TÌNH HUỐNG 106 : DOANH NGHIỆP SỬ DỤNG “ HỢP ĐỒNG CỘNG TÁC VIÊN” ĐỂ NÉ ĐÓNG BHXH CHO NHÂN VIÊN LÀM VIỆC FULL-TIME?

Để tiết kiệm chi phí đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH), nhiều Startup đã sử dụng “Hợp đồng cộng tác viên” (CTV) cho những nhân sự làm việc toàn thời gian (full-time) tại văn phòng, thực hiện công việc thường xuyên. Đây là hành vi “giao kết hợp đồng dịch vụ thay cho hợp đồng lao động” – một hành vi bị pháp luật nghiêm cấm và chứa đựng rủi ro pháp lý cao nhất trong quản trị nhân sự. Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long “bóc trần” rủi ro này.

1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Startup Y có 15 nhân viên kinh doanh làm việc 8 tiếng/ngày tại văn phòng, tuân thủ sự điều hành trực tiếp của trưởng bộ phận. Tuy nhiên, thay vì ký HĐLĐ, Founder yêu cầu nhân viên ký “Hợp đồng cộng tác viên” để công ty không phải đóng BHXH và các khoản phúc lợi khác. Sau 1 năm, một nhân viên nghỉ việc và khởi kiện công ty vì không được đóng BHXH. Cơ quan chức năng tiến hành thanh tra, xác định mối quan hệ giữa nhân viên và Startup Y thực chất là quan hệ lao động (vì có sự quản lý, giám sát và thời giờ làm việc cố định). Kết quả: Startup Y bị truy thu toàn bộ tiền đóng BHXH bắt buộc cho tất cả 15 nhân viên trong 1 năm qua, cộng thêm tiền lãi chậm đóng và phạt vi phạm hành chính nặng nề vì hành vi trốn đóng bảo hiểm.

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Pháp luật căn cứ vào bản chất công việc chứ không căn cứ vào tên gọi của hợp đồng:

Điều 13 Bộ luật Lao động 2019: Nếu các bên thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện về việc có trả lương, có sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì được coi là hợp đồng lao động:

“Điều 13. Hợp đồng lao động

1. Hợp đồng lao động là sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động về việc làm có trả công, tiền lương, điều kiện lao động, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên trong quan hệ lao động.

Trường hợp hai bên thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung thể hiện về việc làm có trả công, tiền lương và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì được coi là hợp đồng lao động.”

Căn cứ xử phạt theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP:

“Điều 39. Vi phạm quy định về đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp 

…

7. Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 75.000.000 đồng đối với người sử dụng lao động có một trong các hành vi sau đây:
8. a) Trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự;

…

10. Biện pháp khắc phục hậu quả
11. a) Buộc người sử dụng lao động đóng đủ số tiền bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp phải đóng cho cơ quan bảo hiểm xã hội đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 5, 6, 7 Điều này;
12. b) Buộc người sử dụng lao động nộp khoản tiền lãi bằng 02 lần mức lãi suất đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội bình quân của năm trước liền kề tính trên số tiền, thời gian chậm đóng, không đóng, trốn đóng, chiếm dụng tiền đóng; nếu không thực hiện thì theo yêu cầu của người có thẩm quyền, ngân hàng, tổ chức tín dụng khác, kho bạc nhà nước có trách nhiệm trích từ tài khoản tiền gửi của người sử dụng lao động để nộp số tiền chưa đóng, chậm đóng và khoản tiền lãi của số tiền này tính theo lãi suất tiền gửi không kỳ hạn cao nhất của các ngân hàng thương mại nhà nước công bố tại thời điểm xử phạt vào tài khoản của cơ quan bảo hiểm xã hội đối với những hành vi vi phạm quy định tại các khoản 5, 6, 7 Điều này từ 30 ngày trở lên.”

Rủi ro: Khi xảy ra tranh chấp, tòa án sẽ ưu tiên bảo vệ quyền lợi người lao động. Startup sẽ mất thế chủ động hoàn toàn và phải chịu các khoản tài chính phát sinh rất lớn.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh Quản trị rủi ro

Việc né BHXH bằng Hợp đồng CTV là tư duy “đánh đổi quyền lợi của nhân viên lấy lợi ích ngắn hạn của công ty”. Điều này làm suy yếu sự gắn kết và tính chính danh của người quản lý. Startup muốn đi xa phải có nền tảng nhân sự ổn định, còn việc dùng Hợp đồng CTV cho nhân viên chính thức chỉ tạo ra một đội ngũ luôn sẵn sàng “dứt áo ra đi” vì không có sự bảo đảm.

Về khía cạnh Tâm lý ứng xử

Sự công bằng trong quản trị là gốc rễ của văn hóa công ty. Nếu bạn coi thường các quy định pháp luật về an sinh xã hội, đừng mong đợi nhân viên sẽ tận tụy hay cam kết với sự nghiệp của Startup. Một người lãnh đạo thực thụ sẽ tìm cách tăng hiệu quả kinh doanh để có chi phí đóng bảo hiểm cho nhân viên, thay vì tìm cách “cắt xén” quyền lợi của họ để sống sót.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để bảo vệ doanh nghiệp trước các thanh tra chuyên ngành, chuyên gia Nguyễn Hữu Long đề xuất lộ trình 3 bước:

• Bước 1 – Rà soát lại toàn bộ nhân sự: Hãy phân loại lại nhân viên. Ai là nhân viên chính thức (làm việc full-time, chịu sự quản lý trực tiếp)? Ai là CTV thực thụ (làm việc theo dự án, không phụ thuộc vào thời gian/không gian của công ty)? Những nhân sự thuộc diện thứ nhất phải được chuyển đổi sang Hợp đồng lao động ngay lập tức.
• Bước 2 – Thực hiện đúng lộ trình đóng bảo hiểm: Sau khi chuyển đổi sang HĐLĐ, hãy thực hiện báo tăng lao động và đóng BHXH theo đúng quy định. Đừng coi đó là “chi phí” mà hãy coi đó là khoản đầu tư cho sự ổn định của đội ngũ.
• Bước 3 – Xây dựng thang bảng lương và chính sách phúc lợi phù hợp: Việc tham gia BHXH là cơ hội để Startup chính thức hóa các khoản phụ cấp, giúp tăng sự minh bạch cho thang bảng lương mà chúng ta đã thảo luận ở tình huống 102.

Khép lại vấn đề, “cây ngay không sợ chết đứng”. Startup hãy phát triển dựa trên năng lực cạnh tranh thực sự, đừng xây dựng cơ nghiệp trên những “lỗ hổng” pháp lý mong manh.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA: Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.

Từ khoá: Hợp đồng cộng tác viên; BHXH bắt buộc; Quan hệ lao động; Trốn đóng bảo hiểm; Quản trị nhân sự.