TÌNH HUỐNG 103: SINH VIÊN TỐ CÁO GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC GẠ TÌNH ĐỔI ĐIỂM SỐ, CÓ BẰNG CHỨNG LÀ TIN NHẮN NHẠY CẢM: QUY TRÌNH BẢO MẬT THÔNG TIN VÀ XỬ LÝ GIẢNG VIÊN NHƯ THẾ NÀO?

“Trong môi trường đại học, điểm số phải được quyết định bằng năng lực học tập và kết quả đánh giá học thuật, không phải bằng sự đánh đổi nhân phẩm hay sự im lặng đầy sợ hãi của người học. Khi quyền lực học thuật bị biến thành công cụ gây áp lực tình dục đối với sinh viên, vụ việc không còn đơn thuần là vi phạm đạo đức nghề nghiệp mà đã trở thành cuộc khủng hoảng niềm tin nghiêm trọng đối với toàn bộ môi trường giáo dục đại học.”

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp toàn diện cả về pháp lý, tâm lý và quản trị đại học hiện đại.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Tại Trường Đại học X, tỉnh B, sinh viên Nguyễn Thị A theo học học phần do giảng viên Trần Văn C trực tiếp phụ trách giảng dạy và chấm điểm.

Trong quá trình chuẩn bị thi kết thúc học phần, giảng viên C nhiều lần chủ động nhắn tin riêng với nội dung vượt quá giới hạn quan hệ sư phạm thông thường, kèm theo những lời gợi ý rằng sinh viên có thể nhận được sự “hỗ trợ” về điểm số nếu đáp ứng những yêu cầu mang tính cá nhân và nhạy cảm.

Lo sợ ảnh hưởng đến kết quả học tập và quá trình tốt nghiệp, sinh viên A ban đầu lựa chọn im lặng nhưng sau đó đã lưu giữ toàn bộ tin nhắn, hình ảnh trao đổi làm chứng cứ và gửi đơn tố cáo đến Ban Giám hiệu nhà trường.

Thông tin nhanh chóng lan truyền trong sinh viên, gây ra tâm lý hoang mang, lo sợ và đặt ra nhiều câu hỏi về tính minh bạch cũng như an toàn của môi trường đại học.

Gia đình và dư luận xã hội yêu cầu làm rõ trách nhiệm của giảng viên cũng như quy trình bảo vệ người tố cáo trong môi trường giáo dục đại học.

2. Góc nhìn pháp lý – “Lá chắn vững chắc”
3. Quy định về phẩm chất, đạo đức của giảng viên đại học theo Luật Giáo dục đại học

Khoản 1 Điều 54 Luật Giáo dục đại học số 42/VBHN-VPQH quy định:

“Điều 54. Giảng viên

1. Giảng viên trong cơ sở giáo dục đại học là người có nhân thân rõ ràng; có phẩm chất, đạo đức tốt; có đủ sức khỏe để thực hiện nhiệm vụ; có trình độ đáp ứng quy định của Luật này, quy chế tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục đại học.

…”

Bên cạnh đó, khoản 4, 5 Điều 55 Luật Giáo dục đại học số 42/VBHN-VPQH cũng quy định:

“Điều 55. Nhiệm vụ và quyền của giảng viên

…

4. Giữ gìn phẩm chất, uy tín, danh dự của giảng viên.
5. Tôn trọng nhân cách của người học, đối xử công bằng với người học, bảo vệ các quyền, lợi ích chính đáng của người học.

…”

Quy định này cho thấy đạo đức nghề nghiệp không phải là yêu cầu mang tính khuyến khích mà là điều kiện bắt buộc đối với người làm công tác giảng dạy ở bậc đại học.

Nói một cách dễ hiểu, quyền giảng dạy, quyền đánh giá và quyền chấm điểm của giảng viên chỉ được sử dụng phục vụ hoạt động chuyên môn, tuyệt đối không được biến thành công cụ tạo áp lực hoặc phục vụ lợi ích cá nhân.

2. Trách nhiệm và nghĩa vụ của giảng viên là viên chức theo Luật Viên chức

Điều 7 Luật Viên chức năm 2025 quy định:

“Điều 7. Nghĩa vụ chung của viên chức

1. Trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam; bảo vệ danh dự Tổ quốc và lợi ích quốc gia, dân tộc.
2. Có đạo đức trong sáng, mẫu mực.
3. Chấp hành đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước.
4. Bảo vệ bí mật nhà nước; giữ gìn và bảo vệ tài sản công, sử dụng hiệu quả, tiết kiệm tài sản được giao.
5. Tu dưỡng, rèn luyện đạo đức nghề nghiệp, thực hiện quy tắc ứng xử của viên chức.”

Viên chức phải chấp hành các quy định về đạo đức nghề nghiệp, có thái độ tôn trọng đối tượng phục vụ và thực hiện đúng nghĩa vụ của mình trong hoạt động nghề nghiệp.

Khoản 1 Điều 35 Luật Viên chức năm 2025 quy định:

“1. Viên chức vi phạm các quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm phải chịu một trong các hình thức kỷ luật sau:

1. a) Khiển trách;
2. b) Cảnh cáo;
3. c) Cách chức, áp dụng đối với viên chức quản lý;
4. d) Buộc thôi việc.”

Viên chức vi phạm pháp luật hoặc vi phạm nghĩa vụ nghề nghiệp thì tùy tính chất, mức độ vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật bằng các hình thức từ khiển trách, cảnh cáo, cách chức đến buộc thôi việc.

Như vậy, nếu hành vi của giảng viên được xác minh là có thật thì ngoài trách nhiệm pháp lý khác, người vi phạm còn có thể phải chịu trách nhiệm kỷ luật trong lĩnh vực viên chức theo quy định pháp luật.

3. Quy định của Bộ luật Hình sự

Bộ luật Hình sự hiện hành quy định nhiều tội danh nhằm bảo vệ quyền tự do tình dục, danh dự, nhân phẩm và bảo vệ con người khỏi việc bị lợi dụng, cưỡng ép hoặc bị xâm hại dưới các hình thức khác nhau.

Trong các vụ việc liên quan đến hành vi gạ gẫm tình dục để đổi lấy lợi ích học tập, điểm số hoặc cơ hội nghề nghiệp, việc xác định có hay không trách nhiệm hình sự sẽ phụ thuộc vào nội dung tin nhắn, phương thức thực hiện hành vi, mức độ đe dọa, ép buộc, quan hệ lệ thuộc và các chứng cứ khác của vụ việc.

Việc đánh giá dấu hiệu tội phạm, khởi tố vụ án hoặc khởi tố bị can thuộc thẩm quyền của cơ quan điều tra và các cơ quan tiến hành tố tụng theo quy định của pháp luật hình sự và tố tụng hình sự.

Áp dụng vào tình huống

Đối chiếu với tình huống trên, nếu các tin nhắn thể hiện việc giảng viên sử dụng vị trí giảng dạy, quyền đánh giá kết quả học tập hoặc khả năng tác động đến điểm số nhằm tạo áp lực buộc sinh viên đáp ứng các yêu cầu mang tính tình dục hoặc tình cảm cá nhân thì đây không còn là hành vi ứng xử thiếu chuẩn mực thông thường trong môi trường giáo dục.

Trong trường hợp này, nhà trường có trách nhiệm tiếp nhận tố cáo, bảo mật tuyệt đối danh tính người tố cáo, tiến hành xác minh khách quan, thu thập chứng cứ điện tử, tạm thời tách giảng viên khỏi hoạt động giảng dạy hoặc chấm thi có liên quan để bảo đảm tính khách quan của quá trình xử lý.

Nếu vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, hồ sơ cần được chuyển giao cho cơ quan điều tra để xem xét theo thẩm quyền.

Kết luận pháp lý

Quyền chấm điểm là quyền lực học thuật được xã hội trao cho người giảng viên để phục vụ giáo dục, không phải để đổi lấy sự phục tùng hay đánh đổi nhân phẩm của người học.

Bất kỳ hành vi nào lợi dụng vị trí giảng dạy để tạo áp lực tình dục đối với sinh viên đều có thể kéo theo trách nhiệm kỷ luật nghề nghiệp, trách nhiệm hành chính hoặc trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất và mức độ của hành vi.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Góc nhìn tâm lý

Trọng tâm lớn nhất của những vụ việc như vậy không nằm ở các tin nhắn mà nằm ở trạng thái tâm lý của người sinh viên khi phải lựa chọn giữa tương lai học tập và sự an toàn của bản thân.

Rất nhiều sinh viên rơi vào cảm giác:

• sợ bị đánh trượt học phần;
• sợ bị trả đũa trong quá trình học tập;
• sợ bị gắn nhãn là người “gây rắc rối”;
• sợ bị công khai danh tính;
• sợ bị đổ lỗi hoặc nghi ngờ động cơ tố cáo.

Chính nỗi sợ đó khiến nhiều hành vi sai trái kéo dài trong nhiều năm mà không được phát hiện.

Điều khiến sinh viên tổn thương nhất đôi khi không phải là nội dung tin nhắn mà là cảm giác quyền lực học thuật đang được sử dụng để buộc họ phải đánh đổi nhân phẩm để bảo vệ tương lai của mình.

Góc nhìn giáo dục

Một vụ việc gạ tình đổi điểm không chỉ làm tổn thương một sinh viên mà còn làm tổn thương chính giá trị cốt lõi của giáo dục đại học.

Khi sinh viên bắt đầu nghi ngờ rằng điểm số có thể bị tác động bởi những yếu tố ngoài học thuật, niềm tin vào sự công bằng trong giáo dục sẽ bị phá vỡ.

Điểm số mất giá trị học thuật.

Tấm bằng mất giá trị đạo đức.

Và môi trường đại học mất đi điều quan trọng nhất là sự tôn trọng của người học.

Một trường đại học có thể mất nhiều năm để xây dựng danh tiếng nhưng chỉ cần một vụ việc xử lý thiếu minh bạch cũng đủ tạo ra cuộc khủng hoảng niềm tin kéo dài đối với nhiều thế hệ sinh viên.

Góc nhìn quản trị

Đây trước hết là một cuộc khủng hoảng quản trị đại học chứ không đơn thuần là sai phạm cá nhân.

Một hệ thống quản trị hiện đại phải được thiết kế dựa trên giả định rằng hành vi sai phạm có thể xảy ra và điều quan trọng nhất là cơ chế phát hiện và xử lý.

Do đó, mọi trường đại học cần xây dựng:

• cơ chế tố cáo độc lập và bảo mật tuyệt đối;
• quy trình tiếp nhận chứng cứ điện tử như tin nhắn, email, ghi âm;
• cơ chế chống trả đũa người tố cáo;
• hội đồng xác minh độc lập không có quan hệ chuyên môn với người bị tố cáo;
• quy trình tạm đình chỉ hoạt động giảng dạy và chấm thi trong thời gian xác minh;
• đầu mối hỗ trợ tâm lý cho sinh viên bị ảnh hưởng.

Về quản trị truyền thông, sai lầm lớn nhất của nhiều trường đại học là cố gắng che giấu vụ việc với hy vọng bảo vệ danh tiếng.

Trong thời đại mạng xã hội, việc che giấu thường phá hủy uy tín nhanh hơn chính hành vi vi phạm ban đầu.

Điều bảo vệ uy tín của một trường đại học không phải là việc trường đó không bao giờ xảy ra sai phạm, mà là cách trường đó phản ứng khi sai phạm xuất hiện.

Một quy trình minh bạch, công bằng, bảo vệ nạn nhân và xử lý nghiêm người vi phạm luôn tạo ra niềm tin lớn hơn nhiều so với sự im lặng.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Việc lạm dụng quyền lực học thuật để thực hiện hành vi “gạ tình đổi điểm” không đơn thuần là sự vi phạm đạo đức tư cách nhà giáo, mà là một hành vi xâm hại nhân phẩm nghiêm trọng, trực tiếp phá nát tính liêm chính và biến giảng đường thành một không gian bất an, đầy rẫy sự rủi ro cho người học.

• Phản ứng lý tính và lá chắn bảo hộ người tố cáo: Đối diện với loại khủng hoảng đặc biệt nhạy cảm này, phản xạ đầu tiên của nhà trường không được phép là sự hoài nghi hướng về phía sinh viên hay tư duy “đóng cửa cài then” để bảo vệ danh tiếng ảo. Điều tối bạt mạng mà một hệ thống quản trị có thể phạm phải là để lộ thông tin người tố cáo, đẩy họ vào thế đối đầu trực diện với kẻ nắm giữ quyền định đoạt điểm số của mình. Biện pháp đóng băng khẩn cấp — bảo mật danh tính, lập tức sao lưu tin nhắn, email, file ghi âm làm chứng cứ số, và đình chỉ tư cách sư phạm của giảng viên bị tố cáo trong suốt tiến trình xác minh — là mệnh lệnh quản lý bắt buộc. Khi có kết luận vi phạm, không có chỗ cho sự thỏa hiệp hay sa thải êm thấm; việc áp dụng chế tài nghiêm khắc nhất của Luật Viên chức hoặc chuyển thẳng hồ sơ sang cơ quan công an là cách duy nhất để thực thi công lý học đường.
• Phá vỡ sự im lặng bằng trách nhiệm giải trình: Một trường đại học chỉ thực sự an toàn khi sinh viên không phải đánh đổi tương lai, danh dự và sự nghiệp học tập của mình để đổi lấy việc vạch trần cái ác. Đã đến lúc phải tước bỏ đặc quyền “bất khả xâm phạm” của quyền lực học thuật bằng cách đưa nó vào khuôn khổ giám sát minh bạch. Trường học là nơi truyền thụ tri thức và văn minh, tuyệt đối không thể trở thành nơi dung dưỡng cho những kẻ nhân danh người thầy để thực hiện hành vi săn mồi tình dục.

Thông điệp của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

“Điểm số có thể quyết định kết quả học tập của một học kỳ, nhưng sự im lặng trước lạm dụng quyền lực có thể hủy hoại niềm tin của cả một thế hệ sinh viên vào giáo dục. Đại học chỉ thực sự là nơi khai phóng khi người học được bảo vệ để nói ra sự thật.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.