NGHỊ ĐỊNH 291/2026/NĐ-CP VÀ BƯỚC CHUYỂN TỪ “XỬ PHẠT” SANG “VĂN HÓA TUÂN THỦ PHÁP LUẬT THUẾ”

HOÀN THIỆN HÀNH LANG PHÁP LÝ VỀ XỬ PHẠT VI PHẠM THUẾ, HÓA ĐƠN – NÂNG CAO TRÁCH NHIỆM MINH BẠCH, TRUNG THỰC TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH

Trong nền kinh tế hiện đại, pháp luật thuế không chỉ là công cụ bảo đảm nguồn thu cho ngân sách nhà nước mà còn là nền tảng tạo lập môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch và phát triển bền vững.

Việc tuân thủ các quy định về kê khai thuế, nộp thuế, quản lý và sử dụng hóa đơn không chỉ là nghĩa vụ pháp lý của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân kinh doanh mà còn thể hiện trách nhiệm xã hội, đạo đức kinh doanh trong nền kinh tế thị trường.

Ngày 21/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 291/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, hóa đơn, tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước, tăng cường tính minh bạch và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người nộp thuế.

Dưới góc nhìn pháp lý, Nghị định mới không chỉ hướng đến việc xử lý các hành vi vi phạm mà còn đặt trọng tâm vào việc phòng ngừa rủi ro, thúc đẩy văn hóa tuân thủ và xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh.

(Bình luận pháp lý của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị)

Trích dẫn nổi bật

“Một nền kinh tế phát triển bền vững không thể chỉ dựa trên tốc độ tăng trưởng mà phải được xây dựng trên nền tảng minh bạch, trách nhiệm và thượng tôn pháp luật. Tuân thủ pháp luật thuế chính là một biểu hiện quan trọng của văn hóa kinh doanh hiện đại.”

ThS. Nguyễn Hữu Long

I.Thuế và hóa đơn – nền tảng của sự minh bạch trong nền kinh tế

Thuế là một trong những công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện chức năng quản lý, điều tiết nền kinh tế, huy động nguồn lực phục vụ phát triển đất nước, đầu tư cơ sở hạ tầng, bảo đảm an sinh xã hội và thực hiện các nhiệm vụ công cộng.

Bên cạnh đó, hóa đơn, chứng từ giữ vai trò là căn cứ pháp lý phản ánh giao dịch kinh tế phát sinh, xác định nghĩa vụ thuế và bảo đảm sự minh bạch trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn một bộ phận tổ chức, cá nhân chưa nhận thức đầy đủ về nghĩa vụ thuế, dẫn đến các hành vi vi phạm như:

• Chậm nộp hồ sơ khai thuế;
• Kê khai không đầy đủ, không chính xác;
• Sử dụng hóa đơn không đúng quy định;
• Không cung cấp thông tin phục vụ quản lý thuế;
• Lợi dụng hóa đơn, chứng từ để gian lận nghĩa vụ tài chính.

Những hành vi này không chỉ gây thất thu ngân sách nhà nước mà còn ảnh hưởng đến môi trường cạnh tranh bình đẳng, gây bất lợi cho những doanh nghiệp chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật.

Chính vì vậy, việc hoàn thiện chế tài xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, hóa đơn là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.

1.Nghị định 291/2026/NĐ-CP – Hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm trong lĩnh vực thuế, hóa đơn

Nghị định số 291/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm tiếp tục sửa đổi, bổ sung các quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, hóa đơn, phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế số và yêu cầu hiện đại hóa công tác quản lý thuế.

Điểm quan trọng của Nghị định là tiếp tục hoàn thiện cơ chế xử lý đối với các hành vi vi phạm, đồng thời nâng cao trách nhiệm của người nộp thuế trong việc:

• Kê khai trung thực, đầy đủ thông tin;
• Thực hiện đúng thời hạn nghĩa vụ thuế;
• Quản lý, sử dụng hóa đơn đúng quy định;
• Phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước khi có yêu cầu.

Có thể thấy, tư duy lập pháp hiện nay không chỉ tập trung vào việc “xử lý vi phạm” mà đang hướng đến mục tiêu lớn hơn là xây dựng hệ thống quản lý dựa trên sự tuân thủ tự nguyện và ý thức trách nhiệm của người dân, doanh nghiệp.

1. Những điểm doanh nghiệp cần biết về Nghị định số 291/2026/NĐ-CP
2. Đối tượng áp dụng

Nghị định áp dụng đối với:

• Người nộp thuế;
• Doanh nghiệp, tổ chức kinh tế;
• Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh;
• Tổ chức, cá nhân liên quan đến việc quản lý, sử dụng hóa đơn, chứng từ;
• Cơ quan, người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế, hóa đơn.

2. Các nhóm hành vi có nguy cơ bị xử phạt

Doanh nghiệp cần lưu ý các nhóm hành vi:

Thứ nhất, vi phạm về thủ tục thuế

Bao gồm việc chậm nộp hồ sơ, không thực hiện đúng quy định về đăng ký, khai báo thông tin thuế.

Thứ hai, vi phạm về khai thuế

Bao gồm hành vi khai sai, khai không đầy đủ hoặc không phản ánh đúng nghĩa vụ thuế phát sinh.

Thứ ba, vi phạm về hóa đơn

Bao gồm:

• Lập hóa đơn không đúng thời điểm;
• Không lập hóa đơn;
• Sử dụng hóa đơn không hợp pháp;
• Lập hóa đơn không phản ánh đúng giao dịch thực tế.

Thứ tư, vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin

Doanh nghiệp có thể bị xử lý nếu không cung cấp, cung cấp chậm hoặc cung cấp thông tin không chính xác theo yêu cầu phục vụ quản lý thuế.

3. Năm điều doanh nghiệp cần làm để hạn chế rủi ro pháp lý về thuế, hóa đơn

Một là, xây dựng quy trình kiểm soát nghĩa vụ thuế

Doanh nghiệp cần chủ động theo dõi thời hạn kê khai, nộp thuế, phân công rõ trách nhiệm giữa bộ phận kế toán, tài chính và quản lý.

Không nên xem công việc thuế chỉ là nhiệm vụ riêng của kế toán mà phải là một nội dung trong quản trị doanh nghiệp.

Hai là, kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng hóa đơn

Hóa đơn là chứng từ pháp lý quan trọng, do đó doanh nghiệp cần:

• Kiểm tra thông tin đối tác;
• Đối chiếu hàng hóa, dịch vụ thực tế;
• Lưu giữ đầy đủ hồ sơ chứng minh giao dịch.

Việc sử dụng hóa đơn không hợp pháp có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý nghiêm trọng.

Ba là, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ cung cấp thông tin

Trong quá trình quản lý thuế, cơ quan nhà nước có thể yêu cầu tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin phục vụ kiểm tra, xác minh.

Doanh nghiệp cần có cơ chế tiếp nhận và phản hồi kịp thời, tránh tình trạng bỏ sót hoặc cung cấp thông tin không chính xác.

Bốn là, tăng cường kiểm soát nội bộ

Doanh nghiệp cần:

• Rà soát hồ sơ kế toán;
• Đào tạo nhân sự;
• Ứng dụng công nghệ trong quản lý hóa đơn;
• Kiểm tra định kỳ việc tuân thủ pháp luật thuế.

Phòng ngừa luôn hiệu quả hơn việc xử lý hậu quả sau khi phát sinh vi phạm.

Năm là, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật

Một doanh nghiệp phát triển bền vững không chỉ quan tâm đến lợi nhuận mà còn phải chú trọng trách nhiệm pháp lý.

Tuân thủ thuế không chỉ giúp tránh chế tài xử phạt mà còn:

• Bảo vệ uy tín doanh nghiệp;
• Tạo niềm tin với đối tác;
• Nâng cao năng lực cạnh tranh;
• Khẳng định trách nhiệm với xã hội.

Góc nhìn pháp lý – giáo dục: Từ “sợ bị phạt” đến “tự giác tuân thủ”

Dưới góc nhìn pháp lý và giáo dục, mục tiêu cuối cùng của pháp luật không chỉ là phát hiện và xử lý vi phạm mà quan trọng hơn là hình thành nhận thức đúng đắn trong xã hội.

Nếu doanh nghiệp chỉ tuân thủ pháp luật vì lo sợ bị xử phạt thì việc chấp hành có thể mang tính đối phó.

Nhưng khi doanh nghiệp nhận thức rằng:

• Thực hiện đúng nghĩa vụ thuế là trách nhiệm công dân;
• Minh bạch tài chính là nền tảng của uy tín;
• Tuân thủ pháp luật là lợi thế cạnh tranh;

thì pháp luật sẽ trở thành động lực phát triển.

Đây chính là sự chuyển biến quan trọng từ “quản lý bằng chế tài” sang “quản lý bằng văn hóa pháp luật”.

III. HỎI – ĐÁP NHANH VỀ NGHỊ ĐỊNH 291/2026/NĐ-CP

1. Doanh nghiệp chậm nộp hồ sơ khai thuế có bị xử phạt không?

Có. Việc chậm nộp hồ sơ khai thuế là hành vi vi phạm hành chính và có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.

2. Sử dụng hóa đơn sai quy định có ảnh hưởng đến doanh nghiệp không?

Có. Ngoài nguy cơ bị xử phạt, doanh nghiệp còn có thể gặp rủi ro về chi phí được trừ, nghĩa vụ thuế và uy tín kinh doanh.

3. Doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh có phải quan tâm đến Nghị định này không?

Có. Quy định về thuế, hóa đơn áp dụng đối với nhiều nhóm chủ thể, không chỉ doanh nghiệp lớn.

4. Khi phát hiện sai sót về thuế cần làm gì?

Doanh nghiệp nên chủ động rà soát, điều chỉnh, bổ sung theo quy định và lưu giữ hồ sơ chứng minh việc khắc phục.

1. KẾT LUẬN

Nghị định số 291/2026/NĐ-CP không chỉ là công cụ pháp lý để xử lý vi phạm trong lĩnh vực thuế, hóa đơn mà còn là bước hoàn thiện quan trọng nhằm xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng hội nhập và chuyển đổi số mạnh mẽ, doanh nghiệp cần thay đổi nhận thức: tuân thủ pháp luật không phải là gánh nặng mà là nền tảng bảo vệ chính mình.

Một doanh nghiệp hiểu luật, làm đúng luật và xây dựng văn hóa pháp luật sẽ có khả năng phát triển bền vững hơn, tạo dựng niềm tin với xã hội và đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của đất nước.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.