BÀI 2 NGÀY 4-8-2026: LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT GIÁ (LUẬT SỐ 140/2025/QH15): SẮP XẾP LẠI THẨM QUYỀN ĐỊNH GIÁ, MINH BẠCH HÓA THỊ TRƯỜNG TRONG BỘ MÁY HÀNH CHÍNH MỚI

LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT GIÁ (LUẬT SỐ 140/2025/QH15): SẮP XẾP LẠI THẨM QUYỀN ĐỊNH GIÁ, MINH BẠCH HÓA THỊ TRƯỜNG TRONG BỘ MÁY HÀNH CHÍNH MỚI

Giá cả hàng hóa, dịch vụ là mối quan tâm hằng ngày của mọi người dân, mọi doanh nghiệp – từ giá vé máy bay, giá dịch vụ y tế, giá thu gom rác thải sinh hoạt cho đến giá thuê hạ tầng khu công nghiệp. Chính vì vậy, bất kỳ sự điều chỉnh nào về thẩm quyền quản lý giá cũng cần được phổ biến rộng rãi, kịp thời để người dân, doanh nghiệp nắm rõ cơ quan có thẩm quyền, tránh khiếu nại sai địa chỉ hoặc bị lợi dụng trục lợi. Ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật số 140/2025/QH15 – Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giá (sửa đổi, bổ sung trực tiếp Luật Giá số 16/2023/QH15 đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 44/2024/QH15, Luật số 61/2024/QH15 và Luật số 95/2025/QH15), chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026.

Về tổng thể cấu trúc, Luật số 140/2025/QH15 gồm 2 Điều chính: Điều 1 tập trung sửa đổi, bổ sung các nội dung cốt lõi của Luật Giá (chia thành 4 khoản lớn gồm việc thay thế cụm từ, sửa đổi quy định thanh tra, điều chỉnh Phụ lục số 02 và bãi bỏ một số quy định); Điều 2 quy định chi tiết về hiệu lực thi hành và các mốc thời gian phân kỳ. Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị, ThS. Nguyễn Hữu Long xin phân tích những nội dung then chốt của đạo luật này để cộng đồng, doanh nghiệp và cán bộ thực thi cùng nắm bắt.

1. BỐI CẢNH THỰC TIỄN – VÌ SAO PHẢI SỬA LUẬT GIÁ NGAY TRONG GIAI ĐOẠN NÀY?

Thực tiễn cho thấy, việc sắp xếp lại tổ chức bộ máy hành chính nhà nước theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp cùng với việc hợp nhất, đổi tên một số bộ, ngành ở trung ương đã khiến nhiều quy định về thẩm quyền định giá trong các văn bản trước đây không còn khớp với tên gọi, chức năng của cơ quan quản lý hiện hành.

• Ví dụ giả định: Khi doanh nghiệp vận tải hàng không tại Đà Nẵng cần tìm hiểu về khung giá dịch vụ sân đậu tàu bay, trước đây thường liên hệ Bộ Giao thông vận tải, nhưng trong giai đoạn chuyển tiếp bộ máy, việc xác định đúng cơ quan quản lý thực tế là hết sức cần thiết để tránh lúng túng.*

Chính những vướng mắc thực tiễn đó là động lực thúc đẩy Quốc hội ban hành Luật số 140/2025/QH15, nhằm cập nhật kịp thời tên gọi cơ quan quản lý, đồng thời rà soát, hoàn thiện lại Danh mục hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá cho phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – PHÂN ĐỊNH RÕ SỬA ĐỔI KỸ THUẬT VÀ ĐIỂM MỚI BẢN CHẤT

Để nắm bắt hiệu quả Luật số 140/2025/QH15, cần phân định rõ giữa nhóm sửa đổi mang tính kỹ thuật (cập nhật tên gọi, đồng bộ hóa hệ thống hành chính) và nhóm điểm mới mang tính bản chất (thay đổi thẩm quyền định giá, bổ sung danh mục và tháo gỡ rào cản kinh doanh).

1. Nhóm sửa đổi kỹ thuật: Cập nhật thống nhất tên gọi cơ quan quản lý nhà nước

Theo khoản 1 Điều 1 của Luật số 140/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung Luật Giá số 16/2023/QH15), hàng loạt cụm từ chỉ tên cơ quan quản lý được thay thế để phù hợp với bộ máy tổ chức mới, đảm bảo tính đồng bộ của hệ thống pháp luật:

• Thay thế cụm từ “thanh tra chuyên ngành về giá” tại Điều 1 và tên Chương VII thành “thanh tra trong lĩnh vực giá” (điểm a khoản 1 Điều 1).
• Thay thế cụm từ “Ủy ban nhân dân cấp huyện” tại điểm b khoản 2 Điều 20 thành “Ủy ban nhân dân cấp xã” (điểm b khoản 1 Điều 1) – phản ánh đúng mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
• Cập nhật tên các Bộ quản lý chuyên ngành tại Phụ lục số 02 (Danh mục hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá): Thay “Bộ Giao thông vận tải” thành “Bộ Xây dựng” (các mục 4, 5, 6, 7); thay “Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn” thành “Bộ Nông nghiệp và Môi trường” (các mục 12, 13, 22); thay “Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội” thành “Bộ Nội vụ” (khoản 12 Điều 73 và mục 25); thay “Bộ Thông tin và Truyền thông” thành “Bộ Khoa học và Công nghệ” (mục 9 và 10).

2. Nhóm điểm mới mang tính bản chất: Thay đổi thẩm quyền, bổ sung danh mục và tháo gỡ rào cản

• Thứ nhất, chuẩn hóa hoạt động thanh tra trong lĩnh vực giá: Theo khoản 2 Điều 1 của Luật số 140/2025/QH15 (sửa đổi khoản 1 Điều 70 của Luật Giá số 16/2023/QH15), hoạt động thanh tra trong lĩnh vực giá được thực hiện thống nhất theo quy định của pháp luật về thanh tra, giúp tránh chồng chéo chức năng giữa các cơ quan.
• Thứ hai, rà soát, điều chỉnh Danh mục hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá (Phụ lục số 02): Theo khoản 3 Điều 1 của Luật số 140/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung Phụ lục số 02 của Luật Giá số 16/2023/QH15), thẩm quyền định giá được phân định lại rất rõ ràng đối với các lĩnh vực trọng yếu:
  • Lĩnh vực hàng không (mục số 7): Bộ Xây dựng định giá tối đa dịch vụ vận chuyển hành khách nội địa thường lệ hạng phổ thông cơ bản; Bộ Tài chính định giá tối đa và Bộ Xây dựng định giá cụ thể đối với dịch vụ thuê chuyên cơ, chuyên khoang sử dụng ngân sách nhà nước; Bộ Xây dựng định khung giá dịch vụ mặt đất và định giá cụ thể dịch vụ cất/hạ cánh, điều hành bay, phục vụ hành khách (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026 theo khoản 2 Điều 2).
  • Lĩnh vực kiểm định & chứng khoán & dự trữ quốc gia & sản phẩm công (các mục 8, 14, 16, 17, 19, 20, 21, 26, 27): Xác định lại cụ thể thẩm quyền của Bộ Xây dựng, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Y tế, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và UBND cấp tỉnh trong việc định khung giá, giá tối đa hoặc giá cụ thể.
  • Chất thải sinh hoạt và chợ (mục số 37, 42): UBND cấp tỉnh định giá tối đa/cụ thể hoặc phân cấp cho UBND cấp xã định giá cụ thể theo thực tế địa phương đối với dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt và dịch vụ sử dụng diện tích bán hàng tại chợ đầu tư từ vốn nhà nước.
• Thứ ba, bổ sung hai loại dịch vụ mới vào Danh mục định giá (Điểm mới quan trọng): Theo điểm b khoản 3 Điều 1 của Luật số 140/2025/QH15, bổ sung hai mục hoàn toàn mới vào Phụ lục số 02:
  • Mục số 43: Dịch vụ sử dụng hạ tầng trong khu công nghiệp, khu kinh tế, khu công nghệ số tập trung, khu công nghệ cao và cụm công nghiệp đầu tư từ nguồn vốn ngân sách nhà nước do UBND cấp tỉnh định giá cụ thể.
  • Mục số 44: Dịch vụ giám định ngoài tố tụng tư pháp trong lĩnh vực pháp y, pháp y tâm thần và kỹ thuật hình sự do các đơn vị sự nghiệp công lập, Văn phòng giám định tư pháp thực hiện, do các bộ, ngành quản lý chuyên môn định giá tối đa (có hiệu lực thi hành sớm từ ngày 01/5/2026 theo khoản 3 Điều 2).
• Thứ tư, bãi bỏ các quy định gây rào cản cho doanh nghiệp: Theo khoản 4 Điều 1 của Luật số 140/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung Luật Giá số 16/2023/QH15):
  • Bãi bỏ khoản 13 Điều 14 của Luật Giá.
  • Bỏ yêu cầu “người đại diện theo ủy quyền của tổ chức góp vốn phải là người có thẻ thẩm định viên về giá đăng ký hành nghề thẩm định giá tại doanh nghiệp” tại điểm b khoản 1 Điều 49 của Luật Giá, qua đó tháo gỡ rào cản, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc gia nhập thị trường của doanh nghiệp.

3. Về hiệu lực thi hành (Điều 2 Luật số 140/2025/QH15)

Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026, ngoại trừ 02 mốc thời gian áp dụng riêng biệt:

• Quy định về giá dịch vụ giám định tư pháp ngoài tố tụng (mục số 44) có hiệu lực từ ngày 01/5/2026.
• Quy định về giá dịch vụ hàng không (mục số 7) có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “ỔN ĐỊNH TÂM LÝ THỊ TRƯỜNG TRONG GIAI ĐOẠN CHUYỂN ĐỔI BỘ MÁY”

Dưới góc nhìn tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Luật số 140/2025/QH15 mang lại giá trị tâm lý – quản trị sâu sắc:

• Về mặt tâm lý xã hội: Giữa giai đoạn sáp nhập bộ máy, việc Quốc hội kịp thời ban hành Luật số 140/2025/QH15 để “chuẩn hóa lại tên gọi” giúp giảm đáng kể cảm giác bất định, hoang mang của người dân và doanh nghiệp khi tìm cơ quan giải quyết thủ tục.
• Về giáo dục ý thức tuân thủ: Nhắc nhở doanh nghiệp và cán bộ phải luôn chủ động cập nhật văn bản pháp luật mới, từ bỏ thói quen áp dụng máy móc các quy định cũ đã không còn phù hợp với thực tiễn phân cấp.
• Về quản trị công: Việc thiết kế các mốc hiệu lực phân kỳ theo Điều 2 của Luật số 140/2025/QH15 thể hiện tư duy quản trị thận trọng, tạo khoảng đệm cần thiết cho các cơ quan và doanh nghiệp chuẩn bị điều kiện thực thi.

1. LỜI KHUYÊN VÀ KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để áp dụng đúng và đầy đủ Luật số 140/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung Luật Giá số 16/2023/QH15), ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra các khuyến nghị cụ thể:

1. Cập nhật danh bạ cơ quan quản lý: Doanh nghiệp cần rà soát lại đầu mối liên hệ theo tên gọi mới của các Bộ, ngành và cơ quan quản lý tại khoản 1 Điều 1 của Luật số 140/2025/QH15.
2. Lưu ý mốc 01/7/2026 đối với doanh nghiệp hàng không: Chủ động điều chỉnh phương án giá, hợp đồng theo các nội dung mới tại mục số 7 Phụ lục số 02.
3. Lưu ý mốc sớm 01/5/2026 đối với tổ chức giám định tư pháp: Áp dụng kịp thời khung giá tối đa theo quy định mới tại mục số 44 Phụ lục số 02.
4. Nắm rõ thẩm quyền cấp xã: Người dân và cơ sở kinh doanh cần xác định đúng việc UBND cấp tỉnh phân cấp cho UBND cấp xã định giá dịch vụ rác thải, chợ theo Phụ lục số 02 trước khi kiến nghị hoặc thực hiện.
5. Cập nhật điều kiện hành nghề thẩm định giá: Nắm bắt ngay việc bãi bỏ một số điều kiện không còn phù hợp tại khoản 4 Điều 1 để tối ưu hóa hoạt động tổ chức.

Thông điệp nhân văn: “Giữa lúc bộ máy hành chính đang chuyển mình mạnh mẽ, một đạo luật biết ‘gọi đúng tên’ cơ quan quản lý và ‘định đúng giá’ cho từng loại hàng hóa, dịch vụ chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ niềm tin của người dân và doanh nghiệp vào một thị trường minh bạch, công bằng.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết được xây dựng dựa trên sự tham vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.