THÔNG TƯ 40/2026/TT-BCT: QUY CHUẨN KỸ THUẬT QUỐC GIA CHO TINH BỘT SẮN THỰC PHẨM – NGƯỜI TRỒNG SẮN VÀ DOANH NGHIỆP CHẾ BIẾN CẦN CHUẨN BỊ GÌ?

THÔNG TƯ 40/2026/TT-BCT: QUY CHUẨN KỸ THUẬT QUỐC GIA CHO TINH BỘT SẮN THỰC PHẨM – NGƯỜI TRỒNG SẮN VÀ DOANH NGHIỆP CHẾ BIẾN CẦN CHUẨN BỊ GÌ?

Ngày 30/6/2026, Bộ Công Thương ban hành Thông tư số 40/2026/TT-BCT, ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với sản phẩm tinh bột sắn thực phẩm – ký hiệu QCVN 31:2026/BCT, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027. Việt Nam là một trong những quốc gia xuất khẩu tinh bột sắn hàng đầu thế giới, với hàng trăm nhà máy chế biến và hàng triệu hộ nông dân trồng sắn nguyên liệu, nên đây là văn bản có ảnh hưởng sâu rộng tới cả chuỗi giá trị – từ vùng nguyên liệu, cơ sở chế biến đến doanh nghiệp xuất khẩu.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long, Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, bài viết phổ biến pháp luật này sẽ phân tích những nội dung cốt lõi của Thông tư 40/2026/TT-BCT và đưa ra khuyến nghị hành động thiết thực cho cộng đồng.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ – TỪ VÙNG NGUYÊN LIỆU ĐẾN CHUẨN CHẤT LƯỢNG XUẤT KHẨU

Ngành tinh bột sắn Việt Nam từng đối mặt với không ít thách thức về kiểm soát chất lượng đồng bộ, đặc biệt là ở khâu chế biến nhỏ lẻ:

• Câu chuyện nhà máy chế biến tại vùng nguyên liệu: Anh Thành Trung, quản lý một nhà máy chế biến tinh bột sắn tại khu vực miền Trung – Tây Nguyên, từng gặp khó khi đối tác nước ngoài yêu cầu chứng minh hàm lượng axit hydrocyanic (HCN) trong sản phẩm đạt ngưỡng an toàn, trong khi trước đây doanh nghiệp chỉ kiểm soát chủ yếu chỉ tiêu độ ẩm và hàm lượng tinh bột.
• Câu chuyện hộ chế biến thủ công quy mô nhỏ: Bà Thu Cúc, chủ một cơ sở chế biến tinh bột sắn quy mô hộ gia đình, băn khoăn không biết sản phẩm của mình có cần kiểm nghiệm kim loại nặng hay vi sinh vật hay không, vì trước đây việc kiểm soát chất lượng chủ yếu dựa trên kinh nghiệm truyền thống.

Tâm lý phổ biến trong ngành là mong muốn được xuất khẩu thuận lợi, giá trị gia tăng cao hơn, nhưng lại thiếu một bộ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia rõ ràng để làm căn cứ tự kiểm soát chất lượng trước khi đưa ra thị trường. QCVN 31:2026/BCT ra đời chính là bộ tiêu chí thống nhất, giúp toàn ngành tinh bột sắn nâng chuẩn chất lượng một cách bài bản, đồng bộ.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – NỘI DUNG CỐT LÕI CỦA THÔNG TƯ 40/2026/TT-BCT

1. Cơ sở ban hành

Thông tư do Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài ký ban hành ngày 30/6/2026, dựa trên Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật số 64/2025/QH15 (sửa đổi bởi Luật số 87/2025/QH15); Luật An toàn thực phẩm số 55/2010/QH12; Luật sửa đổi, bổ sung Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật số 70/2025/QH15; Luật sửa đổi, bổ sung Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 78/2025/QH15; Nghị định số 15/2018/NĐ-CP, Nghị định số 22/2026/NĐ-CP, Nghị định số 37/2026/NĐ-CP và Nghị định số 40/2025/NĐ-CP.

2. Phạm vi và đối tượng áp dụng

QCVN 31:2026/BCT quy định về chất lượng, an toàn thực phẩm và yêu cầu quản lý đối với tinh bột sắn thực phẩm – sản phẩm tinh bột được sản xuất từ củ sắn, sắn lát hoặc bột sắn của các giống thuộc loài Manihot esculenta Crantz, dùng làm nguyên liệu trong chế biến thực phẩm. Quy chuẩn áp dụng cho mọi tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, xuất khẩu sản phẩm này trên lãnh thổ Việt Nam.

3. Các chỉ tiêu kỹ thuật cốt lõi cần nắm rõ

• Chỉ tiêu lý – hóa (Bảng 1): Hàm lượng tinh bột tối thiểu 85% khối lượng; độ ẩm tối đa 13%; hàm lượng tro tổng số tối đa 0,2%; hàm lượng xơ thô tối đa 0,2%; trị số pH (huyền phù 10%) từ 5,0 đến 7,0; đặc biệt hàm lượng axit hydrocyanic (HCN) tổng số không vượt quá 10 mg/kg – đây là chỉ tiêu an toàn quan trọng nhất vì sắn có chứa hợp chất sinh HCN tự nhiên.
• Giới hạn kim loại nặng (Bảng 2): Hàm lượng chì (Pb) không vượt quá 0,2 mg/kg.
• Giới hạn vi sinh vật (Bảng 3): Tổng số nấm men, nấm mốc không vượt quá 10³ CFU/g.

Đây là lần đầu tiên các chỉ tiêu này được quy định cụ thể, thống nhất trong một quy chuẩn kỹ thuật quốc gia riêng cho tinh bột sắn thực phẩm, thay vì áp dụng chung chung như trước đây.

4. Quy định về phụ gia thực phẩm, lấy mẫu và phương pháp thử

Phụ gia thực phẩm sử dụng trong tinh bột sắn thực phẩm phải tuân thủ Thông tư số 24/2019/TT-BYT, Thông tư số 17/2023/TT-BYT và Thông tư số 08/2024/TT-BYT của Bộ Y tế. Việc lấy mẫu thực hiện theo Thông tư số 14/2026/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ, với hệ thống phương pháp thử tham chiếu cả TCVN, ISO, AOAC, AOCS và tiêu chuẩn châu Âu (EN), tạo thuận lợi cho việc đối chiếu kết quả kiểm nghiệm với yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

5. Yêu cầu quản lý

• Ghi nhãn: Theo quy định tại Nghị định số 37/2026/NĐ-CP.
• Công bố sản phẩm: Trước khi lưu thông trên thị trường, sản phẩm tinh bột sắn thực phẩm sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh trong nước phải thực hiện công bố sản phẩm phù hợp với Quy chuẩn.
• Truy xuất nguồn gốc: Thực hiện theo quy định hiện hành – yếu tố ngày càng quan trọng đối với các thị trường xuất khẩu yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng.

6. Điều khoản chuyển tiếp và hiệu lực thi hành

Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027. Đối với sản phẩm đã tự công bố trước thời điểm Thông tư ban hành, tổ chức, cá nhân được tiếp tục sử dụng bản tự công bố sản phẩm trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày Thông tư có hiệu lực (trừ trường hợp có cảnh báo về an toàn thực phẩm), tạo khoảng thời gian chuyển tiếp thực tế khá dài để doanh nghiệp chuẩn bị.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHUẨN HÓA ĐỂ NÂNG TẦM NÔNG SẢN VIỆT”

Dưới góc độ tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, QCVN 31:2026/BCT không chỉ là quy chuẩn kỹ thuật đơn thuần mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về tâm lý, quản trị chuỗi giá trị và giáo dục ý thức sản xuất nông sản an toàn:

1. Góc nhìn tâm lý: Từ tự phát sang tự tin cạnh tranh

Nhiều cơ sở chế biến tinh bột sắn quy mô nhỏ, hộ gia đình từng mang tâm lý e dè khi cạnh tranh với doanh nghiệp lớn hoặc sản phẩm nhập khẩu vì thiếu chứng nhận chất lượng bài bản. Khi có một quy chuẩn kỹ thuật quốc gia rõ ràng, các cơ sở này có thể chủ động đầu tư kiểm nghiệm, công bố sản phẩm đúng chuẩn, từ đó tự tin hơn khi tiếp cận thị trường trong nước và quốc tế.

2. Góc nhìn quản trị chuỗi giá trị: Gắn kết từ vùng nguyên liệu đến xuất khẩu

Việc quy định chặt chẽ chỉ tiêu HCN – vốn liên quan trực tiếp đến giống sắn, kỹ thuật canh tác và quy trình sơ chế – đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa nông dân trồng sắn, cơ sở sơ chế và nhà máy chế biến. Đây là cách tiếp cận quản trị theo chuỗi giá trị, thay vì chỉ kiểm soát chất lượng ở khâu cuối cùng, giúp nâng cao chất lượng tổng thể của ngành hàng tinh bột sắn Việt Nam.

3. Góc nhìn giáo dục ý thức sản xuất an toàn, bền vững

Đối với người nông dân và cơ sở chế biến nhỏ lẻ, việc tìm hiểu và tuân thủ Quy chuẩn kỹ thuật mới là một quá trình giáo dục thực tiễn về an toàn thực phẩm – từ chọn giống sắn ít độc tố, quy trình sơ chế loại bỏ HCN đúng cách, đến ý thức giữ vệ sinh trong bảo quản để tránh nhiễm nấm mốc. Đây là nền tảng để xây dựng thương hiệu nông sản Việt bền vững, an toàn trong dài hạn.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để người trồng sắn, cơ sở chế biến và doanh nghiệp xuất khẩu tinh bột sắn thích ứng tốt với QCVN 31:2026/BCT, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 4 khuyến nghị hành động:

1. Chủ động kiểm nghiệm định kỳ theo đầy đủ các chỉ tiêu mới: Không chỉ dừng ở độ ẩm, hàm lượng tinh bột như trước đây, cơ sở chế biến cần bổ sung kiểm nghiệm hàm lượng HCN, kim loại nặng (chì) và vi sinh vật (nấm men, nấm mốc) theo đúng Bảng 1, 2, 3 của Quy chuẩn.
2. Cải thiện quy trình sơ chế để kiểm soát HCN: Áp dụng đúng kỹ thuật ngâm, rửa, phơi sấy để giảm hàm lượng axit hydrocyanic trong nguyên liệu sắn trước khi chế biến thành tinh bột, bảo đảm đạt ngưỡng an toàn theo Quy chuẩn.
3. Chuẩn bị hồ sơ công bố sản phẩm và ghi nhãn đúng quy định: Đối chiếu với Nghị định số 37/2026/NĐ-CP và thực hiện công bố sản phẩm trước khi đưa hàng hóa ra thị trường, chuẩn bị sớm để tận dụng thời gian chuyển tiếp.
4. Xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc từ vùng nguyên liệu: Doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu nên phối hợp với vùng trồng sắn để xây dựng hồ sơ truy xuất nguồn gốc rõ ràng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.

Thông điệp nhân văn: “Củ sắn nhỏ bé của người nông dân Việt Nam hoàn toàn có thể vươn ra thị trường thế giới, nếu được chăm chút bằng một quy trình chuẩn hóa từ gốc đến ngọn. Một quy chuẩn kỹ thuật rõ ràng không phải là rào cản, mà là tấm hộ chiếu chất lượng để nông sản Việt tự tin hội nhập.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.