TÌNH HUỐNG 128: DOANH NGHIỆP KÝ HỢP ĐỒNG TÀI TRỢ HỌC BỔNG TRỌN GÓI 4 NĂM CHO SINH VIÊN NGHÈO, NHƯNG SAU 1 NĂM DOANH NGHIỆP VỠ NỢ VÀ ĐƠN PHƯƠNG CẮT HỌC BỔNG: SINH VIÊN PHẢI LÀM SAO?

“Đối với nhiều sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, một suất học bổng dài hạn không chỉ đơn thuần là khoản hỗ trợ tài chính mà còn là chiếc phao cứu sinh giúp các em tiếp tục hành trình học tập của mình. Thế nhưng, khi doanh nghiệp tài trợ rơi vào khủng hoảng tài chính và bất ngờ dừng thực hiện cam kết, phía sau những con số là nguy cơ một giấc mơ đại học phải dang dở giữa chừng. Trong những trường hợp như vậy, pháp luật nhìn nhận trách nhiệm của các bên ra sao?”

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp hài hòa giữa pháp lý, nhân văn và trách nhiệm xã hội.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Năm 2025, Công ty ABC ký thỏa thuận tài trợ học bổng toàn phần kéo dài 4 năm cho em Nguyễn Văn A, sinh viên ngành Công nghệ thông tin của Trường Đại học X, tỉnh B.

Theo cam kết, doanh nghiệp sẽ hỗ trợ toàn bộ học phí và sinh hoạt phí cơ bản nhằm giúp A yên tâm học tập cho đến khi tốt nghiệp.

Tin tưởng vào chương trình học bổng, gia đình A quyết định không vay vốn sinh viên và cũng không tìm kiếm thêm nguồn hỗ trợ tài chính khác.

Tuy nhiên, sau khi A hoàn thành năm học thứ nhất, Công ty ABC lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán, nhiều hoạt động sản xuất kinh doanh bị đình trệ và doanh nghiệp thông báo chấm dứt toàn bộ chương trình học bổng.

Quyết định này khiến A đứng trước nguy cơ phải bảo lưu kết quả học tập hoặc nghỉ học do không còn khả năng chi trả học phí và sinh hoạt.

Gia đình sinh viên đặt câu hỏi: doanh nghiệp có được quyền đơn phương dừng học bổng hay không và sinh viên có thể làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình?

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
3. Quy định của Bộ luật Dân sự về hợp đồng tặng cho tài sản

Điều 457 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định:

“Hợp đồng tặng cho tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên tặng cho giao tài sản của mình và chuyển quyền sở hữu cho bên được tặng cho mà không yêu cầu đền bù, còn bên được tặng cho đồng ý nhận.”

Bên cạnh đó, Điều 462 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định về tặng cho tài sản có điều kiện, theo đó các bên có thể thỏa thuận về quyền, nghĩa vụ và điều kiện thực hiện việc tặng cho, miễn không trái pháp luật và đạo đức xã hội.

Ngoài ra, theo nguyên tắc chung của pháp luật dân sự quy định tại Điều 3 Bộ luật Dân sự năm 2015, các bên trong quan hệ dân sự phải tôn trọng cam kết, thiện chí, trung thực và chịu trách nhiệm về việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ đã cam kết.

Áp dụng vào tình huống

Đối chiếu với tình huống trên, nếu giữa doanh nghiệp và sinh viên tồn tại văn bản cam kết hoặc hợp đồng học bổng xác định rõ thời gian tài trợ trong vòng 4 năm thì đây có thể được xem là một dạng thỏa thuận dân sự về việc tặng cho tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Trong trường hợp doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính hoặc mất khả năng thanh toán, khả năng tiếp tục thực hiện nghĩa vụ tài trợ sẽ phụ thuộc vào nội dung cụ thể của hợp đồng học bổng, đặc biệt là các điều khoản liên quan đến sự kiện bất khả kháng, điều kiện chấm dứt tài trợ hoặc quyền đơn phương chấm dứt thực hiện cam kết.

Nếu doanh nghiệp tự ý chấm dứt học bổng mà không có căn cứ theo thỏa thuận hoặc pháp luật thì sinh viên có quyền yêu cầu doanh nghiệp giải thích, thương lượng hoặc thực hiện các nghĩa vụ đã cam kết theo quy định của pháp luật dân sự.

Ngược lại, nếu hợp đồng có điều khoản cho phép chấm dứt tài trợ khi doanh nghiệp mất khả năng tài chính hoặc xảy ra biến cố đặc biệt thì quyền lợi của sinh viên sẽ được xem xét trên cơ sở nội dung đã được các bên thống nhất từ trước.

Kết luận pháp lý

Học bổng dài hạn không chỉ là hoạt động thiện nguyện mà trong nhiều trường hợp còn là một quan hệ pháp lý được xác lập thông qua hợp đồng hoặc cam kết dân sự cụ thể.

Khi một bên đã đưa ra cam kết tài trợ nhiều năm và bên còn lại đã dựa vào cam kết đó để xây dựng kế hoạch học tập và cuộc sống, việc đơn phương chấm dứt thực hiện nghĩa vụ có thể làm phát sinh những hệ quả pháp lý nhất định tùy thuộc vào nội dung thỏa thuận giữa các bên.

Tuy nhiên, pháp luật cũng ghi nhận thực tế rằng không phải mọi doanh nghiệp đều có khả năng tiếp tục thực hiện nghĩa vụ khi rơi vào tình trạng khủng hoảng tài chính hoặc mất khả năng thanh toán.

Trong những trường hợp như vậy, mục tiêu quan trọng nhất không chỉ là xác định đúng sai về mặt pháp lý mà còn là tìm ra giải pháp để bảo vệ con đường học tập của người học khỏi bị gián đoạn.

Bởi lẽ, điều mất đi trong một chương trình học bổng không chỉ là tiền bạc mà đôi khi còn là tương lai và cơ hội đổi đời của một sinh viên nghèo.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn tâm lý

Đối với nhiều sinh viên nghèo, học bổng toàn phần không đơn thuần là sự hỗ trợ mà là nền tảng để các em dám bước vào cánh cửa đại học.

Khi nguồn hỗ trợ đột ngột biến mất, cảm giác đầu tiên thường là hoang mang, bất lực và sợ hãi về tương lai phía trước.

Không ít sinh viên rơi vào trạng thái mặc cảm, tự trách bản thân hoặc buộc phải đứng trước lựa chọn đau lòng giữa việc tiếp tục học tập và gánh nặng tài chính của gia đình.

Góc nhìn giáo dục

Giáo dục là quá trình dài hạn, trong khi các cam kết tài trợ kéo dài nhiều năm luôn tiềm ẩn rủi ro tài chính từ phía nhà tài trợ.

Điều này đặt ra yêu cầu các trường đại học không nên phụ thuộc hoàn toàn vào một nguồn học bổng duy nhất đối với những sinh viên có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

Việc xây dựng mạng lưới quỹ hỗ trợ dự phòng và cơ chế hỗ trợ khẩn cấp sẽ giúp hạn chế nguy cơ đứt gãy hành trình học tập của sinh viên khi xảy ra biến cố ngoài ý muốn.

Góc nhìn quản trị

Đây là bài học lớn về quản trị rủi ro đối với các chương trình học bổng dài hạn.

Trước khi ký kết các cam kết tài trợ nhiều năm, các bên cần xác định rõ cơ chế xử lý trong trường hợp doanh nghiệp phá sản, mất khả năng thanh toán hoặc gặp khủng hoảng tài chính nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, các trường đại học cần xây dựng quỹ dự phòng, cơ chế huy động cộng đồng cựu sinh viên, doanh nghiệp đối tác và các tổ chức xã hội nhằm kịp thời hỗ trợ sinh viên trong những tình huống khẩn cấp.

Quản trị tốt không phải là ngăn ngừa mọi rủi ro xảy ra mà là bảo đảm rằng khi rủi ro xuất hiện, người yếu thế nhất sẽ không phải gánh chịu hậu quả lớn nhất.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Việc doanh nghiệp đơn phương hủy bỏ cam kết học bổng giữa chừng do khó khăn tài chính không chỉ đẩy sinh viên vào rủi ro bỏ học, mà còn phản ánh sự thiếu hụt trong kỹ trị quản trị rủi ro đối tác của các cơ sở giáo dục.

• Tư duy ứng phó khủng hoảng dựa trên đối thoại và đàm phán linh hoạt: Trước một cam kết tài trợ bị đứt gãy, giải pháp văn minh nhất không phải là đổ lỗi hay im lặng chấm dứt, mà là thiết lập bàn đàm phán thiện chí. Nhà trường và doanh nghiệp phải coi việc giữ vững con đường học tập của sinh viên là mục tiêu tối thượng. Nếu doanh nghiệp kiệt quệ tài chính, hãy chủ động đàm phán các phương án “giảm tải”: giãn tiến độ tài trợ, chia nhỏ kỳ giải ngân hoặc chuyển đổi một phần học bổng tiền mặt sang các hình thức hỗ trợ phi tài chính (thực tập, đào tạo kỹ năng).
• Kích hoạt mạng lưới an sinh và giá trị nhân văn của học bổng: Khi một nguồn lực rút lui, nhà trường phải lập tức đóng vai trò “trạm trung chuyển”, kết nối sinh viên với mạng lưới cựu sinh viên, các quỹ từ thiện hoặc các đối tác chiến lược khác. Ý nghĩa thực sự của một chương trình học bổng doanh nghiệp không dừng lại ở những con số trên tấm bảng trao giải hay giá trị truyền thông thương hiệu. Giá trị cao nhất nằm ở “tính nhân văn của mạng lưới an sinh” — nơi toàn xã hội cùng thiết lập một màng chắn an toàn,

Thông điệp của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

“Một suất học bổng có thể bắt đầu từ lòng tốt của một doanh nghiệp, nhưng để bảo vệ hành trình học tập của một sinh viên, đôi khi cần đến trách nhiệm và sự chung tay của cả cộng đồng.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.