệ do chính doanh nghiệp nghiên cứu và phát triển. Tuy nhiên, nhiều Founder chỉ tập trung phát triển sản phẩm mà bỏ qua việc đăng ký Bằng độc quyền sáng chế (Patent) hoặc các hình thức bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ khác.

Khi sản phẩm thành công, đối thủ nhanh chóng sao chép công nghệ và đưa ra thị trường sản phẩm tương tự. Lúc này, startup mới đặt câu hỏi: nếu chưa đăng ký Patent thì có được pháp luật bảo vệ hay không?

“Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình” .

 

I. Tóm tắt tình huống thực tế

Một startup hoạt động trong lĩnh vực công nghệ y tế đã đầu tư hơn 25 tỷ đồng để nghiên cứu và phát triển một thiết bị hỗ trợ chẩn đoán bệnh sử dụng trí tuệ nhân tạo. Sau gần bốn năm nghiên cứu, doanh nghiệp hoàn thiện sản phẩm và đưa ra thị trường, nhanh chóng thu hút nhiều khách hàng và nhà đầu tư.

Do muốn tiết kiệm chi phí và cho rằng việc đăng ký sáng chế có thể thực hiện sau khi sản phẩm thành công, Founder không nộp đơn đăng ký bảo hộ sáng chế cũng như chưa xây dựng chiến lược bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Chỉ vài tháng sau, một doanh nghiệp khác tung ra thị trường sản phẩm có nguyên lý hoạt động và nhiều tính năng tương tự. Startup cho rằng đối thủ đã sao chép công nghệ của mình và yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm. Tuy nhiên, đối thủ cho rằng startup chưa được cấp Bằng độc quyền sáng chế nên không có căn cứ để ngăn cản việc khai thác công nghệ.

Founder băn khoăn liệu doanh nghiệp có được pháp luật bảo vệ khi chưa đăng ký Patent hay không.

II. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định của pháp luật

Theo khoản 2 Điều 3 Bộ luật Dân sự năm 2015, cá nhân, pháp nhân có quyền tự do xác lập và thực hiện quyền dân sự theo quy định của pháp luật.

Theo khoản 3 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 quyền sở hữu công nghiệp đối với sáng chế được xác lập trên cơ sở quyết định cấp văn bằng bảo hộ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác.

Theo khoản 1 Điều 58 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi bổ sung 2025 sáng chế được bảo hộ nếu đáp ứng các điều kiện về tính mới, trình độ sáng tạo và khả năng áp dụng công nghiệp.

Theo khoản 1 Điều 121 Luật Sở hữu trí tuệ 2005,sửa đổi bổ sung 2025  văn bằng bảo hộ là căn cứ để xác lập quyền sở hữu công nghiệp đối với đối tượng được bảo hộ.

2. Áp dụng vào tình huống

Trong tình huống trên, startup đã đầu tư rất lớn để nghiên cứu công nghệ nhưng chưa nộp đơn và chưa được cấp Bằng độc quyền sáng chế.

Theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ, quyền đối với sáng chế không phát sinh chỉ vì doanh nghiệp là người nghiên cứu hoặc đưa sản phẩm ra thị trường trước, mà chỉ được xác lập khi đáp ứng điều kiện bảo hộ và được cơ quan có thẩm quyền cấp văn bằng bảo hộ theo quy định của pháp luật.

Do đó, nếu startup chưa đăng ký sáng chế thì không thể căn cứ vào quyền sáng chế để yêu cầu xử lý hành vi xâm phạm đối với đối thủ.

Tuy nhiên, trong từng trường hợp cụ thể, nếu công nghệ bị sao chép là bí mật kinh doanh và startup đã áp dụng các biện pháp hợp lý để bảo mật theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ thì doanh nghiệp vẫn có thể được pháp luật bảo vệ đối với bí mật kinh doanh, dù chưa có Patent.

3. Kết luận pháp lý

Startup không mặc nhiên mất toàn bộ quyền lợi khi chưa đăng ký Patent, nhưng sẽ không được bảo hộ với tư cách là chủ sở hữu sáng chế nếu chưa được cấp văn bằng bảo hộ theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ.

Để bảo vệ thành quả nghiên cứu, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng chiến lược sở hữu trí tuệ, lựa chọn hình thức bảo hộ phù hợp và đăng ký quyền sở hữu công nghiệp ngay khi đáp ứng điều kiện theo quy định của pháp luật.

III. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn pháp lý

Nhiều Founder nhầm tưởng rằng chỉ cần là người tạo ra công nghệ đầu tiên thì sẽ tự động được pháp luật bảo vệ. Trên thực tế, đối với sáng chế, việc đăng ký và được cấp văn bằng bảo hộ là yếu tố quyết định để xác lập quyền sở hữu công nghiệp.

Góc nhìn tâm lý – giáo dục

Startup thường ưu tiên đầu tư cho phát triển sản phẩm và marketing, trong khi xem nhẹ việc bảo hộ tài sản trí tuệ. Đến khi sản phẩm bị sao chép, chi phí và thời gian để xử lý tranh chấp thường lớn hơn rất nhiều so với chi phí đăng ký bảo hộ ngay từ đầu.

Góc nhìn quản trị

Doanh nghiệp nên xây dựng chiến lược quản trị tài sản trí tuệ ngay từ giai đoạn nghiên cứu và phát triển sản phẩm; đồng thời kết hợp giữa đăng ký sáng chế, bảo hộ bí mật kinh doanh, ký thỏa thuận bảo mật (NDA) và kiểm soát quyền tiếp cận công nghệ để hạn chế nguy cơ bị sao chép.

IV. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Bước 1 Đánh giá công nghệ đang phát triển có đáp ứng điều kiện bảo hộ sáng chế, giải pháp hữu ích hoặc bí mật kinh doanh theo quy định của pháp luật hay không.

Bước 2 Chủ động nộp đơn đăng ký bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp trước khi công bố rộng rãi sản phẩm, đồng thời xây dựng cơ chế bảo mật đối với các thông tin kỹ thuật quan trọng.

Bước 3 Thường xuyên rà soát thị trường, theo dõi các hành vi có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và kịp thời áp dụng các biện pháp pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA

Chuyên gia Nguyễn Hữu Long cho rằng, đối với startup công nghệ, tài sản trí tuệ chính là lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Nếu chỉ tập trung nghiên cứu mà không chú trọng bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp có thể đánh mất thành quả nhiều năm lao động chỉ trong thời gian ngắn khi đối thủ nhanh chóng sao chép và thương mại hóa công nghệ.

THÔNG ĐIỆP CỦA CHUYÊN GIA

Một công nghệ xuất sắc chỉ thực sự trở thành tài sản của doanh nghiệp khi được pháp luật bảo vệ. Trong kỷ nguyên đổi mới sáng tạo, đầu tư cho nghiên cứu là chưa đủ, Founder còn phải đầu tư đúng lúc cho việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ để giữ vững lợi thế cạnh tranh lâu dài.

!Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.