THÔNG TƯ 113/2026/TT-BTC: TẠO CƠ SỞ TÀI CHÍNH CHO CHƯƠNG TRÌNH QUỐC GIA VỀ CHĂM SÓC SỨC KHỎE, DÂN SỐ VÀ PHÁT TRIỂN

 THÔNG TƯ 113/2026/TT-BTC QUY ĐỊNH QUẢN LÝ KINH PHÍ THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA VỀ CHĂM SÓC SỨC KHỎE, DÂN SỐ RA SAO?

Ngày 31/7/2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Thông tư 113/2026/TT-BTC hướng dẫn quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí chi thường xuyên ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 – 2035, giai đoạn I: từ năm 2026 đến năm 2030.

Cụ thể Thông tư 113/2026/TT-BTC quy định việc quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí chi thường xuyên ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 – 2035, giai đoạn I: từ năm 2026 đến năm 2030 (sau đây gọi là Chương trình) được phê duyệt tại Quyết định số 1709/QĐ-BYT ngày 12 tháng 6 năm 2026 của Bộ trưởng Bộ Y tế phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 – 2035, giai đoạn I: từ năm 2026 đến năm 2030;

Các khoản tài trợ, viện trợ thuộc ngân sách nhà nước để triển khai thực hiện các tiểu dự án, dự án thuộc Chương trình thực hiện theo yêu cầu của nhà tài trợ đại diện có thẩm quyền của nhà tài trợ, hoặc theo thỏa thuận giữa nhà tài trợ/đại diện có thẩm quyền của nhà tài trợ với bên nhận tài trợ. Trường hợp nhà tài trợ đại diện có thẩm quyền của nhà tài trợ không có yêu cầu hoặc thỏa thuận với bên nhận tài trợ và nhà tài trợ/đại diện có thẩm quyền của nhà tài trợ và Bộ Tài chính chưa có thỏa thuận về nội dung, mức chi thì áp dụng theo nội dung, mức chi quy định tại Thông tư này;

Đối với các hoạt động, nhiệm vụ của các tiểu dự án, dự án thuộc Chương trình có lồng ghép nguồn vốn sự nghiệp từ nguồn ngân sách trung ương, ngân sách địa phương và các nguồn vốn huy động hợp pháp khác được áp dụng quy định tại Thông tư này theo quy định tại Điều 13 Nghị định số 358/2025/NĐ-СР ngày 31 tháng 12 năm 2025 của Chính phủ quy định cơ chế quản lý, tổ chức thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia;

Thông tư 113/2026/TT-BTC không áp dụng đối với:

– Các khoản tài trợ, viện trợ thuộc ngân sách nhà nước đã có hướng dẫn riêng của cấp có thẩm quyền về chế độ chi tiêu tài chính;

– Các nội dung hoạt động của các tiểu dự án, dự án thuộc Chương trình được bố trí từ nguồn vốn đầu tư phát triển thực hiện theo quy định của pháp luật về đầu tư công.

Thông tư này áp dụng đối với các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân quản lý, sử dụng, quyết toán và thụ hưởng nguồn kinh phí chi thường xuyên từ nguồn ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình.

Về nguồn kinh phí chi thường xuyên ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình:

– Ngân sách trung ương:

+ Bố trí trong dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước hằng năm của các Bộ, cơ quan trung ương để thực hiện nhiệm vụ được giao của Chương trình;

+ Bổ sung có mục tiêu cho các địa phương để triển khai các nhiệm vụ, hoạt động của các tiểu dự án, dự án thuộc Chương trình theo quy định tại Quyết định số 37/2026/QĐ-TTg ngày 14 tháng 7 năm 2026 của Thủ tướng Chính phủ quy định nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách trung ương và tỷ lệ vốn đối ứng của ngân sách địa phương thực hiện Chương trình mục tiêu quốc

gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 – 2035, giai đoạn I: từ năm 2026 đến năm 2030.

– Ngân sách địa phương:

Các địa phương căn cứ khả năng cân đối ngân sách địa phương và tình hình thực tế hằng năm, chủ động bố trí kinh phí chi sự nghiệp nguồn ngân sách địa phương, nguồn ngân sách trung ương hỗ trợ (nếu có) và các nguồn vốn huy động hợp pháp khác để thực hiện có hiệu quả các tiểu dự án, dự án thuộc Chương trình trên địa bàn theo quy định tại Quyết định số 37/2026/QĐ-TTg và Quyết định số 1709/QĐ-BYT.

Đối với các nhiệm vụ đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, phân bổ kinh phí thực hiện trước thời điểm Thông tự này có hiệu lực thì tiếp tục thực hiện theo quyết định phê duyệt của cấp có thẩm quyền và các quy định của pháp luật có liên quan.

Đối với các địa phương đã ban hành Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đã quy định theo phân cấp nội dung, mức chi, hỗ trợ được tiếp tục thực hiện và rà soát lại theo quy định tại Thông tư này. Trường hợp không còn phù hợp thì Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trình Hội đồng nhân dân cùng cấp để sửa đổi, bổ sung hoặc sửa đổi, bổ sung theo thẩm quyền cho phù hợp.

I. NHỮNG ĐIỂM MỚI NỔI BẬT CỦA THÔNG TƯ 113/2026/TT-BTC

1. Xác lập cơ chế quản lý kinh phí cho Chương trình mục tiêu quốc gia

Thông tư 113/2026/TT-BTC quy định việc quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí chi thường xuyên ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026–2035, trong đó tập trung hướng dẫn cho giai đoạn I: 2026–2030.

Chương trình được phê duyệt tại Quyết định số 1709/QĐ-BYT ngày 12/6/2026 của Bộ trưởng Bộ Y tế.

Điểm đáng chú ý là Thông tư không chỉ đề cập đến việc bố trí kinh phí mà còn bao quát cả quá trình sử dụng và quyết toán, qua đó tạo một chu trình quản lý tài chính tương đối đầy đủ từ lập, phân bổ đến sử dụng và quyết toán nguồn lực.

2. Xác định rõ phạm vi nguồn kinh phí được điều chỉnh

Theo Thông tư, nguồn kinh phí chi thường xuyên thực hiện Chương trình bao gồm nguồn từ ngân sách trung ương và ngân sách địa phương.

Đối với ngân sách trung ương, kinh phí được bố trí trong dự toán chi thường xuyên hằng năm của các bộ, cơ quan trung ương để thực hiện nhiệm vụ được giao; đồng thời có thể bổ sung có mục tiêu cho địa phương để triển khai các nhiệm vụ, hoạt động thuộc các tiểu dự án, dự án của Chương trình.

Đối với ngân sách địa phương, các địa phương căn cứ khả năng cân đối ngân sách và tình hình thực tế hằng năm để chủ động bố trí kinh phí, bao gồm nguồn chi sự nghiệp ngân sách địa phương, nguồn ngân sách trung ương hỗ trợ nếu có và các nguồn vốn huy động hợp pháp khác.

3. Có cơ chế đối với nguồn tài trợ, viện trợ

Một nội dung đáng lưu ý là Thông tư cũng đề cập đến các khoản tài trợ, viện trợ thuộc ngân sách nhà nước để triển khai các tiểu dự án, dự án thuộc Chương trình.

Theo đó, trước hết phải thực hiện theo yêu cầu của nhà tài trợ hoặc theo thỏa thuận giữa nhà tài trợ và bên nhận tài trợ. Trường hợp không có yêu cầu, thỏa thuận riêng và giữa nhà tài trợ với Bộ Tài chính chưa có thỏa thuận về nội dung, mức chi thì áp dụng theo nội dung, mức chi quy định tại Thông tư.

Quy định này góp phần tạo sự linh hoạt trong huy động và sử dụng nguồn lực, đồng thời hạn chế tình trạng một khoản kinh phí không có căn cứ rõ ràng để thực hiện.

4. Quy định việc lồng ghép các nguồn vốn

Đối với hoạt động, nhiệm vụ của các tiểu dự án, dự án thuộc Chương trình có lồng ghép nguồn vốn sự nghiệp từ ngân sách trung ương, ngân sách địa phương và các nguồn vốn huy động hợp pháp khác, việc áp dụng quy định của Thông tư được thực hiện theo Điều 13 Nghị định số 358/2025/NĐ-CP về cơ chế quản lý, tổ chức thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia.

Đây là điểm có ý nghĩa thực tiễn bởi các chương trình mục tiêu quốc gia thường liên quan đến nhiều nguồn lực khác nhau. Cơ chế lồng ghép giúp hạn chế đầu tư dàn trải và tăng khả năng phối hợp giữa các nguồn vốn.

5. Làm rõ những khoản không thuộc phạm vi áp dụng

Thông tư không áp dụng đối với:

• Các khoản tài trợ, viện trợ thuộc ngân sách nhà nước đã có hướng dẫn riêng của cấp có thẩm quyền về chế độ chi tiêu tài chính;
• Các nội dung hoạt động của tiểu dự án, dự án thuộc Chương trình được bố trí từ nguồn vốn đầu tư phát triển, bởi các nội dung này thực hiện theo pháp luật về đầu tư công.

Việc xác định rõ phạm vi áp dụng có ý nghĩa quan trọng, giúp cơ quan thực hiện tránh áp dụng nhầm cơ chế chi thường xuyên cho các khoản thuộc nguồn vốn đầu tư phát triển.

II. NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT KHI THỰC HIỆN THÔNG TƯ 113/2026/TT-BTC

1. Ai là đối tượng áp dụng?

Thông tư áp dụng đối với các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân quản lý, sử dụng, quyết toán và thụ hưởng nguồn kinh phí chi thường xuyên từ ngân sách nhà nước thực hiện Chương trình.

Như vậy, phạm vi đối tượng không chỉ giới hạn ở cơ quan trực tiếp quản lý ngân sách mà còn bao gồm các tổ chức, cá nhân có liên quan đến quá trình sử dụng, quyết toán hoặc thụ hưởng nguồn kinh phí.

2. Địa phương phải chủ động bố trí nguồn lực

Các địa phương không chỉ chờ nguồn hỗ trợ từ ngân sách trung ương mà phải căn cứ khả năng cân đối ngân sách và tình hình thực tế để chủ động bố trí kinh phí.

Điều này đặt ra yêu cầu nâng cao trách nhiệm của địa phương trong việc xây dựng dự toán, xác định nhiệm vụ ưu tiên và tổ chức thực hiện Chương trình.

3. Quản lý kinh phí phải gắn với mục tiêu của Chương trình

Nguồn kinh phí được bố trí phải phục vụ đúng các nhiệm vụ, hoạt động thuộc Chương trình. Việc sử dụng ngân sách vì vậy cần gắn với mục tiêu, đối tượng, nội dung và cơ chế được phê duyệt.

Đây cũng là cơ sở để tăng cường kiểm tra, giám sát và đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách.

4. Phải phân biệt chi thường xuyên và vốn đầu tư phát triển

Đây là một trong những điểm mà các cơ quan, đơn vị thực hiện cần đặc biệt lưu ý.

Chi thường xuyên thuộc phạm vi hướng dẫn của Thông tư 113/2026/TT-BTC; trong khi các nội dung thuộc nguồn vốn đầu tư phát triển thực hiện theo pháp luật về đầu tư công.

Việc phân định này giúp hạn chế tình trạng áp dụng sai cơ chế tài chính.

5. Thông tư có hiệu lực ngay từ ngày ban hành

Thông tư 113/2026/TT-BTC được ban hành ngày 31/7/2026 và cũng có hiệu lực từ 31/7/2026.

Điều này đòi hỏi các bộ, cơ quan trung ương và địa phương nhanh chóng cập nhật, tổ chức triển khai và hướng dẫn các đơn vị được giao dự toán thực hiện đúng quy định mới.

05 ĐIỀU CẦN NHỚ VỀ THÔNG TƯ 113/2026/TT-BTC

1. Thông tư điều chỉnh việc quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí chi thường xuyên thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.
2. Giai đoạn được hướng dẫn trực tiếp là giai đoạn I: 2026–2030.
3. Nguồn kinh phí gồm ngân sách trung ương, ngân sách địa phương và các nguồn vốn huy động hợp pháp theo quy định.
4. Không áp dụng Thông tư đối với các nội dung thuộc nguồn vốn đầu tư phát triển của Chương trình.
5. Thông tư có hiệu lực từ 31/7/2026, vì vậy các cơ quan, đơn vị cần chủ động rà soát và triển khai ngay.

III. GÓC NHÌN VÀ NHẬN ĐỊNH CỦA THS. NGUYỄN HỮU LONG

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Thông tư 113/2026/TT-BTC cần được nhìn nhận không đơn thuần là một văn bản hướng dẫn về “chi ngân sách”, mà là một mắt xích quan trọng trong việc biến mục tiêu của Chương trình quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển thành nguồn lực tài chính có thể tổ chức thực hiện trên thực tế.

Điểm đáng chú ý nhất của Thông tư là đã đặt vấn đề quản lý nguồn lực trong một chu trình tương đối đầy đủ: bố trí – quản lý – sử dụng – quyết toán.

Nếu nguồn lực được bố trí nhưng thiếu cơ chế kiểm soát, hiệu quả chính sách sẽ không cao. Ngược lại, nếu cơ chế tài chính rõ ràng, minh bạch và gắn với mục tiêu cụ thể thì ngân sách nhà nước sẽ có khả năng tạo ra tác động xã hội lớn hơn.

Không chỉ “chi đúng”, mà phải “chi có hiệu quả”

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, trong quản lý tài chính công, yêu cầu quan trọng không chỉ là chi đúng quy định, mà còn phải hướng đến chi đúng mục tiêu và tạo ra hiệu quả thực chất.

Đối với lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và dân số, hiệu quả cuối cùng không nằm ở số tiền đã giải ngân mà phải được thể hiện bằng những kết quả cụ thể đối với người dân, đặc biệt là khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, nâng cao chất lượng dân số và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Vì vậy, cơ quan thực hiện cần tránh tư duy “giải ngân bằng mọi giá”, thay vào đó phải đặt câu hỏi:

Nguồn tiền này được sử dụng vào đâu? Đối tượng nào được hưởng lợi? Kết quả đạt được là gì? Và hiệu quả có tương xứng với nguồn lực Nhà nước đã bỏ ra hay không?

Cần tăng cường trách nhiệm giải trình

Việc Thông tư quy định cả quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí cho thấy yêu cầu về trách nhiệm giải trình ngày càng được đặt cao hơn.

Mỗi cấp ngân sách, mỗi cơ quan và mỗi đơn vị được giao nhiệm vụ cần xác định rõ trách nhiệm của mình trong từng khâu.

Đặc biệt, khi có sự lồng ghép nhiều nguồn vốn, việc phân định nguồn, nhiệm vụ và trách nhiệm càng phải minh bạch để tránh trùng lặp, thất thoát hoặc sử dụng sai mục đích.

Từ góc nhìn giáo dục pháp luật

Thông tư 113/2026/TT-BTC là văn bản có tính kỹ thuật cao, vì vậy việc phổ biến pháp luật cần được chuyển hóa thành những hướng dẫn dễ hiểu.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, có thể tiếp cận theo nguyên tắc:

“Đúng nguồn – đúng đối tượng – đúng nhiệm vụ – đúng chế độ – đúng quy trình – đúng quyết toán.”

Đây là cách tiếp cận ngắn gọn nhưng có thể giúp cán bộ, đơn vị thực hiện hạn chế sai sót trong quá trình quản lý và sử dụng ngân sách.

KẾT LUẬN

Thông tư 113/2026/TT-BTC là văn bản quan trọng trong việc cụ thể hóa cơ chế tài chính cho Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026–2035, giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030.

Việc quy định rõ phạm vi áp dụng, nguồn kinh phí, cơ chế lồng ghép, trách nhiệm quản lý, sử dụng và quyết toán góp phần tạo hành lang pháp lý để nguồn lực ngân sách được đưa vào đúng chương trình, đúng mục tiêu và đúng đối tượng.

Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách cuối cùng không chỉ phụ thuộc vào quy định pháp luật mà còn phụ thuộc vào chất lượng tổ chức thực hiện, trách nhiệm của cơ quan quản lý và khả năng giám sát của xã hội.

Khi mỗi đồng ngân sách được sử dụng đúng mục đích, minh bạch và hướng tới lợi ích thực chất của người dân, chính sách tài chính mới thực sự trở thành động lực cho phát triển con người và nâng cao chất lượng cuộc sống.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.