ĐỔI MỚI THỂ CHẾ QUẢN LÝ VIÊN CHỨC THEO NGHỊ ĐỊNH 259/2026/NĐ-CP: TỪ HÀNH CHÍNH HOÁ SANG QUẢN TRỊ CON NGƯỜI VÀ MỞ LỐI CHO TÂM LÝ CỐNG HIẾN

ĐỔI MỚI THỂ CHẾ QUẢN LÝ VIÊN CHỨC THEO NGHỊ ĐỊNH 259/2026/NĐ-CP: TỪ HÀNH CHÍNH HOÁ SANG QUẢN TRỊ CON NGƯỜI VÀ MỞ LỐI CHO TÂM LÝ CỐNG HIẾN

1. BỐI CẢNH THỰC TẾ

Trong nhiều năm qua, công tác quản lý, tuyển dụng và sử dụng viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập (trường học, bệnh viện, cơ sở nghiên cứu…) đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ công phục vụ nhân dân. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội hiện đại và chuyển đổi số, mô hình quản lý viên chức truyền thống đã bộc lộ không ít rào cản thực tế:

• Tư duy “vào biên chế là an tâm cả đời”: Tâm lý ỳ, thiếu động lực phấn đấu, giảm tính cạnh tranh lành mạnh trong môi trường làm việc khu vực công.
• Thủ tục hành chính trùng lặp, thiếu tự chủ: Nhiều đơn vị sự nghiệp dù tự chủ tài chính nhưng vẫn bị ràng buộc bởi các quy định rườm rà, kéo dài thời gian tuyển dụng và bỏ lỡ nhiều nhân tài chất lượng cao.
• Áp lực tâm lý và nguy cơ suy giảm động lực (burnout): Sự thiếu đồng bộ giữa tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp với khối lượng công việc thực tế khiến không ít viên chức – đặc biệt là giáo viên, y bác sĩ – rơi vào trạng thái mệt mỏi, bất an trước các quy trình đánh giá mang tính thủ tục, cảm tính.

Nhằm khắc phục triệt để những bất cập này, Nghị định số 259/2026/NĐ-CP quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức chính thức ra đời. Đây không chỉ là bước cụ thể hóa các chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về tinh gọn bộ máy, hiệu năng hoạt động, mà còn tạo tiền đề cho bước chuyển dịch quan trọng: chuyển từ “quản lý hành chính cứng nhắc” sang “quản trị năng lực con người linh hoạt”.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ

Điểm sáng của Nghị định 259/2026/NĐ-CP nằm ở chỗ các điều khoản pháp lý không còn là những chiếc “khung sắt” gò bó, mà đã trở thành công cụ kiến tạo môi trường làm việc minh bạch, thực chất:

1. Mở rộng quyền tự chủ cho cấp cơ sở : Trước đây, hầu hết các khâu từ phê duyệt kế hoạch, ra thông báo tuyển dụng cho đến công nhận kết quả đều phải thông qua nhiều nấc trung gian (Sở Nội vụ, Bộ/Ngành chủ quản), dẫn đến tình trạng xơ cứng, kéo dài thời gian và làm mất đi cơ hội tiếp cận nhân tài. Với các quy định tại Điều 4, Điều 5 Nghị định 259/2026/NĐ-CP, đã phân cấp triệt để cho các đơn vị sự nghiệp tự chủ tài chính (Nhóm 1 và Nhóm 2) được trực tiếp tổ chức tuyển dụng, ký hợp đồng làm việc và bố trí nhân sự. Việc loại bỏ các khâu trung gian phê duyệt giúp đơn vị nhanh chóng “chiêu hiền sĩ”, chủ động nắm bắt cơ hội thu hút nhân sự giỏi.

2. Quản lý dựa trên vị trí việc làm và nguồn lực thực tế: Điều 8, Điều 9 Nghị định 259/2026/NĐ-CP quy định, mọi khâu tuyển dụng, bố trí, đánh giá hay xếp lương bắt buộc phải dựa trên nhu cầu thực tế, quỹ lương và yêu cầu của vị trí việc làm. Điều này chấm dứt tình trạng “tuyển chung chung”, vừa thừa vừa thiếu cục bộ, đồng thời đưa năng lực thực tế thành thước đo duy nhất. Mỗi vị trí việc làm đều có “Bản mô tả công việc” và “Khung năng lực” rõ ràng. Việc tuyển dụng hay bổ nhiệm không dựa vào bằng cấp mang tính thủ tục mà dựa vào việc ứng viên có đáp ứng đúng chuẩn năng lực mà vị trí đó đòi hỏi hay không. Điều này giúp tối ưu hóa bộ máy, khắc phục triệt để tình trạng “thừa người làm việc chuyên môn yếu, thiếu người làm việc thực chiến”.

3. Cơ chế thu hút và trọng dụng nhân tài rõ ràng: Pháp luật dành luồng ưu tiên xét tuyển thẳng cho sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, nhà khoa học trẻ, chuyên gia hàng đầu và những người cam kết công tác lâu dài (từ 03 năm trở lên) tại vùng đặc biệt khó khăn. Quy định này tháo gỡ “rào cản bằng cấp hành chính”, tạo điều kiện để các đơn vị công lập cạnh tranh sòng phẳng với khu vực tư nhân trong việc thu hút người giỏi, đồng thời đảm bảo chính sách an sinh – giáo dục – y tế cho các vùng sâu, vùng xa.

4. Đổi mới quy trình thi tuyển nhờ công nghệ: Điều 15, Điều 16 Nghị định 259/2026/NĐ-CP quy định, Vòng 1 thi trắc nghiệm kiến thức chung và ngoại ngữ hoàn toàn trên máy tính; vòng 2 tập trung vào phỏng vấn chuyên sâu hoặc thi thực hành nghiệp vụ. Việc công nghệ hóa Vòng 1 giúp loại bỏ yếu tố can thiệp cảm tính, can thiệp con người, bảo đảm tính minh bạch và công bằng tuyệt đối. Trong khi đó, thiết kế Vòng 2 linh hoạt giúp hội đồng tuyển dụng đo lường chính xác “kỹ năng thực chiến”, tư duy ứng xử và độ phù hợp về mặt văn hóa/tâm lý của ứng viên đối với ngành nghề (nhất là đối với giáo viên, bác sĩ, nhà nghiên cứu).

5. Linh hoạt trong thăng tiến và đánh giá động: Tại Điều 28, Điều 32 Nghị định 259/2026/NĐ-CP, việc xét nâng bậc nghề nghiệp được thiết lập dựa trên 5 điều kiện minh bạch gắn liền với kết quả công việc. Đồng thời, cơ chế đánh giá động cho phép điều chuyển vị trí hoặc hạ bậc nghề nghiệp đối với trường hợp không đáp ứng yêu cầu, xóa bỏ hoàn toàn tư duy “vào được biên chế là an toàn mãi mãi”.

 

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Một quy định pháp luật dù chặt chẽ đến đâu cũng chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi chạm tới cảm xúc, niềm tin và động lực của con người. Nghị định 259/2026/NĐ-CP mang lại nhiều “giá trị nhân văn” dưới ba khía cạnh:

1. Về mặt Tâm lý:

Xóa tan cảm giác bất an, bất công: Khi tiêu chuẩn đánh giá dựa trên vị trí việc làm và kết quả công việc thực tế, viên chức giải tỏa được lo âu về sự cảm tính, thiếu công bằng trong quy hoạch hay xét khen thưởng.

Kích hoạt động lực nội tại: Khi năng lực chuyên môn và sự sáng tạo được ghi nhận thỏa đáng, viên chức chuyển dịch tâm lý từ “làm việc để đối phó” sang “làm việc để khẳng định giá trị bản thân”.

2. Về mặt Giáo dục:

Khơi thông tư duy học tập suốt đời: Các quy định mới về đào tạo, bồi dưỡng theo hình thức linh hoạt (kết hợp trực tuyến và thực hành) gắn kết chặt chẽ với chuyển đổi số, giúp viên chức chủ động nâng cao trình độ mà không bị xáo trộn công việc chuyên môn.

Tạo dựng môi trường giáo dục chuẩn mực: Trong ngành giáo dục, khi người thầy được giải phóng khỏi các áp lực hành chính không cần thiết, họ sẽ toàn tâm toàn ý dành trọn nhiệt huyết cho học sinh và công tác giảng dạy.

3. Về mặt Quản trị: Quản trị bằng sự tin tưởng và tự chủ. Trao quyền cho cấp cơ sở giúp xây dựng văn hóa doanh nghiệp/tổ chức vững mạnh. Người lãnh đạo đóng vai trò là người dẫn dắt, hỗ trợ thay vì chỉ kiểm soát hành chính.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để Nghị định 259/2026/NĐ-CP nhanh chóng phát huy hiệu quả trong thực tiễn, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất hệ giải pháp toàn diện theo phương châm “Pháp lý chuẩn xác – Tâm lý thông suốt – Quản trị nhân văn”:

1. Đối với Người đứng đầu các cơ quan, đơn vị sự nghiệp:

Nâng tầm tư duy quản trị: Cần coi việc phân cấp thẩm quyền là cơ hội để đổi mới bộ máy, không coi đó là áp lực. Hãy chủ động xây dựng đề án vị trí việc làm thật sự khoa học, minh bạch.

Lắng nghe và giải tỏa tâm lý: Tổ chức các buổi đối thoại nội bộ để phổ biến Nghị định, kịp thời giải đáp thắc mắc, giúp đội ngũ viên chức hiểu đúng và yên tâm công tác, tránh hiểu lầm hay hoang mang dư luận.

2. Đối với Đội ngũ Viên chức và Người lao động:

Chủ động thay đổi tư duy làm việc: Viên chức cần chủ động bước ra khỏi “vùng an toàn”, liên tục rèn luyện kỹ năng số, năng lực chuyên môn để đáp ứng đúng yêu cầu của vị trí việc làm trong thời đại mới.

Giữ gìn đạo đức nghề nghiệp và tâm lý tích cực: Hãy xem các quy định mới là cơ hội để khẳng định giá trị thực chất của bản thân, kiên trì theo đuổi giá trị cống hiến vì sự phát triển chung của cộng đồng.

3. Đối với các Cơ quan Quản lý và Tổ chức Xã hội:

Tăng cường tuyên truyền pháp luật đa chiều: Đổi mới phương thức giáo dục phổ biến pháp luật theo hướng ngắn gọn, trực quan, dễ hiểu; lồng ghép truyền thông pháp luật với tư vấn tâm lý lao động.

Thiết lập kênh giám sát và hỗ trợ: Xây dựng các cơ chế kiểm tra, giám sát định kỳ việc thi hành Nghị định tại cấp cơ sở để ngăn chặn vi phạm, đồng thời tư vấn pháp lý kịp thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của viên chức.

Thông điệp nhân văn: “Thành công của một chính sách không nằm ở độ dài của văn bản, mà nằm ở sự an tâm trong ánh mắt và ngọn lửa nhiệt huyết trong mỗi viên chức khi đến công sở. Pháp luật mở đường, quản trị chạm tới trái tim – đó chính là chìa khóa để kiến tạo một thế hệ phụng sự vượt trội!”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.