NGHỊ ĐỊNH SỐ 213/2026/NĐ-CP: NHỮNG ĐIỂM MỚI NHÂN VĂN TRONG CHẾ ĐỘ TẠM GIỮ, TẠM GIAM VÀ CẤM ĐI KHỎI NƠI CƯ TRÚ MÀ NGƯỜI DÂN CẦN BIẾT

Tạm giữ, tạm giam là biện pháp ngăn chặn nghiêm khắc, tác động trực tiếp đến quyền tự do thân thể của con người và ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý của cả người bị áp dụng lẫn gia đình họ. Làm sao để vừa bảo đảm yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm, vừa bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo đúng tinh thần Hiến pháp – đó luôn là bài toán đặt ra cho công tác lập pháp.

Ngày 18/6/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 213/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú số 128/2025/QH15, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, thay thế các Nghị định số 120/2017/NĐ-CP, 121/2017/NĐ-CP và 113/2021/NĐ-CP trước đây.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Giáo dục của ThS. Nguyễn Hữu Long, Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, bài viết sau đây sẽ giải mã những nội dung cốt lõi của Nghị định 213/2026/NĐ-CP và đưa ra những lời khuyên thiết thực cho cộng đồng.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ – NHỮNG TRĂN TRỞ CỦA NGƯỜI TRONG CUỘC

Thực tế công tác tư vấn pháp lý và tâm lý cho thấy, phía sau mỗi quyết định tạm giữ, tạm giam là những câu chuyện đầy trăn trở:

Câu chuyện của một người mẹ: Bà Thanh (Quảng Trị) có con trai bị tạm giam để điều tra. Điều bà lo lắng nhất không phải là thủ tục pháp lý, mà là con mình có được ăn uống đầy đủ, có được khám bệnh kịp thời khi ốm đau hay không, và liệu gia đình có được gửi thuốc, gửi đồ dùng thiết yếu cho con theo đúng quy định hay không.

Câu chuyện của một cơ sở giam giữ vùng biên: Một cán bộ quản giáo tại địa bàn miền núi chia sẻ khó khăn khi phải xử lý trường hợp người bị tạm giữ là người nước ngoài, không rõ quy trình thông báo cho cơ quan lãnh sự nước ngoài ra sao, thời hạn giải quyết bao lâu để không vi phạm quyền của người bị tạm giữ.

Cả hai câu chuyện trên đều phản ánh một nhu cầu chung: một hành lang pháp lý rõ ràng, chi tiết và nhân văn, để mọi chủ thể – từ người bị tạm giữ, tạm giam, thân nhân của họ, cho đến cán bộ thực thi công vụ – đều biết mình phải làm gì và được hưởng những gì. Đó chính là giá trị cốt lõi mà Nghị định 213/2026/NĐ-CP mang lại.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – NHỮNG ĐIỂM MỚI CỐT LÕI NGƯỜI DÂN CẦN NẮM VỮNG

1. Chế độ ăn, ở được lượng hóa cụ thể, minh bạch

Theo Điều 14 Nghị định 213/2026/NĐ-CP, người bị tạm giam được Nhà nước bảo đảm định mức ăn trong 01 tháng gồm: 17kg gạo tẻ; 15kg rau xanh hoặc củ, quả; 1,5kg thịt lợn; 1,5kg cá; 05 quả trứng; cùng các nhu yếu phẩm khác như đường, nước mắm, dầu ăn, muối… Định mức ăn của người bị tạm giữ được tính theo ngày trên cơ sở định mức ăn của người bị tạm giam.

Đáng chú ý, Nghị định có những quy định ưu tiên rất nhân văn: người bị tạm giữ, tạm giam dưới 18 tuổi được tăng thêm 20% định mức thịt, cá, trứng; phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi được hưởng định mức ăn gấp 02 lần ngày thường (khoản 3, 4 Điều 14). Ngày lễ, Tết, người bị tạm giữ, tạm giam được ăn thêm bằng 05 lần định mức ngày thường. Diện tích chỗ nằm tối thiểu được ấn định là 02m², bảo đảm sạch sẽ, khô ráo, thoáng khí (khoản 6 Điều 14).

2. Quyền tiếp xúc lãnh sự và tiếp xúc với tổ chức nhân đạo đối với người nước ngoài

Các Điều 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 dành hẳn một chương quy định chi tiết trình tự tổ chức cho người bị tạm giữ, người bị tạm giam là người nước ngoài được tiếp xúc lãnh sự, tiếp xúc với tổ chức nhân đạo. Cơ quan đang thụ lý vụ án phải thông báo ngay cho Bộ Ngoại giao khi tạm giữ, tạm giam người nước ngoài; thời hạn trả lời đề nghị tiếp xúc lãnh sự chỉ trong 02-05 ngày làm việc. Người bị tạm giữ được tiếp xúc lãnh sự 01 lần trong thời gian tạm giữ, mỗi lần không quá 01 giờ; người bị tạm giam được tiếp xúc 01 lần trong 01 tháng (Điều 11). Đây là quy định cụ thể hoá nghĩa vụ điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia, đồng thời thể hiện sự tôn trọng quyền của công dân nước ngoài khi bị áp dụng biện pháp ngăn chặn tại Việt Nam.

3. Chế độ chăm sóc y tế toàn diện

Điều 17 quy định người bị tạm giữ, tạm giam được nhận thuốc chữa bệnh từ người thân thích trong trường hợp cơ sở y tế của cơ sở giam giữ không có đủ loại thuốc cần thiết, với quy trình quản lý chặt chẽ qua Sổ theo dõi thuốc. Người bị tạm giữ, tạm giam có dấu hiệu mắc bệnh tâm thần được cơ quan thụ lý vụ án xem xét trưng cầu giám định pháp y tâm thần trong 03 ngày làm việc. Phụ nữ mang thai được chăm sóc y tế và khám thai định kỳ theo quy định của Bộ Y tế (khoản 4 Điều 17).

4. Chế độ chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em dưới 36 tháng tuổi ở cùng mẹ

Đây là một trong những điểm nhân văn nổi bật nhất của Nghị định. Điều 19 quy định trẻ em dưới 36 tháng tuổi ở cùng mẹ trong cơ sở giam giữ được hưởng chế độ ăn bằng mức trợ cấp nuôi dưỡng hằng tháng đối với trẻ em dưới 04 tuổi tại cơ sở trợ giúp xã hội; được hỗ trợ bổ sung sữa, đồ dùng sinh hoạt trị giá tương đương 50kg gạo tẻ/tháng; được cấp thẻ bảo hiểm y tế, chăm sóc y tế, khám chữa bệnh theo Luật Trẻ em và Luật Bảo hiểm y tế. Người mẹ sinh con trong thời gian tạm giữ, tạm giam được cơ sở giam giữ thanh toán viện phí (khoản 1 Điều 19).

5. Xây dựng Cơ sở dữ liệu điện tử về thi hành tạm giữ, tạm giam – bước chuyển đổi số quan trọng

Chương IV (từ Điều 20 đến Điều 27) quy định việc xây dựng Cơ sở dữ liệu về thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú theo hướng đồng bộ, tập trung, thống nhất trên phạm vi toàn quốc, kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu tố tụng khác. Dữ liệu phải được cập nhật chậm nhất trong 24 giờ kể từ khi phát sinh, được sao lưu định kỳ và bảo vệ theo quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng (Điều 21, 23, 24). Đây là bước đi phù hợp với chủ trương chuyển đổi số quốc gia, giúp minh bạch hoá và tăng hiệu quả giám sát công tác quản lý giam giữ.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHIỀU SÂU NHÂN VĂN” CỦA NGHỊ ĐỊNH

1. Phân tích góc nhìn Tâm lý: Giảm sang chấn cho người bị tạm giữ, tạm giam và gia đình

Người bị tạm giữ, tạm giam – dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào – đều phải đối mặt với cú sốc tâm lý lớn: mất tự do, xa cách gia đình, lo lắng về tương lai pháp lý. Những quy định cụ thể về định mức ăn, chỗ ở, chăm sóc y tế, quyền được nhận thư từ, quà gửi từ người thân… không chỉ là bảo đảm vật chất, mà còn là “điểm tựa tâm lý” giúp người bị tạm giữ, tạm giam duy trì niềm tin vào pháp luật, tránh rơi vào trạng thái tuyệt vọng, tiêu cực. Đối với gia đình, việc biết rõ quyền và nghĩa vụ của mình (như quyền gửi thuốc, gửi tiền lưu ký theo Điều 12) giúp giảm đáng kể cảm giác bất lực, hoang mang khi người thân bị tạm giữ, tạm giam.

2. Phân tích góc nhìn Giáo dục: Nuôi dưỡng ý thức thượng tôn pháp luật

Việc quy định chi tiết, công khai các chế độ, tiêu chuẩn (từ định mức ăn đến thời gian tiếp xúc lãnh sự) có giá trị giáo dục pháp luật sâu sắc: mọi chủ thể, kể cả người đang bị hạn chế quyền tự do, vẫn được pháp luật bảo vệ những quyền cơ bản của con người. Điều này góp phần lan tỏa tinh thần thượng tôn Hiến pháp, thượng tôn pháp luật trong cộng đồng, đồng thời giáo dục cán bộ thực thi công vụ về tinh thần trách nhiệm, nhân đạo trong khi thi hành nhiệm vụ.

3. Phân tích góc nhìn Quản trị công: Từ quản lý theo kinh nghiệm sang quản lý theo dữ liệu

Việc xây dựng Cơ sở dữ liệu điện tử tập trung, thống nhất toàn quốc (Chương IV) thể hiện tư duy quản trị hiện đại, chuyển từ phương thức quản lý thủ công, phân tán sang quản lý số hoá, minh bạch, có thể truy vết trách nhiệm (khoản 7 Điều 27: mọi hoạt động truy cập, khai thác dữ liệu đều phải qua tài khoản định danh, được ghi nhận, lưu trữ để phục vụ kiểm tra, giám sát). Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính trách nhiệm giải trình của công tác quản lý giam giữ trong thời gian tới.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để người dân, thân nhân người bị tạm giữ, tạm giam và cán bộ cơ sở giam giữ thực thi đúng, đủ tinh thần của Nghị định 213/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 01/7/2026), ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra một số khuyến nghị thiết thực:

• Chủ động nắm rõ quyền lợi hợp pháp: Thân nhân người bị tạm giữ, tạm giam nên tìm hiểu kỹ các quy định về định mức ăn, ở, chế độ y tế, quyền gửi quà, gửi thuốc, gửi tiền lưu ký (Điều 12, 14, 17) để thực hiện đúng thủ tục, tránh bị lợi dụng hoặc hiểu sai quy định.
• Đối với gia đình có con nhỏ dưới 36 tháng tuổi: Cần chủ động liên hệ, phối hợp với cơ sở giam giữ và chính quyền địa phương để bảo đảm quyền lợi về chế độ ăn, y tế, bảo hiểm y tế cho trẻ theo đúng Điều 19, không để trẻ bị thiệt thòi.
• Đối với công dân nước ngoài và thân nhân: Cần biết rõ quy trình đề nghị tiếp xúc lãnh sự qua Bộ Ngoại giao (Điều 6) để chủ động thực hiện quyền của mình, tránh chậm trễ không cần thiết.
• Đối với cán bộ cơ sở giam giữ: Cần cập nhật thường xuyên các quy định mới, đặc biệt là quy trình số hoá, cập nhật dữ liệu trong 24 giờ (Điều 21) để bảo đảm tính chính xác, kịp thời của Cơ sở dữ liệu, tránh sai sót ảnh hưởng đến quyền lợi của người bị tạm giữ, tạm giam.

“Một nền pháp luật văn minh không chỉ được đo bằng mức độ nghiêm khắc với hành vi vi phạm, mà còn được đo bằng sự tôn trọng phẩm giá con người ngay cả khi quyền tự do bị hạn chế. Nghị định 213/2026/NĐ-CP là minh chứng cho tinh thần nhân đạo, pháp quyền và trách nhiệm giải trình mà Nhà nước ta đang từng bước xây dựng, vì một xã hội thượng tôn pháp luật và giàu lòng nhân ái.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi mang lại lá chắn pháp lý vững chắc cùng giải pháp thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.