Một khoản “tài trợ tự nguyện” nhưng lại trở thành điều kiện bắt buộc để được nhập học có còn là tự nguyện theo đúng tinh thần của pháp luật.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The case)

Trường THCS tư thục X thông báo trúng tuyển đối với học sinh đủ điều kiện nhập học. Tuy nhiên, khi phụ huynh đến làm thủ tục, nhà trường yêu cầu phải ký “Bản cam kết đóng khoản tài trợ tự nguyện mua thiết bị phòng máy tính chất lượng cao” với mức thu cố định cho tất cả học sinh.

Nhà trường đồng thời thông báo chỉ sau khi phụ huynh ký cam kết và xác nhận sẽ đóng khoản tiền này thì mới được cấp giấy gọi nhập học chính thức và hoàn tất thủ tục nhập học. Một số phụ huynh phản ánh dù không đồng ý nhưng vẫn buộc phải ký vì lo con mất cơ hội học tập.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Việc huy động nguồn tài trợ cho giáo dục được pháp luật cho phép nhưng phải bảo đảm nguyên tắc hoàn toàn tự nguyện. Nếu nhà trường biến khoản tài trợ thành điều kiện bắt buộc để hoàn thành thủ tục nhập học thì bản chất của khoản thu không còn là “tự nguyện” mà có dấu hiệu lạm thu, xâm phạm quyền lựa chọn của phụ huynh và người học.

1. Quy định về quyền được học tập và bảo đảm môi trường giáo dục

Khoản 6 Điều 22 Luật Giáo dục năm 2019 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định cơ sở giáo dục phải thực hiện công khai các khoản thu, chi; bảo đảm môi trường giáo dục lành mạnh, dân chủ, công bằng, minh bạch; không được lợi dụng hoạt động giáo dục để thực hiện các hành vi trái pháp luật.

2. Nguyên tắc huy động tài trợ trong giáo dục

Theo khoản 6 Điều 22 Luật Giáo dục năm 2019 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) :

  “ Điều 22. Các hành vi bị nghiêm cấm trong cơ sở giáo dục

1. Xúc phạm nhân phẩm, danh dự, xâm phạm thân thể nhà giáo, cán bộ, người lao động của cơ sở giáo dục và người học.

2. Xuyên tạc nội dung giáo dục.

3. Gian lận trong học tập, kiểm tra, thi, tuyển sinh.

4. Hút thuốc; uống rượu, bia; gây rối an ninh, trật tự.

5. Ép buộc học sinh học thêm để thu tiền.

6. Lợi dụng việc tài trợ, ủng hộ giáo dục để ép buộc đóng góp tiền hoặc hiện vật.”

Áp dụng vào tình huống

• Việc buộc phụ huynh phải ký cam kết đóng tiền trước khi phát giấy gọi nhập học đã tạo áp lực tâm lý và khiến phụ huynh không còn quyền lựa chọn thực sự. Nếu cơ quan quản lý giáo dục xác định có hành vi ép buộc hoặc biến khoản tài trợ thành điều kiện nhập học thì nhà trường có thể bị yêu cầu chấm dứt việc thu, hoàn trả khoản tiền đã thu không đúng quy định, đồng thời xử lý trách nhiệm đối với cá nhân, tổ chức liên quan theo quy định của pháp luật.

Kết luận pháp lý: Khoản “tài trợ tự nguyện” chỉ hợp pháp khi xuất phát từ ý chí tự nguyện của phụ huynh. Mọi hình thức lấy việc đóng góp làm điều kiện để phát giấy gọi nhập học hoặc giải quyết thủ tục nhập học đều làm sai lệch bản chất của hoạt động tài trợ, không phù hợp với khoản 6 Điều 22 Luật Giáo dục năm 2019 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) và nguyên tắc quản lý giáo dục công khai, minh bạch.

3. Góc nhìn tâm lý – Giáo dục – Quản trị “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Khi quyền nhập học của học sinh bị gắn với nghĩa vụ tài chính của phụ huynh, niềm tin vào sự công bằng trong giáo dục sẽ bị suy giảm. Phụ huynh dễ rơi vào trạng thái lo lắng, áp lực vì sợ con không được tiếp nhận nếu từ chối ký cam kết. Đối với nhà trường, việc biến khoản đóng góp tự nguyện thành điều kiện bắt buộc vô hình trung tạo nên hình ảnh thương mại hóa giáo dục, đi ngược với các giá trị trung thực, minh bạch và tôn trọng người học. Môi trường giáo dục chỉ thực sự nhân văn khi mọi khoản đóng góp đều dựa trên sự đồng thuận, không dựa trên sức ép tâm lý.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Đây là biểu hiện của lạm thu ép buộc biến tướng, lấy danh nghĩa “tài trợ tự nguyện” để lách các quy định về huy động tài chính trong giáo dục. Hệ quả là: Gây áp lực tài chính cho nhiều gia đình, đặc biệt các hộ có hoàn cảnh khó khăn. Làm phát sinh khiếu nại, tố cáo, ảnh hưởng uy tín của cơ sở giáo dục. Khi phát hiện dấu hiệu lạm thu, phụ huynh có quyền đề nghị nhà trường giải trình bằng văn bản; nếu không được giải quyết, có thể gửi đơn khiếu nại hoặc phản ánh đến Phòng Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo hoặc cơ quan quản lý có thẩm quyền để kiểm tra, buộc nhà trường chấm dứt việc áp dụng quy định trái pháp luật.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để phòng ngừa tình trạng lạm thu và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người học, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất 03 giải pháp:

1. Bước 1 – Minh bạch tài chính: Mọi khoản tài trợ phải được công khai mục đích, dự toán, phương thức tiếp nhận và tuyệt đối không gắn với điều kiện nhập học.
2. Bước 2 – Chuẩn hóa quy trình tuyển sinh: Nhà trường phải tách biệt hoàn toàn thủ tục tuyển sinh với hoạt động vận động tài trợ; không yêu cầu phụ huynh ký bất kỳ cam kết tài chính nào như điều kiện để hoàn tất hồ sơ nhập học.
3. Bước 3 – Tăng cường giám sát: Phòng Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo cần thường xuyên thanh tra các khoản thu đầu năm học, xử lý nghiêm hành vi lạm thu và công khai kết quả xử lý nhằm bảo đảm môi trường giáo dục minh bạch, công bằng.

Thông điệp: “Giáo dục không thể được xây dựng trên những khoản thu mang danh tự nguyện nhưng được thực hiện bằng sự ép buộc. Sự minh bạch hôm nay chính là nền tảng tạo dựng niềm tin của phụ huynh và xã hội đối với nhà trường.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.