NGHỊ ĐỊNH 257/2026/NĐ-CP – BƯỚC TIẾN MỚI TRONG QUẢN LÝ NGƯỜI BỊ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP TƯ PHÁP BẮT BUỘC CHỮA BỆNH: BẢO ĐẢM AN NINH, NHÂN ĐẠO VÀ QUYỀN CON NGƯỜI

NGHỊ ĐỊNH 257/2026/NĐ-CP – BƯỚC TIẾN MỚI TRONG QUẢN LÝ NGƯỜI BỊ ÁP DỤNG BIỆN PHÁP TƯ PHÁP BẮT BUỘC CHỮA BỆNH: BẢO ĐẢM AN NINH, NHÂN ĐẠO VÀ QUYỀN CON NGƯỜI

I. THỰC TIỄN ĐẶT RA – KHI CÔNG TÁC CHỮA BỆNH KHÔNG CHỈ LÀ ĐIỀU TRỊ MÀ CÒN LÀ QUẢN LÝ

Trong thực tiễn thi hành án hình sự, có nhiều trường hợp người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội nhưng mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mất khả năng nhận thức và điều khiển hành vi nên được Tòa án hoặc Viện kiểm sát áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh. Đây không phải là hình phạt mà là biện pháp tư pháp nhằm điều trị bệnh, đồng thời bảo đảm an toàn cho cộng đồng.

Tuy nhiên, nhiều năm qua, việc quản lý nhóm đối tượng này còn thiếu sự thống nhất giữa cơ sở y tế và các cơ quan tiến hành tố tụng. Một số bệnh viện chưa có khu điều trị chuyên biệt; quy trình tiếp nhận, bàn giao, chuyển viện hoặc xử lý khi người bệnh bỏ trốn còn nhiều khoảng trống pháp lý. Điều này tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh, ảnh hưởng đến nhân viên y tế, người bệnh khác và xã hội.

Để khắc phục những bất cập đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 257/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, quy định thống nhất về tổ chức quản lý người bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh trong thời gian điều trị tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – NHỮNG ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG NGƯỜI DÂN CẦN BIẾT

1. Lần đầu tiên quy định đầy đủ mô hình “cơ sở điều trị bắt buộc”

Điểm mới nổi bật của Nghị định là xác lập rõ tiêu chuẩn của cơ sở điều trị bắt buộc.

Theo Điều 4 Nghị định 257/2026/NĐ-CP, cơ sở điều trị bắt buộc phải là bệnh viện của Nhà nước có chuyên khoa tâm thần; khu điều trị bắt buộc phải được tổ chức độc lập hoặc thành đơn vị chuyên biệt, bảo đảm tách biệt với hoạt động khám chữa bệnh thông thường.

Đây là bước tiến quan trọng nhằm chuyên nghiệp hóa hoạt động điều trị, hạn chế tình trạng người bệnh thuộc diện bắt buộc chữa bệnh điều trị xen lẫn với bệnh nhân thông thường.

2. Thiết lập tiêu chuẩn an ninh nhưng vẫn tôn trọng quyền con người

Điều 5 và Điều 6 Nghị định 257/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về cơ sở vật chất và hệ thống kiểm soát an ninh.

Khu điều trị phải có lối đi riêng, phân khu theo giới tính, mức độ nguy hiểm và tình trạng bệnh; buồng bệnh được thiết kế bảo đảm phòng ngừa tự gây thương tích hoặc bỏ trốn. Đồng thời phải lắp đặt camera, hệ thống kiểm soát ra vào, báo động khẩn cấp và bố trí lực lượng bảo vệ được đào tạo chuyên môn. Đáng chú ý, Nghị định nhấn mạnh việc giám sát phải đi đôi với tôn trọng quyền riêng tư của người bệnh, thể hiện sự cân bằng giữa yêu cầu bảo đảm an ninh và bảo vệ quyền con người.

3. Quy trình tiếp nhận, phân loại người bệnh được chuẩn hóa

Điều 7 Nghị định 257/2026/NĐ-CP quy định cụ thể hồ sơ bàn giao, biên bản giao nhận, trách nhiệm của cơ quan đưa người đến và cơ sở điều trị.

Việc phân loại người bệnh phải căn cứ vào tình trạng tâm thần, mức độ nguy hiểm và yêu cầu chuyên môn để bố trí khu điều trị phù hợp; trường hợp cần thiết có thể bố trí buồng bệnh được giám sát thường xuyên bởi lực lượng bảo vệ kết hợp với nhân viên y tế.

Quy định này góp phần giảm thiểu rủi ro, đồng thời bảo đảm việc điều trị phù hợp với từng người bệnh.

4. Quy định rõ các biện pháp quản lý trong quá trình điều trị

Điều 8 Nghị định 257/2026/NĐ-CP cho phép áp dụng nhiều biện pháp quản lý khi người bệnh có nguy cơ gây mất an toàn như yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, bố trí lực lượng bảo vệ phối hợp nhân viên y tế giám sát, kiểm soát việc di chuyển hoặc cách ly khi cần thiết.

Đây là cơ sở pháp lý quan trọng giúp nhân viên y tế chủ động xử lý tình huống nguy hiểm thay vì lúng túng như trước đây.

5. Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành

Một điểm mới rất đáng chú ý là cơ chế phối hợp giữa:

• Cơ sở điều trị bắt buộc;
• Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khác;
• Cơ quan Công an;
• Người thân thích;
• Chính quyền địa phương.

Trong trường hợp người bệnh phải chuyển đến cơ sở y tế khác hoặc điều trị nội trú ngoài chuyên khoa tâm thần, Nghị định quy định rõ trách nhiệm bàn giao, lập biên bản, phối hợp quản lý và hỗ trợ của Công an khi cần thiết.

6. Người thân được chăm sóc nhưng phải tuân thủ nghiêm quy định

Nghị định khẳng định người thân được quyền gặp, phối hợp chăm sóc người bệnh.

Tuy nhiên, người đến thăm phải xuất trình giấy tờ tùy thân, không được mang các vật dụng nguy hiểm, không quay phim, ghi âm, chụp ảnh và có trách nhiệm phối hợp truy tìm nếu người bệnh bỏ trốn. Đồng thời, họ vẫn được quyền kiến nghị, phản ánh, khiếu nại, tố cáo khi phát hiện vi phạm trong quá trình quản lý.

7. Phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan

Từ Điều 12 đến Điều 16 Nghị định 257/2026/NĐ-CP xác định cụ thể trách nhiệm của Bộ Y tế, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, UBND cấp tỉnh và cơ sở điều trị bắt buộc.

Đặc biệt, UBND cấp tỉnh có trách nhiệm đầu tư cơ sở vật chất, bảo đảm kinh phí, nhân lực và điều kiện an ninh; cơ sở điều trị bắt buộc phải thường xuyên rà soát quy chế nội bộ, đào tạo lực lượng bảo vệ và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người bệnh.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – NHÂN VĂN

Dưới góc nhìn tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, giá trị lớn nhất của Nghị định 257/2026/NĐ-CP không nằm ở việc tăng cường các biện pháp kiểm soát mà ở sự thay đổi tư duy quản lý.

1. Điều trị đúng chuyên môn trước: Người mắc bệnh tâm thần thuộc diện bắt buộc chữa bệnh trước hết là người bệnh cần được điều trị đúng chuyên môn. Các biện pháp an ninh chỉ là công cụ hỗ trợ nhằm bảo vệ chính họ, nhân viên y tế và cộng đồng.

2.Thay đổi tư duy quản lý: Nghị định đã chuyển từ tư duy “quản lý bằng kinh nghiệm” sang “quản lý bằng quy trình pháp lý”. Khi mọi khâu từ tiếp nhận, điều trị, chuyển viện, thăm gặp đến bàn giao đều có quy định cụ thể, nguy cơ xảy ra sai sót và tranh chấp sẽ giảm đáng kể.

3.Xóa bỏ kỳ thị của cộng đồng đối với người mắc bệnh tâm thần: Không phải mọi người bệnh đều nguy hiểm; việc áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh chỉ dành cho những trường hợp được cơ quan có thẩm quyền quyết định theo luật định. Do đó, xã hội cần nhìn nhận họ bằng sự tôn trọng, nhân văn và hỗ trợ trong quá trình điều trị.

IV. KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA

Để Nghị định 257/2026/NĐ-CP phát huy hiệu quả trong thực tiễn, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra một số khuyến nghị:

• Các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cần nhanh chóng rà soát cơ sở vật chất, hoàn thiện khu điều trị bắt buộc theo đúng tiêu chuẩn của Nghị định.
• Cơ quan quản lý địa phương cần bố trí đầy đủ kinh phí, nhân lực và tăng cường phối hợp giữa ngành Y tế với lực lượng Công an.
• Người thân của người bệnh cần chủ động phối hợp với cơ sở điều trị, tuân thủ nội quy thăm gặp và đồng hành trong quá trình phục hồi sức khỏe của người bệnh.
• Mỗi người dân cần hiểu đúng bản chất của biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh để tránh kỳ thị, đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ cộng đồng trên cơ sở tôn trọng quyền con người.

Thông điệp nhân văn: “Một nền tư pháp hiện đại không chỉ nghiêm minh trong xử lý vi phạm mà còn nhân văn trong việc bảo vệ những người mất khả năng nhận thức. Nghị định 257/2026/NĐ-CP chính là sự kết hợp hài hòa giữa pháp luật, y học và quyền con người, hướng tới mục tiêu cao nhất là bảo đảm an toàn xã hội nhưng không đánh mất giá trị nhân đạo của Nhà nước pháp quyền Việt Nam.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.