Việc nhà trường giữ học bạ để gây sức ép buộc phụ huynh nộp khoản đóng góp tự nguyện không chỉ làm phát sinh tranh chấp hành chính mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến quyền học tập, quyền lựa chọn môi trường giáo dục của học sinh. Dưới góc nhìn pháp lý, tâm lý, giáo dục và quản trị, đây là hành vi cần được nhìn nhận toàn diện để bảo đảm quyền lợi chính đáng của trẻ em.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Học sinh A đang theo học tại một trường THCS công lập và được gia đình làm thủ tục chuyển sang một trường quốc tế. Sau khi hoàn tất hồ sơ tiếp nhận của trường mới, phụ huynh đến xin rút học bạ gốc thì nhà trường từ chối bàn giao với lý do gia đình chưa nộp khoản tiền “quỹ xã hội hóa lắp đặt camera”.

Mặc dù đây được thông báo là khoản đóng góp tự nguyện, nhà trường vẫn yêu cầu hoàn thành nghĩa vụ tài chính trước khi trả học bạ. Việc kéo dài thời gian bàn giao hồ sơ khiến học sinh đứng trước nguy cơ không kịp nhập học đúng thời hạn tại trường mới.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định về quyền sở hữu, chiếm hữu và trả lại giấy tờ của cá nhân

Theo khoản 1 Điều 164 Bộ luật Dân sự năm 2015, chủ sở hữu có quyền yêu cầu người đang chiếm hữu, sử dụng tài sản không có căn cứ pháp luật phải trả lại tài sản cho mình. Trong hoạt động giáo dục, học bạ là giấy tờ phản ánh quá trình học tập của học sinh; nhà trường chỉ có trách nhiệm quản lý trong thời gian học sinh theo học và phải bàn giao theo quy định khi học sinh chuyển trường hoặc thôi học, không được sử dụng làm công cụ bảo đảm cho các khoản đóng góp ngoài quy định.

2. Nguyên tắc bảo đảm quyền học tập của người học

Theo khoản 5 Điều 22 Luật Giáo dục năm 2019 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025):

“ Điều 22. Các hành vi bị nghiêm cấm trong cơ sở giáo dục

1. Xúc phạm nhân phẩm, danh dự, xâm phạm thân thể nhà giáo, cán bộ, người lao động của cơ sở giáo dục và người học.

2. Xuyên tạc nội dung giáo dục.

3. Gian lận trong học tập, kiểm tra, thi, tuyển sinh.

4. Hút thuốc; uống rượu, bia; gây rối an ninh, trật tự.

5. Ép buộc học sinh học thêm để thu tiền.”

Áp dụng vào tình huống

• Trong vụ việc này: Khoản “quỹ xã hội hóa lắp camera” được xác định là khoản đóng góp mang tính tự nguyện thì không thể trở thành điều kiện để nhà trường giữ học bạ. Việc từ chối bàn giao học bạ nhằm gây áp lực buộc phụ huynh đóng tiền đã vượt quá phạm vi quản lý hồ sơ học sinh. Hành vi này trực tiếp cản trở quyền chuyển trường, quyền lựa chọn môi trường học tập và quyền được tiếp tục học tập của học sinh.

Kết luận pháp lý: Việc trường THCS công lập giữ học bạ vì phụ huynh chưa đóng khoản “quỹ xã hội hóa lắp camera” là không phù hợp với nguyên tắc bảo đảm quyền học tập của người học và không có căn cứ pháp luật để hạn chế việc trả lại hồ sơ. Theo khoản 1 Điều 164 Bộ luật Dân sự năm 2015 và khoản 5 Điều 22 Luật Giáo dục năm 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), nhà trường có trách nhiệm bàn giao học bạ cho học sinh khi thực hiện thủ tục chuyển trường; việc gắn nghĩa vụ trả học bạ với khoản đóng góp tự nguyện là không phù hợp với quy định của pháp luật.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Việc giữ học bạ để gây sức ép tài chính dễ khiến phụ huynh mất niềm tin vào môi trường giáo dục công lập, đồng thời tạo cho học sinh cảm giác quyền học tập của mình bị đem ra làm điều kiện trao đổi. Điều này đi ngược với giá trị nhân văn của giáo dục, nơi mọi quyết định quản lý cần đặt lợi ích tốt nhất của người học lên hàng đầu. Đạo đức nghề nghiệp của người làm giáo dục đòi hỏi sự công bằng, tôn trọng và bảo vệ quyền lợi của học sinh thay vì sử dụng hồ sơ học tập như một biện pháp gây áp lực đối với phụ huynh.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Hành vi găm giữ hồ sơ trái pháp luật là một rủi ro quản trị hành chính nghiêm trọng. Việc cố tình không bàn giao học bạ có thể; Gây khó dễ trong thủ tục hành chính đối với người học. Cản trở quyền học tập và quyền phát triển của trẻ em. Làm phát sinh khiếu nại, tố cáo, ảnh hưởng đến uy tín của cơ sở giáo dục. Khi có phản ánh, Phòng Giáo dục và Đào tạo hoặc Sở Giáo dục và Đào tạo có thẩm quyền kiểm tra, thanh tra việc quản lý hồ sơ học sinh; nếu xác định việc giữ học bạ không có căn cứ pháp luật thì nhà trường phải bàn giao học bạ vô điều kiện, đồng thời chấn chỉnh quy trình quản lý nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người học.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để phòng ngừa các tranh chấp tương tự, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất 03 giải pháp:

1. Bước1 – Tách bạch nghĩa vụ tài chính với quyền học tập: Mọi khoản xã hội hóa phải thực hiện đúng nguyên tắc tự nguyện; tuyệt đối không sử dụng học bạ hoặc hồ sơ học sinh làm biện pháp gây sức ép thu tiền.
2. Bước2 – Chuẩn hóa quy trình bàn giao hồ sơ: Các trường cần ban hành quy trình trả học bạ khi học sinh chuyển trường theo đúng thời hạn, công khai và không kèm điều kiện trái quy định.
3. Bước3 – Tăng cường thanh tra và kiểm soát nội bộ: Cơ quan quản lý giáo dục cần thường xuyên kiểm tra việc quản lý hồ sơ học sinh, xử lý nghiêm các trường hợp giữ giấy tờ trái quy định nhằm bảo vệ quyền học tập của trẻ em và nâng cao tính minh bạch trong quản trị nhà trường.

Thông điệp: Một cuốn học bạ không chỉ là hồ sơ hành chính mà còn là chiếc “chìa khóa” mở ra cơ hội học tập của mỗi học sinh. Mọi hành vi giữ học bạ trái quy định đều có thể làm gián đoạn tương lai của một đứa trẻ và cần được chấm dứt bằng sự thượng tôn pháp luật.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.