TÌNH HUỐNG 129: TRƯỜNG ĐẠI HỌC TƯ THỤC XIN GIAO ĐẤT XÂY DỰNG PHÂN HIỆU THEO CƠ CHẾ PHI LỢI NHUẬN, NHƯNG SAU 3 NĂM HOẠT ĐỘNG LẠI ÂM THẦM CHUYỂN NHƯỢNG CƠ SỞ VẬT CHẤT CHO TẬP ĐOÀN KINH DOANH: CÓ BỊ THU HỒI ĐẤT KHÔNG?

“Đất dành cho giáo dục luôn được Nhà nước ưu tiên bởi đó không chỉ là tài nguyên kinh tế mà còn là khoản đầu tư cho tương lai của xã hội. Tuy nhiên, nếu một cơ sở giáo dục xin hưởng chính sách ưu đãi về đất đai với danh nghĩa phục vụ giáo dục phi lợi nhuận nhưng sau đó lại chuyển hướng sang mục tiêu kinh doanh hoặc chuyển nhượng tài sản nhằm thu lợi thương mại, câu chuyện không còn là quyết định đầu tư thông thường mà đã chạm đến giới hạn của trách nhiệm pháp lý và đạo đức trong lĩnh vực giáo dục.”

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp hài hòa giữa phát triển giáo dục và bảo vệ tài sản công.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Năm 2022, Trường Đại học tư thục A được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao hơn 5 ha đất tại huyện B, tỉnh C để xây dựng phân hiệu đào tạo theo mô hình giáo dục phi lợi nhuận, được hưởng nhiều chính sách ưu đãi về đất đai và đầu tư giáo dục.

Sau khi hoàn thành giai đoạn đầu của dự án, trường đưa vào sử dụng một số hạng mục như giảng đường, ký túc xá và khu thực hành.

Tuy nhiên, chỉ sau khoảng ba năm hoạt động, nhiều thông tin cho thấy phần lớn cơ sở vật chất của phân hiệu đã được chuyển giao cho Tập đoàn X để khai thác theo định hướng thương mại và kinh doanh dịch vụ.

Nhiều cán bộ, giảng viên và sinh viên bày tỏ lo ngại rằng dự án giáo dục đang dần biến thành dự án kinh doanh bất động sản trá hình dưới vỏ bọc ưu đãi dành cho giáo dục.

Dư luận đặt câu hỏi: việc sử dụng chính sách ưu đãi giáo dục để phục vụ mục tiêu thương mại có vi phạm pháp luật hay không và Nhà nước có quyền thu hồi quỹ đất đã giao hay không?

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
3. Quy định của Luật Giáo dục về chính sách phát triển giáo dục và trách nhiệm sử dụng nguồn lực giáo dục

Khoản 1 Điều 4 Luật Giáo dục số 72/VBHN-VPQH xác định:

“Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu.”

Bên cạnh đó, Điều 16 Luật Giáo dục năm 2019 quy định Nhà nước có chính sách ưu tiên đầu tư và tạo điều kiện để phát triển giáo dục, khuyến khích xã hội hóa giáo dục nhằm phục vụ lợi ích cộng đồng và phát triển nguồn nhân lực quốc gia.

Tinh thần của các quy định này cho thấy các chính sách ưu đãi trong giáo dục được xây dựng nhằm phục vụ mục tiêu đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển con người chứ không nhằm tạo ra công cụ để hưởng lợi thương mại ngoài mục tiêu giáo dục ban đầu.

2. Quy định của Luật Đất đai về sử dụng đất đúng mục đích và thu hồi đất do vi phạm pháp luật

Khoản 1, khoản 2 Điều 5 Luật Đất đai năm 2024 quy định một trong những nguyên tắc sử dụng đất là sử dụng đất đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả và bền vững

Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 81 Luật Đất đai năm 2024 quy định Nhà nước thu hồi đất trong trường hợp:

“Sử dụng đất không đúng mục đích đã được Nhà nước giao, cho thuê, công nhận quyền sử dụng đất.”

Ngoài ra, Điều 239 Luật Đất đai năm 2024 quy định về xử lý các hành vi vi phạm pháp luật đất đai nhằm bảo đảm việc sử dụng đất đúng mục đích và đúng quy hoạch đã được phê duyệt.

Áp dụng vào tình huống

Đối chiếu với tình huống trên, nếu quỹ đất được Nhà nước giao cho trường đại học với mục tiêu xây dựng cơ sở giáo dục phi lợi nhuận nhưng trên thực tế lại được sử dụng chủ yếu để phục vụ hoạt động thương mại hoặc chuyển giao cho doanh nghiệp kinh doanh ngoài mục tiêu giáo dục thì đây có thể là dấu hiệu của việc sử dụng đất không đúng mục đích được giao.

Trong trường hợp đó, cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền có quyền tiến hành thanh tra toàn diện dự án, rà soát hồ sơ giao đất, điều kiện hưởng ưu đãi đầu tư và tình trạng sử dụng thực tế của quỹ đất.

Nếu kết quả thanh tra xác định có hành vi lợi dụng chính sách ưu đãi giáo dục để trục lợi hoặc sử dụng đất sai mục đích thì cơ quan nhà nước có thể xem xét áp dụng các biện pháp xử lý theo quy định của pháp luật đất đai và pháp luật giáo dục.

Kết luận pháp lý

Chính sách ưu đãi về đất đai dành cho giáo dục được xây dựng trên cơ sở niềm tin rằng nguồn lực công sẽ được sử dụng để tạo ra giá trị xã hội lâu dài cho cộng đồng.

Vì vậy, việc tiếp cận quỹ đất giáo dục bằng danh nghĩa phi lợi nhuận nhưng sau đó chuyển hướng sang mục tiêu thương mại, nếu được xác định có thật, sẽ làm sai lệch bản chất của chính sách ưu đãi mà Nhà nước đã thiết kế.

Hành vi này không chỉ tiềm ẩn nguy cơ vi phạm pháp luật đất đai mà còn ảnh hưởng đến tính công bằng trong tiếp cận nguồn lực phát triển giáo dục giữa các cơ sở đào tạo.

Nghiêm trọng hơn, nó có thể làm suy giảm niềm tin xã hội đối với chủ trương xã hội hóa giáo dục và các chính sách khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực giáo dục trong tương lai.

Bảo vệ quỹ đất giáo dục vì thế không đơn thuần là bảo vệ một diện tích đất cụ thể mà còn là bảo vệ mục tiêu phát triển con người và lợi ích công cộng mà pháp luật đang hướng tới.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn tâm lý

Đối với giảng viên, sinh viên và cộng đồng địa phương, cảm giác thất vọng lớn nhất thường không nằm ở sự thay đổi chủ đầu tư mà ở cảm giác bị phản bội niềm tin vào sứ mệnh giáo dục của dự án.

Một cơ sở giáo dục được xây dựng bằng những ưu đãi đặc biệt của Nhà nước luôn mang theo kỳ vọng về cơ hội học tập, việc làm và phát triển tri thức cho cộng đồng địa phương.

Khi mục tiêu đó bị thay thế bởi lợi ích thương mại, sự hoài nghi đối với các chương trình xã hội hóa giáo dục là điều khó tránh khỏi.

Góc nhìn giáo dục

Giáo dục phi lợi nhuận không chỉ là một mô hình tổ chức mà còn là một cam kết đạo đức đối với xã hội về việc ưu tiên giá trị giáo dục hơn lợi nhuận tài chính.

Nếu cơ chế này bị lợi dụng để tiếp cận tài nguyên công rồi chuyển hóa thành lợi ích thương mại, hậu quả sẽ không chỉ dừng lại ở một dự án cụ thể mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ môi trường đầu tư giáo dục.

Một chính sách tốt chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được thực hiện bởi những chủ thể có trách nhiệm và tuân thủ đúng cam kết ban đầu.

Góc nhìn quản trị

Đây là bài học điển hình về quản trị chiến lược và tuân thủ trong lĩnh vực giáo dục đại học.

Các cơ sở giáo dục được hưởng ưu đãi đầu tư cần xây dựng cơ chế kiểm soát nội bộ đối với việc quản lý tài sản, chuyển nhượng tài sản và thay đổi mô hình hoạt động nhằm bảo đảm mọi quyết định đều phù hợp với mục tiêu đã cam kết với Nhà nước.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cần tăng cường cơ chế hậu kiểm, thanh tra định kỳ và giám sát việc thực hiện các điều kiện ưu đãi thay vì chỉ tập trung vào giai đoạn cấp phép ban đầu.

Quản trị tốt không phải là ngăn cản sự phát triển của các cơ sở giáo dục mà là bảo đảm rằng mọi nguồn lực ưu đãi của xã hội đều được sử dụng đúng mục đích mà chúng được tạo ra.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Việc mượn danh “xã hội hóa giáo dục” để thâu tóm quỹ đất công, sau đó âm thầm biến tướng thành các dự án thương mại nhằm trục lợi bất chính không đơn thuần là hành vi lách luật, mà là sự phản bội chính sách công và xâm phạm trực tiếp đến tài nguyên phát triển của thế hệ tương lai.

• Tư duy thanh tra dựa trên bản chất kinh tế (Substance over Form): Khi xử lý các dự án đất giáo dục có dấu hiệu biến tướng, cơ quan chức năng không thể bị “qua mặt” bởi những hợp đồng hay hồ sơ pháp lý được tô vẽ tinh vi trên giấy tờ. Đánh giá sai phạm phải đi thẳng vào bản chất: Quỹ đất đó thực sự đang phục vụ hoạt động giảng dạy hay được “xẻ thịt” cho thuê làm dịch vụ thương mại? Dòng tiền thu được đang tái đầu tư cho giáo dục hay chảy vào túi các nhóm lợi ích? Nhìn xuyên qua lớp vỏ pháp lý để nhận diện dòng lợi ích kinh tế thực tế là phương pháp duy nhất để bóc gỡ các hành vi trục lợi đất đai núp bóng giáo dục.
• Kiên quyết thu hồi đất và giữ gìn “tài sản niềm tin”: Với những chủ đầu tư cố tình lợi dụng ưu đãi của Nhà nước để kinh doanh sai mục đích, pháp luật không thể dừng lại ở những án phạt hành chính “giơ cao đánh khẽ”. Việc truy thu ưu đãi và kiên quyết thu hồi quỹ đất vi phạm là mệnh lệnh bắt buộc để lập lại kỷ cương quản lý đất đai và bảo vệ tính công bằng trong phân bổ nguồn lực quốc gia. Giáo dục là một mảng kinh doanh đặc thù của niềm tin. Một cơ sở đào tạo sẵn sàng gian dối ngay từ nền móng đất đai xây nên ngôi trường thì mọi triết lý giáo dục mà họ rao giảng đều trở nên vô giá trị.

Thông điệp của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

“Ưu đãi dành cho giáo dục là khoản đầu tư của xã hội cho tương lai, không phải cơ hội để biến tài sản công thành lợi ích tư nhân. Mọi sự phát triển bền vững đều phải bắt đầu từ sự tuân thủ và trách nhiệm.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.