NGHỊ ĐỊNH 188/2026/NĐ-CP: CHÍNH SÁCH MỚI CHO HỌC SINH TRƯỜNG PHỔ THÔNG NỘI TRÚ – BƯỚC ĐỘT PHÁ BẢO ĐẢM CÔNG BẰNG GIÁO DỤC VÙNG BIÊN GIỚI

Chính sách mới giúp học sinh vùng biên được học tập tốt hơn, giảm gánh nặng cho gia đình và tăng cường phát triển nguồn nhân lực địa phương

Ngày 27/5/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 188/2026/NĐ-CP quy định chính sách cho học sinh trường phổ thông nội trú và trường phổ thông nội trú tại các xã biên giới đất liền, có hiệu lực từ 15/7/2026. Đây là một trong những chính sách an sinh giáo dục quan trọng nhằm hiện thực hóa chủ trương phát triển giáo dục ở khu vực biên giới, bảo đảm mọi trẻ em đều có cơ hội học tập trong điều kiện tốt hơn, góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng, giữ vững quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững vùng biên giới của đất nước.

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, Nghị định 188/2026/NĐ-CP không đơn thuần là một văn bản quy định mức hỗ trợ tài chính, mà còn là minh chứng cho tư duy quản trị hiện đại lấy người học làm trung tâm, coi đầu tư cho giáo dục vùng khó khăn là đầu tư cho tương lai quốc gia. Chính sách này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng kinh tế đối với các gia đình có con em học tập tại các trường nội trú vùng biên giới mà còn góp phần củng cố niềm tin của người dân vào chính sách an sinh xã hội của Đảng và Nhà nước, tạo động lực để học sinh yên tâm học tập, rèn luyện và phát triển toàn diện.

I. BỐI CẢNH THỰC TIỄN – KHI HỌC SINH VÙNG BIÊN GIỚI VẪN ĐỐI MẶT NHIỀU RÀO CẢN ĐẾN TRƯỜNG

Trong nhiều năm qua, mặc dù Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách ưu tiên dành cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và biên giới, nhưng thực tế cho thấy điều kiện học tập của học sinh tại các xã biên giới đất liền vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn.

Không ít em phải di chuyển hàng chục ki-lô-mét mỗi ngày để đến trường; nhiều gia đình có hoàn cảnh kinh tế khó khăn nên việc bảo đảm chi phí ăn ở, quần áo, sách vở và đồ dùng học tập vẫn là gánh nặng lớn. Đối với học sinh ở nội trú, chi phí sinh hoạt kéo dài trong suốt năm học khiến nhiều phụ huynh phải vay mượn hoặc cho con nghỉ học giữa chừng vì không đủ điều kiện tiếp tục theo học.

Đặc biệt tại nhiều địa phương biên giới, trường học không chỉ là nơi truyền đạt tri thức mà còn là môi trường giáo dục kỹ năng sống, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, xây dựng ý thức chấp hành pháp luật và bồi dưỡng tinh thần yêu nước, góp phần xây dựng thế hệ trẻ gắn bó với quê hương, biên cương Tổ quốc.

Từ thực tiễn đó, việc Chính phủ ban hành Nghị định 188/2026/NĐ-CP đã tạo nên một bước chuyển quan trọng trong chính sách an sinh giáo dục. Nghị định không chỉ mở rộng phạm vi hỗ trợ đối với học sinh nội trú và học sinh bán trú buổi trưa tại các trường phổ thông nội trú ở xã biên giới mà còn quy định đồng bộ về hỗ trợ tiền ăn, gạo, trang cấp học phẩm, đầu tư cơ sở vật chất và kinh phí hoạt động cho nhà trường, hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục một cách toàn diện.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, từ góc độ tâm lý học giáo dục, những chính sách hỗ trợ này mang ý nghĩa sâu sắc hơn giá trị vật chất. Khi học sinh được bảo đảm bữa ăn đầy đủ, điều kiện sinh hoạt ổn định và môi trường học tập an toàn, các em sẽ giảm bớt áp lực tâm lý, tăng khả năng tập trung học tập, phát triển nhân cách và hình thành niềm tin rằng Nhà nước luôn đồng hành cùng các em trên con đường học tập. Chính niềm tin ấy sẽ trở thành động lực quan trọng để hạn chế tình trạng bỏ học, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng biên giới và góp phần thực hiện mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – 10 ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG NHẤT CỦA NGHỊ ĐỊNH 188/2026/NĐ-CP

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Nghị định 188/2026/NĐ-CP không chỉ là văn bản quy định về chế độ hỗ trợ học sinh mà còn thể hiện bước đổi mới trong chính sách an sinh giáo dục, chuyển từ tư duy “hỗ trợ từng phần” sang xây dựng một hệ thống bảo đảm điều kiện học tập toàn diện cho học sinh vùng biên giới. Dưới đây là 10 nội dung quan trọng mà người dân, phụ huynh, nhà trường và chính quyền địa phương cần đặc biệt quan tâm.

1. Mở rộng phạm vi chính sách đối với học sinh trường phổ thông nội trú tại các xã biên giới đất liền

Điểm mới đầu tiên của Nghị định là quy định thống nhất chính sách áp dụng đối với học sinh học tại trường phổ thông nội trú và trường phổ thông nội trú ở các xã biên giới đất liền, bao gồm đầy đủ các nội dung từ đối tượng thụ hưởng, nguyên tắc hưởng chính sách, mức hỗ trợ, quy trình cấp phát gạo đến nguồn kinh phí và tổ chức thực hiện. Đồng thời, Nghị định cũng quy định học sinh nước láng giềng học tại các trường này được hưởng chính sách theo các thỏa thuận hợp tác song phương và quy định của pháp luật.

2. Quy định rõ nguyên tắc hưởng chính sách, bảo đảm quyền lợi tối đa cho học sinh

Nghị định xác định rõ trường hợp học sinh đồng thời thuộc nhiều chính sách hỗ trợ cùng loại thì chỉ được hưởng một mức hỗ trợ cao nhất, tránh trùng lặp ngân sách. Tuy nhiên, nếu học sinh đang hưởng các chính sách khác như trợ cấp xã hội, trợ cấp ưu đãi hoặc học bổng khuyến khích học tập thì vẫn được hưởng đầy đủ các chính sách quy định tại Nghị định này.

Đặc biệt, trong trường hợp học sinh phải tạm nghỉ học vì ốm đau, tai nạn hoặc sự kiện bất khả kháng (không phải do kỷ luật hoặc tự thôi học), các em vẫn tiếp tục được hưởng chế độ hỗ trợ trong thời gian tạm dừng học. Đây là quy định thể hiện rõ tính nhân văn của chính sách.

3. Tăng mức hỗ trợ tiền ăn, góp phần bảo đảm dinh dưỡng cho học sinh

Một trong những điểm nổi bật nhất là việc quy định mức hỗ trợ tiền ăn cụ thể:

Việc quy định mức hỗ trợ rõ ràng giúp các địa phương thuận lợi trong lập dự toán ngân sách, đồng thời giảm đáng kể gánh nặng tài chính cho các gia đình có hoàn cảnh khó khăn ở khu vực biên giới.

4. Tiếp tục duy trì chính sách hỗ trợ gạo, bảo đảm bữa ăn cho học sinh

Song song với hỗ trợ tiền ăn, Nhà nước tiếp tục thực hiện chính sách cấp gạo:

Thời gian hỗ trợ tối đa là 09 tháng/năm học. Đây là chính sách có ý nghĩa thiết thực đối với nhiều gia đình ở vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn.

5. Lần đầu quy định đầy đủ chính sách hỗ trợ trang cấp học phẩm và đồ dùng cá nhân

Nghị định bổ sung chính sách hỗ trợ đồng bộ về điều kiện học tập và sinh hoạt.

Theo đó:

Quy định này giúp giảm đáng kể chi phí đầu năm học, nhất là đối với các gia đình có nhiều con đang theo học.

6. Quan tâm đặc biệt đến học sinh lớp 1 là người dân tộc thiểu số

Nghị định dành chính sách ưu tiên riêng cho học sinh lớp 1 là người dân tộc thiểu số được học tăng cường tiếng Việt trước khi vào chương trình chính khóa.

Theo đó, các em được hưởng thêm 01 tháng hỗ trợ tiền ăn và gạo ngoài thời gian hỗ trợ thông thường.

Đây là quy định mang ý nghĩa giáo dục rất lớn, góp phần nâng cao khả năng sử dụng tiếng Việt, giúp học sinh tự tin hòa nhập và hạn chế tình trạng bỏ học ở những năm học đầu tiên.

7. Nhà nước tăng cường đầu tư toàn diện cho trường phổ thông nội trú

Không chỉ hỗ trợ trực tiếp cho học sinh, Nghị định còn quy định nhiều chính sách dành cho nhà trường.

Các trường được ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học hiện đại, đồng thời được cấp kinh phí vận hành và bảo trì công trình với mức 100.000 đồng/học sinh/tháng (tối đa 9 tháng/năm học).

Bên cạnh đó, nhà trường còn được hỗ trợ kinh phí khám sức khỏe, hoạt động văn hóa, thể thao, giáo dục kỹ năng sống, mua sắm thiết bị và bảo đảm điều kiện sinh hoạt cho học sinh.

8. Quy định chặt chẽ quy trình cấp phát gạo, nâng cao tính minh bạch

Lần đầu tiên, quy trình hỗ trợ gạo được quy định thống nhất từ khâu lập kế hoạch, phê duyệt, vận chuyển, tiếp nhận, cấp phát đến quản lý và báo cáo.

Nghị định quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, Bộ Tài chính, đơn vị dự trữ quốc gia và cơ sở giáo dục; đồng thời yêu cầu kiểm soát chất lượng gạo, lập biên bản giao nhận và lưu mẫu để đối chứng khi cần thiết.

Những quy định này góp phần hạn chế thất thoát, bảo đảm gạo hỗ trợ đến đúng đối tượng và đúng chất lượng.

9. Xác định rõ nguồn kinh phí và cơ chế phân bổ ngân sách

Nghị định quy định cụ thể nguồn kinh phí thực hiện chính sách từ ngân sách trung ương, ngân sách địa phương, nguồn xã hội hóa và các nguồn hợp pháp khác.

Đối với gạo hỗ trợ, nguồn cấp được lấy từ dự trữ quốc gia; đồng thời quy định rõ trách nhiệm bố trí kinh phí vận chuyển và quy trình lập, phân bổ, quản lý, quyết toán ngân sách.

Việc quy định minh bạch nguồn lực tài chính sẽ giúp các địa phương chủ động hơn trong quá trình triển khai chính sách.

10. Phân định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương và nhà trường

Nghị định dành riêng một chương quy định trách nhiệm của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân các cấp và các trường phổ thông nội trú.

Việc phân công cụ thể trách nhiệm của từng cơ quan sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và bảo đảm các chính sách hỗ trợ được thực hiện đúng đối tượng, đúng mục đích, đúng quy định của pháp luật. Đồng thời, Nghị định quy định có hiệu lực thi hành từ ngày 15/7/2026, tạo cơ sở pháp lý thống nhất để các địa phương triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: ĐẦU TƯ CHO HỌC SINH HÔM NAY LÀ ĐẦU TƯ CHO TƯƠNG LAI ĐẤT NƯỚC

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, giá trị lớn nhất của Nghị định 188/2026/NĐ-CP không chỉ nằm ở những con số về mức hỗ trợ tiền ăn, gạo hay học phẩm, mà còn thể hiện tư duy quản trị hiện đại khi coi con người là trung tâm của mọi chính sách phát triển. Đây là một chính sách mang tính nhân văn sâu sắc, đồng thời phản ánh cách tiếp cận toàn diện giữa pháp luật – giáo dục – tâm lý – quản trị xã hội, hướng tới mục tiêu phát triển con người bền vững.

1. Từ “hỗ trợ vật chất” đến “bảo đảm quyền được học tập”

Hiến pháp năm 2013 và Luật Giáo dục khẳng định mọi công dân đều có quyền được học tập bình đẳng. Tuy nhiên, trong thực tế, quyền học tập của trẻ em vùng sâu, vùng xa và khu vực biên giới vẫn chịu tác động bởi nhiều yếu tố như khoảng cách địa lý, điều kiện kinh tế gia đình và cơ sở hạ tầng còn hạn chế.

Nghị định 188/2026/NĐ-CP đã góp phần thu hẹp khoảng cách đó bằng việc xây dựng hệ thống chính sách hỗ trợ đồng bộ, từ bữa ăn, chỗ ở, học phẩm đến điều kiện sinh hoạt và học tập. Điều này cho thấy Nhà nước không chỉ hỗ trợ các em “đến trường”, mà còn tạo điều kiện để các em được học tập trong môi trường ổn định, an toàn và phát triển toàn diện.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, đây chính là sự chuyển biến từ tư duy “trợ cấp” sang tư duy “bảo đảm quyền con người”, trong đó quyền được học tập được bảo vệ bằng các chính sách cụ thể và khả thi.

2. Một bữa ăn đủ chất có thể thay đổi cả tương lai của một đứa trẻ

Trong khoa học tâm lý giáo dục, nhu cầu cơ bản về dinh dưỡng và sự an toàn là nền tảng để trẻ phát triển trí tuệ và nhân cách.

Một học sinh thường xuyên thiếu ăn, thiếu ngủ hoặc luôn lo lắng về hoàn cảnh gia đình sẽ rất khó duy trì sự tập trung, động lực học tập và niềm tin vào tương lai.

Việc Nhà nước hỗ trợ tiền ăn, gạo và các điều kiện sinh hoạt không chỉ giúp bảo đảm sức khỏe thể chất mà còn góp phần tạo nên cảm giác an toàn tâm lý cho học sinh. Khi những áp lực về cuộc sống hằng ngày được giảm bớt, các em có điều kiện phát huy năng lực, phát triển kỹ năng, nuôi dưỡng ước mơ và hình thành ý chí vươn lên bằng tri thức.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, “một bữa ăn đủ dinh dưỡng hôm nay có thể là nền tảng cho một kỹ sư, một bác sĩ, một giáo viên hay một cán bộ biên phòng của ngày mai.”

3. Nhà trường không chỉ dạy chữ mà còn nuôi dưỡng nhân cách

Đối với học sinh nội trú, nhà trường gần như trở thành “ngôi nhà thứ hai”. Các em sinh hoạt, học tập và trưởng thành trong môi trường tập thể suốt nhiều năm.

Vì vậy, đầu tư cho trường nội trú không chỉ là đầu tư vào cơ sở vật chất mà còn là đầu tư vào môi trường giáo dục.

Khi Nghị định quy định kinh phí cho hoạt động văn hóa, thể thao, khám sức khỏe, giáo dục kỹ năng sống và bảo đảm điều kiện sinh hoạt, điều đó thể hiện quan điểm phát triển con người toàn diện, giúp học sinh phát triển đồng thời về trí tuệ, đạo đức, kỹ năng và sức khỏe.

Theo chuyên gia Nguyễn Hữu Long, đây là nền tảng quan trọng để hình thành thế hệ công dân có trách nhiệm, biết tôn trọng pháp luật, có kỹ năng thích ứng và sẵn sàng cống hiến cho quê hương.

4. Giáo dục vùng biên giới là đầu tư cho quốc phòng và phát triển bền vững

Mỗi học sinh được học tập đầy đủ hôm nay sẽ là nguồn nhân lực phục vụ chính địa phương trong tương lai.

Nhiều nghiên cứu cho thấy, những địa phương có tỷ lệ học sinh được học tập ổn định thường có mức phát triển kinh tế – xã hội cao hơn, tỷ lệ vi phạm pháp luật thấp hơn và chất lượng nguồn nhân lực tốt hơn.

Đối với các xã biên giới, điều này còn mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Một thế hệ trẻ được giáo dục tốt sẽ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, phát triển kinh tế địa phương, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân vững chắc.

Chính vì vậy, Nghị định 188/2026/NĐ-CP không chỉ là chính sách giáo dục mà còn là chính sách phát triển con người, phát triển vùng biên và phát triển quốc gia trong dài hạn.

5. Quản trị hiện đại phải lấy người dân làm trung tâm

Điểm đáng ghi nhận của Nghị định là không chỉ quy định mức hỗ trợ mà còn xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan trong tổ chức thực hiện, từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đến UBND các cấp và các cơ sở giáo dục.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, đây là biểu hiện của mô hình quản trị công hiện đại, trong đó:

Khi các chủ thể cùng thực hiện đúng trách nhiệm của mình, chính sách sẽ không chỉ dừng lại trên giấy mà thực sự đi vào cuộc sống, mang lại giá trị thiết thực cho người dân.

IV. LỜI KHUYÊN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để Nghị định 188/2026/NĐ-CP được triển khai hiệu quả và phát huy đầy đủ ý nghĩa nhân văn, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra một số khuyến nghị đối với các chủ thể liên quan:

Đối với phụ huynh

Cha mẹ cần chủ động tìm hiểu đầy đủ các chính sách hỗ trợ dành cho con em mình, phối hợp chặt chẽ với nhà trường trong việc hoàn thiện hồ sơ, đồng thời động viên các em yên tâm học tập. Khoản hỗ trợ của Nhà nước cần được sử dụng đúng mục đích để phục vụ việc học tập và phát triển của trẻ.

Đối với học sinh

Các em cần nhận thức rằng những chính sách ưu tiên của Nhà nước là cơ hội quý giá để học tập và trưởng thành. Vì vậy, hãy trân trọng sự quan tâm đó bằng ý thức học tập nghiêm túc, rèn luyện đạo đức, kỹ năng sống và khát vọng cống hiến cho quê hương sau này.

Đối với nhà trường

Các trường phổ thông nội trú cần thực hiện đầy đủ, công khai và minh bạch các chế độ chính sách; sử dụng hiệu quả nguồn kinh phí được giao; đồng thời tăng cường giáo dục pháp luật, giáo dục kỹ năng sống, chăm sóc sức khỏe thể chất và tinh thần cho học sinh.

Đối với chính quyền địa phương

Các địa phương cần chủ động rà soát đối tượng thụ hưởng, bố trí kinh phí, phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và tăng cường công tác kiểm tra, giám sát để bảo đảm mọi học sinh đủ điều kiện đều được hưởng chính sách đầy đủ, đúng thời gian và đúng quy định.

Đối với toàn xã hội

Doanh nghiệp, tổ chức xã hội, các nhà hảo tâm và cộng đồng cần tiếp tục đồng hành cùng ngành giáo dục thông qua các hoạt động hỗ trợ học bổng, thiết bị học tập, chuyển đổi số và nâng cao điều kiện học tập cho học sinh vùng biên giới. Khi Nhà nước và xã hội cùng chung tay, sức mạnh của chính sách sẽ được nhân lên nhiều lần.

THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN

“Một chính sách tốt không chỉ được đo bằng số tiền hỗ trợ, mà còn được đánh giá bằng những cơ hội mà chính sách ấy mang lại cho con người.”

Nghị định 188/2026/NĐ-CP chính là minh chứng rõ nét cho tinh thần lấy con người làm trung tâm của sự phát triển, trong đó mỗi học sinh vùng biên giới đều được trao cơ hội học tập bình đẳng, được chăm lo cả về vật chất lẫn tinh thần để phát triển toàn diện.

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long, đầu tư cho giáo dục chưa bao giờ là khoản chi tiêu đơn thuần mà là sự đầu tư chiến lược cho tương lai của đất nước. Mỗi suất ăn được bảo đảm, mỗi cuốn sách được trao tặng, mỗi ngôi trường được đầu tư và mỗi chính sách được thực hiện đúng sẽ góp phần nuôi dưỡng những công dân có tri thức, nhân cách, trách nhiệm và khát vọng cống hiến.

Khi trẻ em vùng biên giới được học tập trong điều kiện tốt hơn, không chỉ các em thay đổi cuộc đời mình mà còn góp phần xây dựng những vùng biên giàu mạnh, ổn định, giữ vững chủ quyền quốc gia và phát triển đất nước phồn vinh. Đó cũng chính là giá trị nhân văn sâu sắc nhất mà Nghị định 188/2026/NĐ-CP hướng tới.

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.