BÀI 1, NGÀY 30/7/2026: NGHỊ ĐỊNH 273/2026/NĐ-CP VỀ KINH DOANH HÀNG MIỄN THUẾ: NHỮNG ĐIỂM NGƯỜI DÂN, DOANH NGHIỆP VÀ HÀNH KHÁCH XUẤT NHẬP CẢNH CẦN BIẾT

NGHỊ ĐỊNH 273/2026/NĐ-CP VỀ KINH DOANH HÀNG MIỄN THUẾ: NHỮNG ĐIỂM NGƯỜI DÂN, DOANH NGHIỆP VÀ HÀNH KHÁCH XUẤT NHẬP CẢNH CẦN BIẾT

Bài viết tuyên truyền, phổ biến pháp luật dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị.

Ngày 07/7/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 273/2026/NĐ-CP quy định về kinh doanh hàng miễn thuế, chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 21/8/2026 và thay thế Nghị định số 100/2020/NĐ-CP. Đây là văn bản pháp lý quan trọng, tác động trực tiếp đến hàng triệu lượt hành khách xuất nhập cảnh, thuyền viên tàu biển quốc tế, các đối tượng được hưởng quyền ưu đãi, miễn trừ và cộng đồng doanh nghiệp kinh doanh cửa hàng miễn thuế trên cả nước. Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị, bài viết phổ biến pháp luật này xin giải mã những nội dung cốt lõi của Nghị định và mang đến những lưu ý thiết thực cho cộng đồng.

1. BỐI CẢNH THỰC TẾ – VÌ SAO CẦN MỘT KHUNG PHÁP LÝ MỚI VỀ HÀNG MIỄN THUẾ?

Hàng miễn thuế từ lâu đã gắn liền với trải nghiệm của hành khách tại sân bay, cảng biển, cửa khẩu quốc tế – từ chai rượu, bao thuốc lá mua khi quá cảnh, đến túi mỹ phẩm mua trên chuyến bay quốc tế. Tuy nhiên, mô hình kinh doanh này ngày càng phát triển đa dạng: bán hàng trực tuyến, luân chuyển hàng hóa giữa nhiều kho và cửa hàng ở các địa phương khác nhau, giao hàng ở nước ngoài theo yêu cầu khách… đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có một hành lang pháp lý đồng bộ, ứng dụng công nghệ để vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa đảm bảo chống thất thu ngân sách và phòng ngừa gian lận.

Trước đây, không ít doanh nghiệp và cả người mua hàng còn lúng túng về định mức miễn thuế, về việc phải xuất trình giấy tờ gì, hay về trách nhiệm khi mua hàng vượt định mức. Tâm lý phổ biến là e ngại thủ tục, sợ bị xử phạt vì thiếu hiểu biết. Nghị định số 273/2026/NĐ-CP ra đời với một hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan xuyên suốt chính là lời giải cho những băn khoăn đó.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – NHỮNG NỘI DUNG CỐT LÕI CỦA NGHỊ ĐỊNH 273/2026/NĐ-CP
2. Phạm vi và đối tượng áp dụng

• Phạm vi điều chỉnh: Theo Điều 1 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP, văn bản này quy định về quản lý hải quan, thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan đối với hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế.
• Đối tượng áp dụng: Theo Điều 2 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP, quy định bao gồm 10 nhóm đối tượng: người xuất cảnh, quá cảnh, nhập cảnh; đối tượng hưởng quyền ưu đãi, miễn trừ; thuyền viên tàu biển chạy tuyến quốc tế; hành khách trên chuyến bay quốc tế; doanh nghiệp kinh doanh hàng miễn thuế; cơ quan/công chức hải quan; đơn vị kinh doanh cảng biển, hàng không, ga đường sắt liên vận quốc tế; Ban quản lý khu kinh tế cửa khẩu và các cơ quan nhà nước có liên quan.

2. Ai được mua hàng miễn thuế và mua ở đâu?

Theo Điều 5 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP, quy định cụ thể về từng nhóm đối tượng và địa điểm được phép mua hàng miễn thuế như sau:

• Người xuất cảnh, quá cảnh: Được mua tại cửa hàng miễn thuế nằm trong khu vực cách ly của các cửa khẩu đường bộ quốc tế, ga đường sắt liên vận quốc tế, cảng biển, cảng hàng không dân dụng quốc tế (điểm a khoản 1 Điều 5); hoặc mua tại cửa hàng miễn thuế trong nội địa và nhận hàng tại quầy nhận hàng trong khu cách ly (điểm b khoản 1 Điều 5). Ngoài ra, khách hàng có thể lựa chọn nhận hàng ở nước ngoài (khoản 1 Điều 5).
• Hành khách trên chuyến bay quốc tế: Được mua trực tiếp trên các chuyến bay quốc tế đi và đến Việt Nam (khoản 2 Điều 5).
• Người nhập cảnh: Được mua hàng miễn thuế tại cửa hàng miễn thuế đặt tại khu vực hạn chế của cảng hàng không dân dụng quốc tế ngay sau khi hoàn thành thủ tục nhập cảnh (khoản 3 Điều 5). Lưu ý: Không được mua hàng miễn thuế sau khi đã ra khỏi khu vực hạn chế (khoản 3 Điều 5).
• Đối tượng được hưởng quyền ưu đãi, miễn trừ: Mua tại cửa hàng miễn thuế trong nội địa, khi mua phải xuất trình sổ định mức hàng miễn thuế (kèm chứng minh thư do Bộ Ngoại giao cấp nếu mua cho cá nhân) (khoản 4 Điều 5).
• Thuyền viên tàu biển chạy tuyến quốc tế: Được mua phục vụ nhu cầu cá nhân hoặc sinh hoạt chung trong thời gian tàu neo đậu tại cảng biển Việt Nam, hoặc sử dụng trên tàu ngoài lãnh hải Việt Nam sau khi xuất cảnh (khoản 5 Điều 5).
• Cắt giảm thủ tục giấy tờ: Theo khoản 6 Điều 5 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP, trường hợp thông tin cá nhân của người mua có thể khai thác được từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác thì không yêu cầu người mua xuất trình bản giấy các loại giấy tờ tương ứng.

3. Định lượng mua hàng miễn thuế – Những điểm dễ nhầm lẫn

Theo Điều 6 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP, định lượng áp dụng cho từng nhóm được quy định cụ thể:

• Người xuất cảnh, quá cảnh, hành khách bay quốc tế xuất cảnh: Được mua không hạn chế số lượng và trị giá, nhưng phải tự chịu trách nhiệm về thủ tục và định lượng để nhập khẩu vào nước đến (khoản 1 Điều 6).
• Người nhập cảnh, hành khách bay quốc tế đến Việt Nam: Chỉ được mua theo định mức quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều 6 Nghị định số 134/2016/NĐ-CP (khoản 2 Điều 6).
• Định mức cho thuyền viên tàu biển quốc tế: Đối với nhu cầu cá nhân trong một lần tàu neo đậu tại cảng Việt Nam (khoản 4 Điều 6):
• Rượu từ 20 độ trở lên: tối đa 1,5 lít; hoặc rượu dưới 20 độ: tối đa 2,0 lít; hoặc đồ uống có cồn, bia: tối đa 3,0 lít (điểm a khoản 4 Điều 6). (Trường hợp rượu nguyên chai dung tích lớn hơn quy định nhưng không quá 01 lít thì được miễn thuế cả chai; vượt quá 01 lít phần dôi ra phải nộp thuế).
• Thuốc lá điếu: tối đa 200 điếu; hoặc thuốc lá sợi: tối đa 250 gam; hoặc xì gà: tối đa 20 điếu (điểm b khoản 4 Điều 6).
• Xử lý mua vượt định mức: Theo Điều 11 và Điều 20 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP, người mua hàng vượt định mức có nghĩa vụ kê khai, nộp thuế và các khoản thu ngân sách theo quy định đối với hàng nhập khẩu. Riêng đối với mặt hàng thuốc lá, pháp luật nghiêm cấm bán vượt định mức miễn thuế dưới mọi hình thức (khoản 1 Điều 11).

4. Số hóa toàn diện thủ tục hải quan qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử

Toàn bộ các khâu từ đưa hàng vào cửa hàng, luân chuyển, bán hàng đến quyết toán đều được thực hiện qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan (Chương II, từ Điều 7 đến Điều 19 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP).

• Thời gian xử lý phê duyệt: Theo khoản 2 Điều 7 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP, khi doanh nghiệp gửi danh sách hàng đưa vào cửa hàng/kho miễn thuế, cơ quan hải quan phải phê duyệt hoặc từ chối kèm lý do trong vòng 02 giờ làm việc kể từ khi hệ thống tiếp nhận.
• Cơ chế dự phòng khi hệ thống sự cố: Xuyên suốt Nghị định (như khoản 2 Điều 7, khoản 2 Điều 8, khoản 1 Điều 9…), khi hệ thống điện tử gặp sự cố, doanh nghiệp được phép thực hiện bằng văn bản giấy và có trách nhiệm cập nhật dữ liệu lên hệ thống trong vòng 24 giờ kể từ khi hệ thống được khắc phục.

5. Trách nhiệm quyết toán và kiểm tra sau thông quan

• Thời hạn nộp báo cáo: Theo khoản 1 Điều 19 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP, định kỳ hàng năm, chậm nhất là ngày thứ 90 kể từ ngày kết thúc năm tài chính, doanh nghiệp phải nộp báo cáo quyết toán tình hình kinh doanh theo nguyên tắc nhập – xuất – tồn kho.
• Kiểm tra quyết toán: Theo khoản 5 Điều 19 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP, các trường hợp phải kiểm tra bao gồm: nộp lần đầu; có chênh lệch bất thường về số liệu; hoặc kiểm tra theo nguyên tắc quản lý rủi ro. Thời hạn kiểm tra trực tiếp tại trụ sở doanh nghiệp tối đa không quá 05 ngày làm việc (khoản 8 Điều 19).

6. Tem nhận diện “VIET NAM DUTY NOT PAID”

Theo khoản 7 Điều 3 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP, các mặt hàng thuốc lá, xì gà, rượu, bia bán tại cửa hàng miễn thuế bắt buộc phải dán tem “VIET NAM DUTY NOT PAID” do Bộ Tài chính phát hành trước khi bày bán hoặc giao hàng. Vị trí dán tem tuân thủ nghiêm ngặt theo Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định, đảm bảo khi mở bao bì thì tem sẽ tự rách và không thể tái sử dụng.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Dưới góc độ tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Nghị định số 273/2026/NĐ-CP phản ánh tầm nhìn quản trị hiện đại:

• Giải tỏa tâm lý e ngại: Quy định minh bạch về định mức và giấy tờ tại Điều 11, Điều 12, Điều 13 giúp hành khách giảm bớt áp lực, lo lắng khi thực hiện thủ tục tại cửa khẩu.
• Quản trị rủi ro dựa trên dữ liệu: Việc chuyển dịch từ tiền kiểm thủ công sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu thời gian thực và quản lý rủi ro giúp giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp chân chính (Điều 7, Điều 25).
• Giáo dục ý thức tuân thủ: Điều 20 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP quy định rõ nghĩa vụ của người mua (không cho người khác mượn hộ chiếu, giấy thông hành hay tiêu chuẩn miễn thuế, tự giác kê khai nộp thuế khi vượt định mức), qua đó nâng cao văn hóa tự chịu trách nhiệm của công dân.

1. LỜI KHUYÊN THIẾT THỰC TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để thụ hưởng tối đa lợi ích và tuân thủ đúng pháp luật từ ngày 21/8/2026, ThS. Nguyễn Hữu Long khuyến nghị:

1. Nắm rõ định mức: Hành khách nhập cảnh cần nắm chắc định mức theo Nghị định số 134/2016/NĐ-CP (được viện dẫn tại Điều 6 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP) để tránh phát sinh vi phạm.
2. Chuẩn bị đúng giấy tờ: Xuất trình đầy đủ hộ chiếu, giấy thông hành, thẻ lên tàu bay hoặc giấy phép đi bờ tùy theo từng nhóm đối tượng theo quy định tại Điều 11 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP.
3. Lưu ý đặc biệt với thuốc lá: Tuyệt đối không được bán vượt định mức và không được chuyển tiêu thụ nội địa đối với mặt hàng thuốc lá (khoản 1 Điều 11, khoản 1 Điều 16 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP).
4. Chuẩn hóa dữ liệu doanh nghiệp: Doanh nghiệp cần rà soát quy trình công nghệ để đảm bảo truyền dẫn dữ liệu hải quan đúng thời hạn quy định, tránh rủi ro về thủ tục hành chính.

Thông điệp từ chuyên gia: “Một chính sách quản lý hàng miễn thuế chặt chẽ nhưng minh bạc không phải để làm khó người dân, mà để bảo vệ quyền lợi chính đáng của hành khách, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh và giữ vững kỷ cương ngân sách quốc gia.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.