THI HÀNH ÁN ĐỐI VỚI PHÁP NHÂN THƯƠNG MẠI THEO NGHỊ ĐỊNH 251/2026/NĐ-CP – BƯỚC TIẾN MỚI TRONG HOÀN THIỆN NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VÀ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG KINH DOANH MINH BẠCH

THI HÀNH ÁN ĐỐI VỚI PHÁP NHÂN THƯƠNG MẠI THEO NGHỊ ĐỊNH 251/2026/NĐ-CP – BƯỚC TIẾN MỚI TRONG HOÀN THIỆN NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VÀ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG KINH DOANH MINH BẠCH

I. BỐI CẢNH THỰC TIỄN – HOÀN THIỆN CƠ CHẾ THI HÀNH ÁN ĐỐI VỚI PHÁP NHÂN THƯƠNG MẠI

Trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, pháp nhân thương mại ngày càng giữ vai trò quan trọng trong hoạt động đầu tư, sản xuất và kinh doanh. Tuy nhiên, thực tiễn cũng ghi nhận không ít doanh nghiệp vi phạm pháp luật hình sự trong các lĩnh vực như môi trường, thuế, tài chính, an toàn thực phẩm hay buôn lậu. Khi bản án của Tòa án đã có hiệu lực, việc tổ chức thi hành đối với pháp nhân thương mại vẫn còn gặp nhiều khó khăn do thiếu cơ chế hướng dẫn cụ thể và thống nhất.

Nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý này, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 251/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026 quy định về thi hành án đối với pháp nhân thương mại. Nghị định quy định chi tiết về trình tự, thủ tục thi hành án; trách nhiệm của cơ quan thi hành án hình sự, cơ quan quản lý nhà nước và pháp nhân thương mại; cơ chế chuyển giao nghĩa vụ thi hành án khi doanh nghiệp chia, tách, hợp nhất, sáp nhập hoặc chuyển đổi loại hình; đồng thời quy định các biện pháp cưỡng chế nhằm bảo đảm bản án được thi hành nghiêm minh và hiệu quả.

Nghị định số 251/2026/NĐ-CP không chỉ là văn bản hướng dẫn thi hành Luật Thi hành án hình sự mà còn thể hiện bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện Nhà nước pháp quyền và nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp. Một bản án chỉ thực sự có ý nghĩa khi được tổ chức thi hành đầy đủ, đúng pháp luật và đúng thời hạn.

Vì vậy, việc ban hành Nghị định đã tạo hành lang pháp lý minh bạch, góp phần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp, bảo đảm sự công bằng trong hoạt động kinh doanh và tăng cường niềm tin của xã hội đối với tính nghiêm minh của pháp luật.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – NHỮNG ĐIỂM MỚI NỔI BẬT CỦA NGHỊ ĐỊNH SỐ 251/2026/NĐ-CP

Nghị định  251/2026/NĐ-CP là văn bản đầu tiên quy định tương đối toàn diện về trình tự, thủ tục thi hành án đối với pháp nhân thương mại theo Luật Thi hành án hình sự năm 2025. Nghị định không chỉ cụ thể hóa trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền mà còn thiết lập cơ chế bảo đảm thi hành các bản án, quyết định của Tòa án minh bạch, thống nhất và hiệu quả.

1. Hoàn thiện quy trình tổ chức thi hành án với thời hạn rõ ràng

Theo Điều 5 Nghị định số 251/2026/NĐ-CP, ngay sau khi nhận được bản án, quyết định thi hành án, cơ quan thi hành án hình sự phải phân công cán bộ thụ lý, yêu cầu pháp nhân thương mại thực hiện nghĩa vụ và báo cáo kết quả trong thời hạn 03 ngày làm việc. Đồng thời, doanh nghiệp cũng có trách nhiệm chủ động triển khai việc thi hành án và gửi báo cáo bằng văn bản theo thời hạn luật định.

Việc quy định cụ thể về trình tự và thời hạn giúp nâng cao tính chủ động của cả cơ quan thi hành án và doanh nghiệp, khắc phục tình trạng kéo dài hoặc chậm tổ chức thi hành án như trước đây.

2. Tăng cường trách nhiệm và cơ chế phối hợp liên ngành

Theo Điều 6 và Điều 7 Nghị định 251/2026/NĐ-CP, cơ quan thi hành án hình sự có trách nhiệm xác định các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan để phối hợp tổ chức thi hành án; đồng thời người đại diện theo pháp luật của pháp nhân thương mại phải trực tiếp làm việc với cơ quan thi hành án khi được triệu tập.

Quy định này khẳng định thi hành án là trách nhiệm chung của nhiều cơ quan và đề cao vai trò của người đại diện theo pháp luật, qua đó nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành án và hạn chế tình trạng né tránh trách nhiệm.

3. Đẩy mạnh công khai, minh bạch và tăng cường kiểm tra, giám sát

Theo Điều 9 và Điều 10 Nghị định 251/2026/NĐ-CP, quyết định thi hành án phải được công khai trên cổng thông tin điện tử của cơ quan có thẩm quyền, đồng thời pháp nhân thương mại có trách nhiệm niêm yết, thông báo và báo cáo định kỳ về tình hình chấp hành án. Cơ quan thi hành án được quyền kiểm tra việc thực hiện nhưng không được làm ảnh hưởng đến hoạt động hợp pháp của doanh nghiệp.

Minh bạch thông tin và kiểm tra thường xuyên không chỉ bảo đảm hiệu lực thi hành án mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh công khai, bình đẳng và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp.

4. Ngăn chặn việc lợi dụng tái cơ cấu doanh nghiệp để trốn tránh nghĩa vụ thi hành án

Một điểm mới quan trọng tại Điều 11 đến Điều 15 Nghị định 251/2026/NĐ-CP là quy định cụ thể việc chuyển giao nghĩa vụ thi hành án khi pháp nhân thương mại chia, tách, hợp nhất, sáp nhập hoặc chuyển đổi loại hình doanh nghiệp. Việc tổ chức lại doanh nghiệp không làm chấm dứt nghĩa vụ thi hành án; pháp nhân kế thừa vẫn phải tiếp tục thực hiện các nghĩa vụ theo quy định của pháp luật.

Đây là cơ chế pháp lý quan trọng nhằm ngăn chặn hành vi lợi dụng việc tái cơ cấu doanh nghiệp để né tránh trách nhiệm, đồng thời bảo đảm tính liên tục và hiệu quả của quá trình thi hành án.

5. Hoàn thiện cơ chế cưỡng chế thi hành án

Theo Điều 16 đến Điều 22 Nghị định 251/2026/NĐ-CP, Nghị định quy định cụ thể nguyên tắc, trình tự và thẩm quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế đối với pháp nhân thương mại không tự nguyện chấp hành án. Mọi biện pháp cưỡng chế phải được thực hiện đúng trình tự, công khai, khách quan và chỉ trong phạm vi cần thiết.

Quy định này vừa bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, vừa hạn chế nguy cơ lạm quyền, tạo sự cân bằng giữa yêu cầu thi hành án và quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.

6. Quy định chặt chẽ về phong tỏa tài khoản và kê biên tài sản

Từ Điều 23 đến Điều 38 Nghị định 251/2026/NĐ-CP, Nghị định quy định chi tiết về trình tự phong tỏa tài khoản, kê biên tài sản và xử lý tài sản của pháp nhân thương mại nhằm bảo đảm thi hành án. Các biện pháp này chỉ được áp dụng khi có đủ căn cứ pháp luật và phải chấm dứt ngay khi mục đích thi hành án đã đạt được.

Đây là những công cụ hữu hiệu để ngăn chặn việc tẩu tán tài sản hoặc trốn tránh nghĩa vụ thi hành án, đồng thời vẫn bảo đảm nguyên tắc tôn trọng quyền sở hữu và quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp.

7. Phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan trong tổ chức thi hành án

Chương V của Nghị định 251/2026/NĐ-CP quy định rõ trách nhiệm của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, các bộ, ngành, Ủy ban nhân dân các cấp và các cơ quan có liên quan trong việc phối hợp tổ chức thi hành án đối với pháp nhân thương mại.

Việc phân định rõ trách nhiệm của từng cơ quan giúp nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành, bảo đảm mọi bản án được thi hành nghiêm minh, đúng pháp luật và góp phần xây dựng nền tư pháp hiện đại, minh bạch, hiệu quả.

III. GÓC NHÌN CỦA CHUYÊN GIA – NGHỊ ĐỊNH SỐ 251/2026/NĐ-CP GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH ÁN VÀ XÂY DỰNG VĂN HÓA TUÂN THỦ PHÁP LUẬT

1.Dưới góc  độ pháp lý: Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 251/2026/NĐ-CP không chỉ nhằm cụ thể hóa Luật Thi hành án hình sự năm 2025 mà còn đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong cơ chế bảo đảm thi hành các bản án đối với pháp nhân thương mại. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác thi hành án, đồng thời khẳng định nguyên tắc mọi bản án, quyết định của Tòa án đều phải được tôn trọng và thực thi nghiêm minh.

2. Dưới góc độ quản trị doanh nghiệp: Nghị định 251/2026/NĐ-CP cũng gửi đi thông điệp mạnh mẽ rằng tuân thủ pháp luật phải trở thành một bộ phận của chiến lược phát triển doanh nghiệp. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, uy tín của doanh nghiệp không chỉ được đánh giá qua kết quả kinh doanh mà còn được thể hiện ở mức độ minh bạch, trách nhiệm và ý thức chấp hành pháp luật. Một doanh nghiệp có hệ thống quản trị tuân thủ tốt sẽ giảm thiểu rủi ro pháp lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chính mình, đồng thời tạo dựng niềm tin với khách hàng, đối tác và nhà đầu tư.

3. Dưới góc độ giáo dục pháp luật: Nghị định số 251/2026/NĐ-CP còn mang ý nghĩa nâng cao nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp về trách nhiệm pháp lý của pháp nhân thương mại. Việc quy định rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của từng chủ thể trong quá trình thi hành án sẽ góp phần hình thành văn hóa thượng tôn pháp luật, xây dựng ý thức tự giác chấp hành pháp luật thay vì chỉ tuân thủ khi có sự kiểm tra hoặc áp dụng các biện pháp cưỡng chế.

Có thể khẳng định, Nghị định số 251/2026/NĐ-CP không chỉ hoàn thiện hành lang pháp lý về thi hành án đối với pháp nhân thương mại mà còn góp phần xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, bình đẳng và ổn định. Đây là tiền đề quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong nền kinh tế, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

 

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Từ những điểm mới của Nghị định số 251/2026/NĐ-CP, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra một số khuyến nghị nhằm giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý và nâng cao hiệu quả quản trị:

Thứ nhất, doanh nghiệp cần xây dựng và vận hành hiệu quả hệ thống quản trị tuân thủ, thường xuyên rà soát hoạt động sản xuất, kinh doanh để kịp thời phát hiện và khắc phục các nguy cơ vi phạm pháp luật.

Thứ hai, người đại diện theo pháp luật và đội ngũ quản lý cần nâng cao nhận thức về trách nhiệm pháp lý của pháp nhân thương mại, coi việc tuân thủ pháp luật là một tiêu chí quan trọng trong quản trị doanh nghiệp.

Thứ ba, doanh nghiệp cần chủ động hợp tác với cơ quan có thẩm quyền trong quá trình thi hành án, thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo bản án, quyết định của Tòa án, tránh tâm lý chây ỳ hoặc tìm cách né tránh trách nhiệm.

Thứ tư, cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và đào tạo kiến thức pháp lý cho người lao động, đặc biệt là những người giữ vị trí quản lý, nhằm xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật ngay từ trong nội bộ doanh nghiệp.

Thứ năm, khi thực hiện các hoạt động chia, tách, hợp nhất, sáp nhập hoặc chuyển đổi loại hình doanh nghiệp, cần nghiên cứu kỹ các quy định của pháp luật để bảo đảm việc tổ chức lại doanh nghiệp không làm ảnh hưởng đến nghĩa vụ pháp lý đang phải thực hiện.

Thứ sáu, các cơ quan quản lý nhà nước cần tiếp tục tăng cường phối hợp, hướng dẫn và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình thi hành án, bảo đảm việc áp dụng các biện pháp theo đúng quy định của pháp luật, khách quan, minh bạch và đúng thẩm quyền.

Thứ bảy, mỗi doanh nghiệp cần xác định rằng tuân thủ pháp luật không chỉ nhằm tránh các chế tài xử lý mà còn là yếu tố tạo dựng uy tín, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đối tác, nhà đầu tư trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Thông điệp nhân văn: “Một doanh nghiệp thành công không chỉ được đo bằng lợi nhuận, mà còn được khẳng định bằng văn hóa tuân thủ pháp luật, trách nhiệm với xã hội và sự minh bạch trong mọi hoạt động. Đó cũng chính là nền tảng để xây dựng Nhà nước pháp quyền và một môi trường đầu tư an toàn, ổn định, bền vững cho các thế hệ hôm nay và mai sau.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.