HỆ THỐNG THÔNG TIN VÀ CƠ SỞ DỮ LIỆU QUỐC GIA VỀ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG THEO THÔNG TƯ 39/2026/TT-BXD: NGƯỜI DÂN VÀ DOANH NGHIỆP ĐƯỢC HƯỞNG LỢI GÌ?

HỆ THỐNG THÔNG TIN VÀ CƠ SỞ DỮ LIỆU QUỐC GIA VỀ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG THEO THÔNG TƯ 39/2026/TT-BXD: NGƯỜI DÂN VÀ DOANH NGHIỆP ĐƯỢC HƯỞNG LỢI GÌ?

Trong thời đại chuyển đổi số quốc gia, việc minh bạch hóa thông tin, cắt giảm thủ tục hành chính và xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ là nền tảng cốt lõi để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp. Tuy nhiên, trước đây, việc tra cứu thông tin quy hoạch, dữ liệu dự án, giá xây dựng hay năng lực của các nhà thầu thường rải rác, thiếu tính liên thông và tốn nhiều thời gian, chi phí giải quyết.

Ngày 26/06/2026, Bộ trưởng Bộ Xây dựng đã chính thức ban hành Thông tư số 39/2026/TT-BXD hướng dẫn một số nội dung chi tiết trong Hệ thống thông tin, Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng. Thông tư này chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2026 (thay thế Thông tư số 24/2025/TT-BXD), mở ra bước ngoặt cải cách, số hóa và minh bạch hóa toàn bộ hoạt động xây dựng trên phạm vi toàn quốc.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, bài viết phổ biến pháp luật này sẽ giải mã những nội dung quan trọng nhất của Thông tư 39/2026/TT-BXD và mang đến những lời khuyên thiết thực cho cộng đồng.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ – NHỮNG “ĐIỂM NGHỄN” KINH ĐIỂN TRONG QUẢN LÝ VÀ THỰC HIỆN DỰ ÁN XÂY DỰNG

Thực tế cho thấy, hàng nghìn doanh nghiệp, chủ đầu tư và cá nhân từng rơi vào những hoàn cảnh dở khóc dở cười vì sự thiếu đồng bộ dữ liệu:

Tình huống minh họa: một nhà đầu tư bất động sản, chia sẻ rằng trước đây việc xác minh thông tin quy hoạch đô thị hay năng lực thực sự của một nhà thầu thi công tốn rất nhiều thời gian. Việc thiếu một hệ thống dữ liệu quốc gia tập trung dễ dẫn đến rủi ro chọn sai đối tác hoặc vướng phải dự án treo, quy hoạch chồng chéo.

Tình huống minh họa: một cán bộ pháp lý của một tập đoàn xây dựng, phản ánh mỗi lần nộp hồ sơ thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi hay xin cấp phép xây dựng lại phải kê khai lại toàn bộ thông tin từ đầu do các cơ quan quản lý chưa kết nối, chia sẻ dữ liệu liên thông với nhau.

Tâm lý chung của người dân và doanh nghiệp khi đối mặt với thủ tục đầu tư xây dựng truyền thống là lo lắng về sự thiếu minh bạch, mệt mỏi vì đi lại nhiều lần và bị động trước các thông tin không chính xác. Thông tư 39/2026/TT-BXD ra đời chính là “cứu cánh” tháo gỡ hoàn toàn các điểm nghẽn này.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC” TỪ THÔNG TƯ 39/2026/TT-BXD

Thông tư 39/2026/TT-BXD đặt ra hành lang pháp lý toàn diện cho việc tạo lập, cập nhật, kết nối và khai thác Hệ thống thông tin, Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng. Dưới đây là các điểm cốt lõi người dân và doanh nghiệp cần nắm vững:

1. Định danh dữ liệu bằng Mã định danh duy nhất và Nguyên tắc liên thông

Theo Điều 3, Điều 4, Điều 5 và Điều 6 Thông tư 39/2026/TT-BXD:

Quản lý bằng mã định danh: Mọi đối tượng trong ngành xây dựng được quản lý bằng các mã định danh riêng biệt bao gồm Mã định danh quy hoạch đô thị và nông thôn, Mã định danh dự án đầu tư xây dựng, Mã định danh công trình xây dựng, và Mã định danh năng lực hoạt động.

Sử dụng tài khoản định danh điện tử: Khi thực hiện thủ tục, các cơ quan, tổ chức, cá nhân phải sử dụng tài khoản định danh điện tử. Dữ liệu khi đã nhập sẽ được lưu trữ, liên kết và kế thừa cho các thủ tục tiếp theo, triệt tiêu việc nộp lại giấy tờ đã có trên hệ thống.

2. Trách nhiệm và Thời hạn cập nhật dữ liệu chuẩn hóa từ kết quả thủ tục

Theo khoản 4 Điều 3 Thông tư 39/2026/TT-BXD:

Chuẩn hóa dữ liệu trong 05 ngày làm việc: Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ khi ban hành kết quả giải quyết thủ tục (thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi, cấp phép xây dựng, kiểm tra nghiệm thu…), cơ quan giải quyết thủ tục có trách nhiệm kiểm tra, chuẩn hóa và phê duyệt dữ liệu vào Hệ thống thông tin về hoạt động xây dựng.

Quy trình riêng cho Thông báo khởi công: Khi nộp Thông báo khởi công, tổ chức/cá nhân nhập dữ liệu trực tiếp vào hệ thống. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ khi tiếp nhận, cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng tại địa phương có trách nhiệm kiểm tra và phê duyệt dữ liệu.

3. Minh bạch dữ liệu định mức, giá và chỉ số giá xây dựng trên Cổng thông tin

Theo Điều 10, Điều 12 và Điều 13 Thông tư 39/2026/TT-BXD:

Quản lý tại địa chỉ https://cemia.gov.vn: Cơ quan, đơn vị thực hiện cập nhật dữ liệu đã ban hành lên Hệ thống thông tin, dữ liệu về định mức xây dựng, giá xây dựng, chỉ số giá xây dựng thông qua tài khoản được cấp.

Kiểm tra và duyệt đăng tải nghiêm ngặt: Cơ quan quản lý hệ thống đối chiếu sự đầy đủ, chính xác của dữ liệu. Nếu trùng khớp, trong 05 ngày làm việc sẽ duyệt đăng tải dữ liệu chính thức, tạo nguồn dữ liệu công khai, chính xác phục vụ việc quản lý chi phí đầu tư.

4. Cơ chế xác thực dữ liệu năng lực hoạt động xây dựng

Theo khoản 3 Điều 7 Thông tư 39/2026/TT-BXD:

Cá nhân kê khai: Cá nhân hành nghề tự nhập, cập nhật dữ liệu công việc thực hiện tại từng dự án trên hệ thống.

Nhà thầu & Chủ đầu tư xác nhận: Nhà thầu có trách nhiệm xác nhận về nhân sự và công việc do cá nhân tự kê khai; Chủ đầu tư có trách nhiệm xác nhận danh sách các nhà thầu tham gia dự án. Cơ chế này tạo dựng Cơ sở dữ liệu chuyên ngành chuẩn xác, ngăn chặn gian lận hồ sơ năng lực.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Dưới góc độ tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Thông tư 39/2026/TT-BXD không chỉ là văn bản quy định kỹ thuật dữ liệu mà còn mang hàm lượng tri thức quản trị và tâm lý xã hội sâu sắc:

1. Phân tích góc nhìn Tâm lý xã hội: Giải tỏa áp lực và củng cố niềm tin

Chuyển đổi toàn bộ việc quản lý thông tin lên môi trường số giúp xóa bỏ tâm lý e ngại “nhũng nhiễu”, “chi phí không chính thức” khi giải quyết thủ tục xây dựng. Người dân và doanh nghiệp chủ động tra cứu, theo dõi tiến độ giải quyết hồ sơ qua mã định danh, mang lại cảm giác an tâm, tự tin và được tôn trọng khi tham gia vào các hoạt động đầu tư.

2. Phân tích góc nhìn Quản trị công & Giáo dục tinh thần tuân thủ

Về quản trị công: Thông tư thể hiện tư duy quản trị hiện đại – chuyển từ “quản lý thủ công, phân tán” sang “quản trị dựa trên dữ liệu số” (Data-driven Management). Mọi thông tin quy hoạch, dự án, giá cả được kết nối liên thông giúp cơ quan quản lý ra quyết định chính xác, phòng ngừa rủi ro thất thoát và lãng phí.

Về giáo dục tính tuân thủ: Cơ chế quy định rõ trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức khi nhập và xác thực dữ liệu (chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác) góp phần giáo dục văn hóa trung thực, tự chịu trách nhiệm trong hoạt động xây dựng và khi tham gia môi trường số.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

 

Để người dân và doanh nghiệp thụ hưởng tối đa lợi ích từ Thông tư 39/2026/TT-BXD (có hiệu lực từ ngày 01/07/2026), ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 4 lời khuyên vàng hành động:

Chủ động đăng ký và chuẩn hóa Tài khoản định danh điện tử: Các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực xây dựng cần khẩn trương rà soát, đăng ký và xác thực tài khoản định danh điện tử chính chủ để sẵn sàng thực hiện các giao dịch, cập nhật dữ liệu trên Hệ thống thông tin về hoạt động xây dựng.

Thực hiện nghiêm túc việc kê khai, cập nhật dữ liệu đúng thời hạn: Khi thực hiện các thủ tục như cấp phép, thông báo khởi công, nghiệm thu… cần chủ động nhập dữ liệu đầy đủ, chính xác theo đúng các biểu mẫu hướng dẫn tại Phụ lục của Thông tư để không làm gián đoạn tiến độ phê duyệt của cơ quan nhà nước.

Khai thác hiệu quả CSDL giá và định mức tại cemia.gov.vn: Doanh nghiệp, chủ đầu tư nên thường xuyên tra cứu, cập nhật các thông tin về chỉ số giá, giá xây dựng, định mức chính thức trên cổng cemia.gov.vn để lập dự toán và quản lý chi phí dự án một cách tối ưu, hợp pháp.

Tự giác cập nhật và xác thực hồ sơ năng lực hành nghề: Các cá nhân, nhà thầu xây dựng cần chủ động thực hiện việc kê khai kinh nghiệm thực tế và phối hợp với chủ đầu tư xác thực trên hệ thống. Đây sẽ là “hồ sơ năng lực số” uy tín nhất để tham gia đấu thầu và hoạt động minh bạch trên thị trường.

Thông điệp nhân văn:

“Chuyển đổi số trong pháp luật xây dựng chỉ thực sự thành công khi nó tạo ra sự minh bạch, an toàn và thuận tiện cho cộng đồng. Thông tư 39/2026/TT-BXD không chỉ kiến tạo một hệ thống dữ liệu số hiện đại mà còn nâng tầm văn hóa quản trị, tạo dựng niềm tin vững chắc cho người dân và doanh nghiệp trong tiến trình hội nhập.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Kinh tế, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

 

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website: tuvanphapluattamlygiaoduc.vn

Số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.