THÔNG TƯ 75/2026/ TT – BTC: TỰ TIN GIẢI NGÂN – TỐI ƯU NGUỒN LỰC TÀI CHÍNH CHO VĂN HÓA CỘNG ĐỒNG

THÔNG TƯ 75/2026/ TT – BTC: TỰ TIN GIẢI NGÂN – TỐI ƯU NGUỒN LỰC TÀI CHÍNH CHO VĂN HÓA CỘNG ĐỒNG

Góc nhìn chuyên sâu của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị.

I.BỐI CẢNH THỰC TẾ

Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 – 2035 là một chủ trương chiến lược mang tính đột phá nhằm chấn hưng và phát triển văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, trong thực tiễn triển khai giai đoạn I (2025 – 2030), việc phân bổ và sử dụng ngân sách thường gặp không ít rào cản:

Tâm lý e ngại và tắc nghẽn giải ngân: Nhiều cơ sở, địa phương còn lúng túng trong thủ tục lập dự toán, chấp hành và quyết toán kinh phí, dẫn đến tâm lý “sợ sai”, “sợ trách nhiệm” gây chậm tiến độ.

Nguy cơ lãng phí và xé lẻ nguồn lực: Nếu thiếu cơ chế quản lý tài chính minh bạch, dòng tiền chi thường xuyên dễ bị phân tán, không chạm đúng vào các giá trị cốt lõi của văn hóa cộng đồng.

Sự ra đời của Thông tư 75/2026/TT-BTC: Đóng vai trò là “kim chỉ nam” tài chính, tạo hành lang pháp lý rõ ràng, tháo gỡ điểm nghẽn thủ tục để nguồn lực ngân sách nhà nước nhanh chóng biến thành những sản phẩm, giá trị văn hóa thực tế phục vụ nhân dân.

II.GÓC NHÌN PHÁP LÝ

ThS. Nguyễn Hữu Long nhận định: Thông tư 75/2026/TT-BTC không chỉ là một văn bản kỹ thuật tài chính thuần túy, mà là công cụ pháp lý quan trọng nhằm thể chế hóa đường lối phát triển văn hóa của Đảng và Nhà nước thành quy trình quản lý ngân sách minh bạch, hiệu quả.

Các điểm pháp lý trọng tâm cùng điều khoản đính kèm bao gồm:

1. Phạm vi điều chỉnh và Đối tượng áp dụng

Điều khoản căn cứ: Điều 1 và Điều 2

Quy định chi tiết việc quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí chi thường xuyên ngân sách nhà nước (gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương) để thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 – 2035, giai đoạn I (2025 – 2030). Áp dụng đối với tất cả các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân quản lý, sử dụng, quyết toán và thụ hưởng nguồn kinh phí này. Điều này đảm bảo tính bao quát, không để hổng đối tượng thụ hưởng hay đối tượng chịu trách nhiệm.

2. Nguyên tắc quản lý, sử dụng kinh phí ngân sách

Điều khoản căn cứ: Điều 3 và Điều 4

Đúng mục đích, đúng chế độ: Kinh phí phải được phân bổ, sử dụng đúng với các nhiệm vụ, thành phần thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Tránh trùng lặp, chồng chéo: Trường hợp một nhiệm vụ/đối tượng thụ hưởng cùng lúc thuộc nhiều Chương trình mục tiêu quốc gia hoặc chính sách khác nhau, chỉ được áp dụng hỗ trợ theo mức cao nhất hoặc theo quy định ưu tiên riêng.

Công khai, minh bạch: Bắt buộc tuân thủ quy định về công khai ngân sách theo Luật Ngân sách nhà nước và các quy định pháp luật liên quan.

3. Quy định chi tiết về Nội dung chi và Mức chi

Điều khoản căn cứ: Chương II (Các điều khoản quy định về Nội dung chi và mức chi cụ thể)

Quy định rõ ràng định mức chi cho các hoạt động: Bảo tồn, tu bổ di sản văn hóa; hỗ trợ hoạt động văn hóa nghệ thuật truyền thống; xây dựng không gian văn hóa cơ sở; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngành văn hóa; truyền thông và hợp tác quốc tế về văn hóa. Mức chi dựa trên hệ thống chuẩn chi hiện hành (Luật Ngân sách nhà nước, các Nghị định hướng dẫn) kết hợp với các định mức đặc thù cho các nhiệm vụ văn hóa đặc trưng.

4. Lập dự toán, Chấp hành và Quyết toán kinh phí

Điều khoản căn cứ: Chương III (Quy trình Lập dự toán, Phân bổ, Chấp hành và Quyết toán)

Lập dự toán: Các đơn vị lập dự toán chi thường xuyên cùng thời điểm lập dự toán ngân sách nhà nước hằng năm gửi cơ quan tài chính đồng cấp tổng hợp.

Quyết toán: Cuối năm tài chính, các cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách có trách nhiệm lập báo cáo quyết toán kinh phí chi thường xuyên thực hiện Chương trình gửi cơ quan cấp trên xét duyệt và tổng hợp vào quyết toán ngân sách nhà nước hằng năm theo đúng quy định của Luật Ngân sách nhà nước.

5. Trách nhiệm kiểm tra, giám sát và Trách nhiệm giải trình

Căn cứ: Chương IV (Tổ chức thực hiện, Điều khoản thi hành & Trách nhiệm của các cơ quan)

Quy định rõ trách nhiệm của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (chủ trì Chương trình), Bộ Tài chính, Ủy ban nhân dân các cấp và các đơn vị trực tiếp sử dụng ngân sách. Tăng cường công tác tự kiểm tra, thanh tra, kiểm toán. Việc vi phạm quy định quản lý, sử dụng kinh phí sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm

III.GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

Dưới lăng kính tổng hợp về tâm lý, giáo dục và khoa học quản trị:

• Về Tâm lý:Văn hóa là “sức mạnh mềm”, liên quan trực tiếp đến đời sống tinh thần của nhân dân. Sự minh bạch về kinh phí xây dựng lòng tin xã hội. Khi người dân và cán bộ thấy nguồn lực tài chính được quản lý chuẩn mực, họ sẽ chuyển từ trạng thái thụ động sang chủ động tham gia bảo tồn và sáng tạo văn hóa.
• Về Giáo dục:Thông tư không chỉ là văn bản quản lý dòng tiền, mà còn là công cụ giáo dục ý thức chấp hành pháp luật và kỷ luật tài chính. Nguồn vốn chi đúng mục tiêu sẽ nuôi dưỡng các Không gian văn hóa, Nhà văn hóa cộng đồng – nơi giáo dục nhân cách, lối sống cho thế hệ trẻ.
• Về Quản trị:Đây là bài toán quản trị nguồn lực công. Quản trị hiện đại đòi hỏi sự chuyển hướng từ “quản lý đầu vào” (kiểm soát hóa đơn, chứng từ) sang “quản trị đầu ra” (đánh giá hiệu quả thụ hưởng văn hóa của người dân trên từng đồng ngân sách chi ra).

 

IV.LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để Thông tư 75/2026/TT-BTC thực sự đi vào cuộc sống và phát huy tối đa hiệu quả, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất giải pháp 3T:

1. Thông suốt kiến thức (Tập huấn & Phổ biến):

Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu, dễ hiểu về quy trình lập dự toán và quyết toán cho cán bộ làm công tác văn hóa – tài chính ở cấp cơ sở.

Xóa bỏ tâm lý “ngại hồ sơ” bằng cách chuẩn hóa các mẫu biểu và quy trình giải ngân.

2. Thực chất trong triển khai (Đúng mục tiêu & Đúng đối tượng):

Ưu tiên nguồn kinh phí chi thường xuyên cho các dự án văn hóa mang tính lan tỏa cao, bảo tồn di sản cốt lõi và phát triển văn hóa đọc, nghệ thuật truyền thống tại địa phương.

Tránh đầu tư hình thức, lãng phí vào các sự kiện bề nổi không mang lại giá trị giáo dục hay tinh thần lâu dài cho cộng đồng.

3. Thanh tra & Tự giám sát (Cơ chế giám sát cộng đồng):

Phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và Ban giám sát đầu tư của cộng đồng.

Công khai, minh bạch các khoản chi ngân sách văn hóa tại địa phương để “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng”.

V.THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN

“Ngân sách dành cho văn hóa không phải là khoản chi phí tiêu tốn, mà là khoản đầu tư chiến lược cho tương lai và tâm hồn của dân tộc. Thông tư 75/2026/TT-BTC là chiếc chìa khóa pháp lý giúp dòng chảy ngân sách tìm đúng về bến đỗ: nuôi dưỡng tri thức, bảo tồn bản sắc và nâng cao chất lượng cuộc sống tinh thần cho nhân dân. Khi tài chính minh bạch, tâm lý an yên, văn hóa sẽ cất cánh.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ: Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.