NGHỊ ĐỊNH 190/2026/NĐ-CP VỀ LUẬT TÌNH TRẠNG KHẨN CẤP: NHỮNG ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG NGƯỜI DÂN, DOANH NGHIỆP VÀ CƠ QUAN NHÀ NƯỚC CẦN BIẾT

Trong những năm gần đây, Việt Nam liên tiếp phải đối mặt với nhiều tình huống khẩn cấp như thiên tai, bão lũ, dịch bệnh nguy hiểm, cháy nổ quy mô lớn, sự cố môi trường và các nguy cơ ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội. Những diễn biến này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm huy động nguồn lực, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời nâng cao hiệu quả chỉ huy, điều hành trong các tình huống đặc biệt.

Ngày 29/5/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 190/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Tình trạng khẩn cấp, có hiệu lực từ 13/7/2026. Đây là văn bản pháp luật quan trọng, cụ thể hóa các quy định của Luật Tình trạng khẩn cấp về chế độ, chính sách đối với tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động trong tình trạng khẩn cấp; tổ chức lực lượng phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành và chính quyền địa phương trong quản lý nhà nước về tình trạng khẩn cấp.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp lý – Tâm lý – Giáo dục của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, Nghị định 190/2026/NĐ-CP không chỉ là văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn thi hành Luật Tình trạng khẩn cấp mà còn thể hiện tư duy quản trị quốc gia hiện đại, lấy con người làm trung tâm, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia, lợi ích cộng đồng với việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi công dân.

I. BỐI CẢNH THỰC TIỄN – VÌ SAO NGHỊ ĐỊNH 190/2026/NĐ-CP RA ĐỜI LÀ YÊU CẦU CẤP THIẾT?

Thực tiễn cho thấy, mỗi khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh hoặc các sự cố đặc biệt nghiêm trọng, hàng triệu người dân đều mong muốn được bảo vệ an toàn, được tiếp cận thông tin chính xác và được hỗ trợ kịp thời. Tuy nhiên, nếu thiếu cơ chế pháp lý rõ ràng thì việc huy động lực lượng, phân công trách nhiệm và bảo đảm chế độ, chính sách cho những người trực tiếp tham gia ứng phó sẽ gặp nhiều khó khăn.

Có thể hình dung qua một số tình huống điển hình:

Chính từ những yêu cầu thực tiễn đó, Nghị định 190/2026/NĐ-CP đã được ban hành nhằm tạo lập một khuôn khổ pháp lý thống nhất, đồng bộ và minh bạch trong việc huy động nguồn lực, tổ chức lực lượng, bảo đảm quyền lợi của người tham gia ứng phó và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong mọi tình huống khẩn cấp.

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long, điểm nổi bật của Nghị định không chỉ nằm ở việc quy định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng lực lượng mà còn thể hiện triết lý quản trị hiện đại: mọi sự huy động đều phải đi đôi với bảo đảm quyền lợi; mọi biện pháp khẩn cấp đều phải đặt trên nền tảng pháp luật, tính nhân văn và sự minh bạch. Đây chính là yếu tố góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Nhà nước, đồng thời xây dựng văn hóa chủ động ứng phó, trách nhiệm cộng đồng và tinh thần thượng tôn pháp luật trong xã hội.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – 10 ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG NHẤT CỦA NGHỊ ĐỊNH 190/2026/NĐ-CP

Nghị định số 190/2026/NĐ-CP là văn bản quan trọng hướng dẫn thi hành Luật Tình trạng khẩn cấp, tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc tổ chức ứng phó, khắc phục hậu quả và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân khi xảy ra tình trạng khẩn cấp. Dưới góc nhìn pháp lý của ThS. Nguyễn Hữu Long, người dân và các cơ quan, tổ chức cần đặc biệt lưu ý 10 nội dung nổi bật sau đây:

1. Xác lập đầy đủ chế độ, chính sách đối với người trực tiếp tham gia ứng phó tình trạng khẩn cấp

Một trong những điểm mới quan trọng của Nghị định là quy định tương đối toàn diện về chế độ đối với cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang, người lao động và các cá nhân được huy động tham gia phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả tình trạng khẩn cấp.

Theo đó, tùy từng đối tượng và tính chất nhiệm vụ, người được huy động được hưởng các chế độ về tiền lương, phụ cấp, tiền công, bồi dưỡng, chăm sóc sức khỏe, khám chữa bệnh, bảo hiểm, cũng như các chính sách hỗ trợ khi bị thương, hy sinh hoặc gặp rủi ro trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng cho lực lượng tuyến đầu.

2. Quy định rõ việc huy động lực lượng, phương tiện và tài sản phục vụ ứng phó

Nghị định quy định cụ thể nguyên tắc huy động nhân lực, vật lực và phương tiện để xử lý tình trạng khẩn cấp theo đúng thẩm quyền, trình tự và phạm vi cần thiết.

Việc huy động phải bảo đảm đúng mục đích, công khai, minh bạch, hạn chế thấp nhất thiệt hại cho tổ chức, cá nhân và gắn với trách nhiệm bồi thường, hỗ trợ theo quy định của pháp luật khi có thiệt hại phát sinh. Điều này góp phần cân bằng giữa lợi ích công cộng và quyền tài sản hợp pháp của người dân.

3. Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành trong xử lý tình trạng khẩn cấp

Nghị định xác định rõ trách nhiệm của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp và các lực lượng chuyên trách trong việc phối hợp ứng phó.

Đây là bước tiến quan trọng nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất trong chỉ đạo, điều hành; đồng thời bảo đảm mọi hoạt động ứng phó được triển khai nhanh chóng, đồng bộ và hiệu quả ngay từ thời điểm phát sinh tình huống khẩn cấp.

4. Quy định cụ thể về tổ chức lực lượng phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả

Lần đầu tiên, việc tổ chức các lực lượng thực hiện nhiệm vụ trong tình trạng khẩn cấp được hướng dẫn tương đối đầy đủ về thành phần, nhiệm vụ, trách nhiệm và cơ chế phối hợp.

Không chỉ lực lượng quân đội, công an mà còn có lực lượng y tế, cứu hộ cứu nạn, chính quyền địa phương và các lực lượng khác theo quy định được huy động tham gia, tạo nên cơ chế ứng phó toàn diện và thống nhất.

5. Bảo đảm chế độ tài chính cho hoạt động ứng phó tình trạng khẩn cấp

Nghị định quy định nguyên tắc quản lý, sử dụng và bảo đảm nguồn kinh phí phục vụ hoạt động phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả tình trạng khẩn cấp.

Các khoản chi phục vụ nhiệm vụ khẩn cấp được thực hiện theo cơ chế đặc thù nhằm bảo đảm tính kịp thời nhưng vẫn tuân thủ các nguyên tắc quản lý tài chính công, tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quá trình sử dụng ngân sách nhà nước.

6. Quy định chế độ đối với người bị thương, hy sinh hoặc gặp rủi ro khi làm nhiệm vụ

Một nội dung mang tính nhân văn sâu sắc là Nghị định quy định cụ thể việc giải quyết chế độ đối với cá nhân bị thương, bị tai nạn, bị ảnh hưởng sức khỏe hoặc hy sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ ứng phó tình trạng khẩn cấp.

Đây không chỉ là chính sách an sinh mà còn thể hiện sự ghi nhận, tri ân của Nhà nước đối với những cá nhân sẵn sàng cống hiến vì sự an toàn của cộng đồng và lợi ích quốc gia.

7. Tăng cường trách nhiệm của chính quyền địa phương trong quản lý tình trạng khẩn cấp

Nghị định phân định rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương các cấp trong công tác chuẩn bị, tổ chức thực hiện và khắc phục hậu quả sau tình trạng khẩn cấp.

Chính quyền địa phương không chỉ thực hiện mệnh lệnh điều hành mà còn có trách nhiệm chủ động xây dựng phương án, chuẩn bị nguồn lực, tuyên truyền pháp luật và tổ chức diễn tập nhằm nâng cao khả năng sẵn sàng ứng phó trên địa bàn.

8. Bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trong quá trình áp dụng biện pháp khẩn cấp

Một điểm đáng chú ý của Nghị định là việc áp dụng các biện pháp trong tình trạng khẩn cấp phải dựa trên căn cứ pháp luật, đúng thẩm quyền, đúng phạm vi và trong thời gian cần thiết.

Điều này góp phần hạn chế nguy cơ lạm dụng quyền lực, đồng thời tạo cơ chế pháp lý để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và các tổ chức khi Nhà nước áp dụng các biện pháp đặc biệt.

9. Hoàn thiện cơ chế quản lý thông tin và bảo đảm hiệu quả truyền thông trong tình trạng khẩn cấp

Nghị định đặt ra yêu cầu các cơ quan có thẩm quyền chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, thống nhất trong suốt quá trình xảy ra tình trạng khẩn cấp.

Việc quản lý thông tin chính thống giúp hạn chế tin giả, thông tin sai sự thật, giảm tâm lý hoang mang trong xã hội, đồng thời tạo điều kiện để người dân phối hợp thực hiện các biện pháp phòng ngừa và ứng phó hiệu quả.

10. Hoàn thiện hành lang pháp lý về quản trị rủi ro quốc gia trong bối cảnh mới

Có thể coi Nghị định 190/2026/NĐ-CP là một bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về quản trị rủi ro quốc gia.

Không chỉ hướng dẫn thi hành Luật Tình trạng khẩn cấp, Nghị định còn góp phần hình thành cơ chế quản trị hiện đại, trong đó mọi hoạt động ứng phó đều được đặt trên nền tảng pháp luật, có sự phối hợp liên ngành, huy động sức mạnh của toàn xã hội và lấy con người làm trung tâm. Đây là tiền đề quan trọng để nâng cao năng lực ứng phó trước các nguy cơ thiên tai, dịch bệnh, thảm họa, sự cố lớn cũng như các tình huống ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: XÂY DỰNG NĂNG LỰC THÍCH ỨNG VÀ VĂN HÓA ỨNG PHÓ TRONG TÌNH TRẠNG KHẨN CẤP

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long, Nghị định số 190/2026/NĐ-CP không chỉ là văn bản quy định về tổ chức và quản lý nhà nước trong tình trạng khẩn cấp mà còn phản ánh triết lý quản trị hiện đại: lấy con người làm trung tâm, lấy pháp luật làm nền tảng và lấy sự chủ động của cộng đồng làm sức mạnh để giảm thiểu thiệt hại.

1. Góc nhìn tâm lý xã hội: Giảm hoang mang, củng cố niềm tin của Nhân dân

Trong mọi tình huống khẩn cấp, điều đáng sợ nhất không chỉ là thiên tai, dịch bệnh hay sự cố mà còn là tâm lý hoảng loạn, mất phương hướng và lan truyền thông tin sai lệch.

Khi người dân không biết ai có thẩm quyền chỉ đạo, không hiểu quyền và nghĩa vụ của mình hoặc không nắm được các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, tâm lý bất an rất dễ xuất hiện, kéo theo những hành vi thiếu kiểm soát, gây khó khăn cho công tác ứng phó.

Việc Nghị định 190/2026/NĐ-CP quy định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng lực lượng, đồng thời bảo đảm chế độ đối với người tham gia ứng phó đã góp phần tạo dựng niềm tin xã hội. Người dân có cơ sở để tin tưởng rằng mọi hoạt động trong tình trạng khẩn cấp đều được tổ chức theo quy định pháp luật, hạn chế sự tùy tiện và bảo đảm công bằng.

Từ góc độ tâm lý học cộng đồng, niềm tin vào pháp luật chính là “liều vắc-xin tinh thần” giúp xã hội giữ được sự bình tĩnh, đoàn kết và hợp tác trong những thời điểm khó khăn nhất.

2. Góc nhìn giáo dục pháp luật: Hình thành văn hóa chủ động phòng ngừa

Một xã hội an toàn không được xây dựng khi khủng hoảng đã xảy ra mà phải được chuẩn bị từ rất sớm thông qua giáo dục pháp luật và nâng cao nhận thức của người dân.

Thông qua Nghị định 190/2026/NĐ-CP, mỗi cá nhân cần nhận thức rõ rằng ứng phó với tình trạng khẩn cấp không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội.

Việc tìm hiểu các quy định pháp luật, chấp hành hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền, tham gia các hoạt động tuyên truyền, diễn tập, phòng ngừa thiên tai, phòng chống dịch bệnh và bảo vệ môi trường chính là những hành động thiết thực góp phần giảm thiểu rủi ro cho bản thân, gia đình và cộng đồng.

Giáo dục pháp luật trong lĩnh vực này không nhằm tạo tâm lý lo lắng mà hướng tới xây dựng một cộng đồng biết phòng ngừa, biết hợp tác và biết ứng xử đúng pháp luật khi xuất hiện các tình huống bất thường.

3. Góc nhìn quản trị hiện đại: Chuyển từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động

Một trong những giá trị lớn của Nghị định 190/2026/NĐ-CP là thể hiện sự chuyển đổi tư duy quản trị từ “xử lý hậu quả” sang “chuẩn bị trước rủi ro”.

Điều này được thể hiện thông qua việc quy định rõ trách nhiệm chuẩn bị lực lượng, phương tiện, nguồn lực tài chính, cơ chế phối hợp liên ngành và các chính sách bảo đảm cho lực lượng thực hiện nhiệm vụ.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, đây là tư duy quản trị tiên tiến đang được nhiều quốc gia áp dụng. Khi mọi chủ thể đều được xác định rõ vai trò, quyền hạn và trách nhiệm trước khi xảy ra khủng hoảng thì khả năng ứng phó sẽ nhanh hơn, chính xác hơn và giảm đáng kể tổn thất về người cũng như tài sản.

Một hệ thống pháp luật hiệu quả không chỉ giải quyết vấn đề sau khi sự việc xảy ra mà còn giúp ngăn ngừa rủi ro ngay từ đầu.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để phát huy hiệu quả của Nghị định 190/2026/NĐ-CP trong thực tiễn, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra một số khuyến nghị dành cho người dân, doanh nghiệp và các cơ quan, tổ chức như sau:

1. Chủ động tìm hiểu pháp luật trước khi xảy ra tình trạng khẩn cấp

Thay vì chỉ quan tâm khi có sự cố xảy ra, mỗi cá nhân nên chủ động tìm hiểu các quy định của Luật Tình trạng khẩn cấp và Nghị định 190/2026/NĐ-CP để biết rõ quyền, nghĩa vụ và cách thức phối hợp với cơ quan chức năng.

Kiến thức pháp luật chính là công cụ giúp mỗi người bảo vệ bản thân và gia đình trong mọi tình huống.

2. Luôn tuân thủ thông tin chính thức từ cơ quan có thẩm quyền

Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh, thông tin sai sự thật có thể lan truyền nhanh hơn cả diễn biến của sự cố.

Người dân cần ưu tiên tiếp nhận thông tin từ các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, tuyệt đối không chia sẻ những thông tin chưa được kiểm chứng, góp phần giữ gìn ổn định xã hội và hỗ trợ công tác điều hành của Nhà nước.

3. Doanh nghiệp cần xây dựng phương án quản trị rủi ro

Đối với doanh nghiệp, việc xây dựng kế hoạch ứng phó với các tình huống khẩn cấp không chỉ giúp bảo vệ người lao động mà còn giảm thiểu thiệt hại về tài sản và duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đây cũng là xu hướng quản trị hiện đại mà các doanh nghiệp cần quan tâm trong bối cảnh biến đổi khí hậu, dịch bệnh và các rủi ro an ninh phi truyền thống ngày càng gia tăng.

4. Mỗi gia đình nên chuẩn bị kỹ năng ứng phó cơ bản

Gia đình là “pháo đài” đầu tiên trong phòng ngừa rủi ro.

Mỗi gia đình nên xây dựng kế hoạch liên lạc khi có thiên tai, chuẩn bị các vật dụng thiết yếu, trang bị kỹ năng sơ cứu ban đầu và hướng dẫn trẻ em, người cao tuổi cách xử lý khi xảy ra tình huống khẩn cấp.

5. Xây dựng văn hóa trách nhiệm và tinh thần cộng đồng

Giá trị lớn nhất mà Nghị định hướng tới không chỉ là hiệu quả quản lý nhà nước mà còn là hình thành một xã hội đoàn kết, có trách nhiệm và sẵn sàng hỗ trợ lẫn nhau.

Mỗi hành động nhỏ như chấp hành hướng dẫn sơ tán, hỗ trợ người yếu thế, giữ gìn trật tự công cộng hay cung cấp thông tin chính xác đều góp phần tạo nên sức mạnh chung của quốc gia trong những thời điểm khó khăn.

THÔNG ĐIỆP KẾT LUẬN

Nghị định số 190/2026/NĐ-CP không đơn thuần là văn bản hướng dẫn thi hành Luật Tình trạng khẩn cấp mà còn là bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về quản trị rủi ro quốc gia của Việt Nam.

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long, giá trị lớn nhất của Nghị định nằm ở việc kết hợp hài hòa giữa tính nghiêm minh của pháp luật với tính nhân văn trong bảo vệ con người; giữa yêu cầu quản lý nhà nước với việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân; giữa năng lực điều hành của các cơ quan công quyền với sự chủ động tham gia của toàn xã hội.

Một đất nước an toàn không chỉ được xây dựng bằng các quy định pháp luật đầy đủ mà còn được hình thành từ ý thức tuân thủ pháp luật, tinh thần trách nhiệm và sự đồng lòng của mỗi người dân.

Thông điệp gửi đến cộng đồng:

“Trong mọi tình huống khẩn cấp, pháp luật là nền tảng của trật tự, niềm tin là sức mạnh của cộng đồng và sự chuẩn bị chủ động là chìa khóa bảo vệ tính mạng, tài sản cũng như sự phát triển bền vững của đất nước. Hiểu đúng pháp luật hôm nay chính là bảo vệ chính mình và góp phần bảo vệ xã hội ngày mai.”

THÔNG TIN THAM VẤN CHUYÊN MÔN

Bài viết được xây dựng trên cơ sở nghiên cứu Nghị định số 190/2026/NĐ-CP và tham vấn chuyên môn dưới góc nhìn tích hợp Pháp lý – Tâm lý – Giáo dụccủa ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị.

Thông qua hoạt động tư vấn, phổ biến và giáo dục pháp luật, Trung tâm hướng tới mục tiêu nâng cao nhận thức pháp lý, tăng cường năng lực quản trị rủi ro và xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật trong cộng đồng, góp phần xây dựng một xã hội an toàn, nhân văn và phát triển bền vững.