BÀI 1 NGÀY 4-8-2026: LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT ĐIỀU ƯỚC QUỐC TẾ (LUẬT SỐ 137/2025/QH15): BƯỚC HOÀN THIỆN THỂ CHẾ, NÂNG TẦM VỊ THẾ ĐỐI NGOẠI VIỆT NAM

LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT ĐIỀU ƯỚC QUỐC TẾ (LUẬT SỐ 137/2025/QH15): BƯỚC HOÀN THIỆN THỂ CHẾ, NÂNG TẦM VỊ THẾ ĐỐI NGOẠI VIỆT NAM

Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào đời sống chính trị, kinh tế, ngoại giao quốc tế, số lượng điều ước quốc tế mà nước ta đàm phán, ký kết, phê chuẩn, phê duyệt hoặc gia nhập tăng lên nhanh chóng cả về số lượng lẫn mức độ phức tạp. Để công tác điều ước quốc tế theo kịp yêu cầu thực tiễn, ngày 10/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật số 137/2025/QH15 – Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điều ước quốc tế (sửa đổi, bổ sung Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13), chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026. Đạo luật này gồm 3 Điều chính (trong đó Điều 1 gồm 26 khoản tập trung sửa đổi, bổ sung các điều luật của Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13). Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị, ThS. Nguyễn Hữu Long xin chia sẻ những nội dung cốt lõi và ý nghĩa thiết thực của đạo luật này đối với các cơ quan nhà nước, cán bộ làm công tác đối ngoại và cộng đồng.

1. BỐI CẢNH THỰC TIỄN – VÌ SAO CẦN SỬA ĐỔI LUẬT ĐIỀU ƯỚC QUỐC TẾ?

Qua gần 10 năm thi hành, Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13 đã bộc lộ một số điểm chưa theo kịp yêu cầu cải cách hành chính và hội nhập quốc tế: quy trình lấy ý kiến, kiểm tra, thẩm định còn nhiều tầng nấc; thời hạn xử lý hồ sơ ở một số khâu chưa được quy định rõ ràng, thống nhất; thiếu cơ chế rút gọn cho những trường hợp cấp bách về đối ngoại; việc ủy quyền đàm phán, ký kết trong tình huống đặc biệt chưa có hành lang pháp lý cụ thể.

Thực tế công tác đối ngoại cho thấy, không ít cơ quan đề xuất từng lúng túng khi phải xử lý gấp một văn kiện quốc tế trong khi quy trình lấy ý kiến kiểm tra, thẩm định kéo dài theo trình tự thông thường, dẫn đến nguy cơ bỏ lỡ thời cơ hợp tác quốc tế. Đó chính là động lực thực tiễn để Quốc hội ban hành Luật số 137/2025/QH15, nhằm sửa đổi, bổ sung trực tiếp vào Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13 để rút ngắn thời gian, minh bạch hóa trách nhiệm và bổ sung các cơ chế linh hoạt cần thiết.

1. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – NHỮNG ĐIỂM SỬA ĐỔI, BỔ SUNG CỐT LÕI
2. Rút ngắn, chuẩn hóa thời hạn trả lời ý kiến của cơ quan, tổ chức

Theo khoản 2 Điều 1 của Luật số 137/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 9 của Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13), cơ quan, tổ chức được lấy ý kiến có trách nhiệm trả lời bằng văn bản trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ lấy ý kiến. Quy định tương tự cũng được sửa đổi, áp dụng thống nhất tại điểm b khoản 4 Điều 13, khoản 3 Điều 30, khoản 2 Điều 39 và khoản 3 Điều 41 của Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13 (thông qua các khoản 4, 9, 10, 11 Điều 1 của Luật số 137/2025/QH15), tạo ra một mặt bằng thời hạn chung, giúp quá trình phối hợp liên ngành không còn bị kéo dài tùy tiện như trước.

2. Đơn giản hóa hồ sơ khi đã có chủ trương từ cấp có thẩm quyền

Theo khoản 3 Điều 1 của Luật số 137/2025/QH15 (bổ sung khoản 1a vào sau khoản 1 Điều 11 của Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13), quy định: trường hợp cơ quan có thẩm quyền của Đảng, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ đã có văn bản đồng ý về chủ trương đàm phán điều ước quốc tế, hồ sơ trình về việc đàm phán chỉ cần tờ trình nêu rõ kiến nghị ủy quyền đàm phán, không phải chuẩn bị lại toàn bộ hồ sơ như quy trình thông thường. Đây là bước cắt giảm thủ tục hành chính rất thiết thực, tránh trùng lặp công việc giữa các cấp.

3. Chuẩn hóa quy trình kiểm tra của Bộ Ngoại giao và thẩm định của Bộ Tư pháp

• Theo khoản 5 Điều 1 của Luật số 137/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 18 của Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13), Bộ Ngoại giao có trách nhiệm kiểm tra điều ước quốc tế trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, hoặc trong thời hạn 20 ngày đối với trường hợp phải thành lập Hội đồng kiểm tra.
• Tương ứng, theo khoản 6 Điều 1 của Luật số 137/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 20 của Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13), Bộ Tư pháp có trách nhiệm thẩm định điều ước quốc tế trong thời hạn 10 ngày (hoặc 20 ngày nếu thành lập Hội đồng thẩm định).

Đồng thời, khoản 7 Điều 1 của Luật số 137/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung Điều 21 của Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13) quy định cụ thể thành phần hồ sơ đề nghị kiểm tra, thẩm định; hồ sơ phải được gửi bằng cả bản điện tử và 01 bản giấy, cơ quan đề xuất chịu trách nhiệm về tính chính xác, thống nhất giữa hai bản.

4. Cơ chế “đồng thời đề xuất” – điểm đột phá về cải cách thủ tục

Đây là nội dung mang tính cải cách mạnh mẽ nhất của đạo luật:

• Khoản 19 Điều 1 của Luật số 137/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung Điều 71 của Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13) cho phép trong trường hợp cơ quan đề xuất đã xác định rõ nội dung và tập hợp đầy đủ tài liệu cần thiết thì có thể đồng thời đề xuất đàm phán và ký điều ước quốc tế trong cùng một quy trình.
• Bên cạnh đó, khoản 20 Điều 1 của Luật số 137/2025/QH15 bổ sung hẳn một điều mới – Điều 71a vào Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13 – quy định về việc đồng thời đề xuất ký và phê duyệt hoặc phê chuẩn điều ước quốc tế. Nếu văn kiện đã đủ rõ, đủ chi tiết để thực hiện ngay và có thể phê chuẩn/phê duyệt ngay sau khi ký, cơ quan đề xuất có thể gộp hai thủ tục làm một, giúp rút ngắn đáng kể thời gian điều ước quốc tế có hiệu lực thi hành.

5. Trình tự, thủ tục rút gọn và cơ chế ủy quyền trong trường hợp đặc biệt

• Khoản 21 Điều 1 của Luật số 137/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung Điều 72 của Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13) quy định rõ các trường hợp áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn. Theo điểm b khoản 3 Điều 72 (được sửa đổi), trong trình tự rút gọn, thời hạn trả lời ý kiến kiểm tra, thẩm định chỉ còn 05 ngày làm việc.
• Đặc biệt, khoản 22 Điều 1 của Luật số 137/2025/QH15 bổ sung Điều 72a vào Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13 – quy định về ủy quyền trong trường hợp đặc biệt, cho phép trong trường hợp cấp bách về đối ngoại, sau khi lấy ý kiến của Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp và cơ quan liên quan, cơ quan đề xuất có thể kiến nghị Thủ tướng Chính phủ báo cáo Chủ tịch nước ủy quyền cho Thủ tướng Chính phủ quyết định việc đàm phán, ký, sửa đổi, bổ sung một số điều ước quốc tế thuộc thẩm quyền của Chủ tịch nước trong một khoảng thời gian xác định.

6. Minh bạch hóa việc công bố, lưu trữ điều ước quốc tế

• Khoản 15 Điều 1 của Luật số 137/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung khoản 1 và khoản 2 Điều 60 của Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13) quy định điều ước quốc tế có hiệu lực đối với Việt Nam phải được đăng tải trên Công báo điện tử và Cổng thông tin điện tử của cơ quan đề xuất trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận được bản sao do Bộ Ngoại giao gửi.
• Bên cạnh đó, khoản 14 Điều 1 của Luật số 137/2025/QH15 (bổ sung khoản 3 vào sau khoản 2 Điều 58 của Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13) quy định hồ sơ đề xuất ký kết, văn bản điều ước quốc tế phải được lưu trữ nghiêm ngặt theo quy định pháp luật về lưu trữ.

7. Một số điều chỉnh kỹ thuật và hiệu lực thi hành

• Thay thế cụm từ “Ủy ban đối ngoại của Quốc hội” bằng “Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội” tại Điều 33; đồng thời thay thế từ “ngày” bằng “ngày làm việc” tại Điều 60 và Điều 63 của Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13 (theo khoản 25 Điều 1 của Luật số 137/2025/QH15).
• Về hiệu lực thi hành: Theo khoản 1 Điều 2 của Luật số 137/2025/QH15, Luật chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026.
• Về điều khoản chuyển tiếp: Theo Điều 3 của Luật số 137/2025/QH15, các hồ sơ đã trình cơ quan có thẩm quyền trước ngày 01/01/2026 mà chưa được giải quyết thì tiếp tục thực hiện theo các quy định của Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13, bảo đảm không gây xáo trộn.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “TƯ DUY LINH HOẠT TRONG KỶ LUẬT PHÁP LÝ”

Dưới góc nhìn tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Luật số 137/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13 không đơn thuần là một văn bản kỹ thuật lập pháp mà còn phản ánh sự chuyển dịch quan trọng trong tư duy quản trị nhà nước:

• Về mặt tâm lý tổ chức: Việc quy định rõ ràng, thống nhất thời hạn trả lời ý kiến (10 ngày, hoặc 05 ngày làm việc trong trình tự rút gọn theo Điều 9 và Điều 72 của Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13 đã được sửa đổi, bổ sung) giúp giảm đáng kể tâm lý “chờ đợi mòn mỏi”, sự bất định trong phối hợp liên ngành, tạo cơ sở tâm lý vững vàng để cán bộ chủ động lập kế hoạch công việc.
• Về giáo dục tinh thần trách nhiệm: Các cơ chế mới như “đồng thời đề xuất” tại Điều 71 và Điều 71a (được bổ sung vào Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13) đòi hỏi tư duy làm việc bài bản, “chuẩn bị một lần, đúng ngay từ đầu” thay vì làm tắt hay thiếu chuẩn bị.
• Về quản trị công hiện đại: Quy định về ủy quyền đặc biệt tại Điều 72a (bổ sung vào Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13) thể hiện triết lý “trao quyền có kiểm soát” – vừa bảo đảm tốc độ ứng phó khẩn cấp trong đối ngoại, vừa không phá vỡ nguyên tắc phân công quyền lực nhà nước.

1. LỜI KHUYÊN VÀ KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để triển khai hiệu quả các nội dung sửa đổi, bổ sung của Luật số 137/2025/QH15 đối với Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra các khuyến nghị thiết thực:

1. Chủ động rà soát, cập nhật quy trình nội bộ: Đối chiếu các mốc thời hạn mới theo các điều khoản được sửa đổi (như Điều 9, Điều 18, Điều 20 của Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13) để tránh áp dụng nhầm thời hạn cũ.
2. Chuẩn bị hồ sơ đầy đủ ngay từ đầu: Đầu tư kỹ lưỡng từ giai đoạn đầu để đủ điều kiện áp dụng cơ chế “đồng thời đề xuất” theo Điều 71 và Điều 71a mới được bổ sung.
3. Nắm rõ điều kiện thủ tục rút gọn và ủy quyền đặc biệt: Sử dụng đúng chuẩn mực các điều kiện tại Điều 72 và Điều 72a trong tình huống đối ngoại cấp bách.
4. Tuân thủ quy định chuyển tiếp: Đảm bảo xử lý đúng các hồ sơ tồn đọng theo tinh thần Điều 3 của Luật số 137/2025/QH15 đối chiếu với Luật Điều ước quốc tế số 108/2016/QH13.

Thông điệp nhân văn: “Một đạo luật hay không chỉ nằm ở câu chữ chặt chẽ, mà còn ở khả năng rút ngắn khoảng cách giữa quy định và thực tiễn thi hành. Việc sửa đổi, bổ sung Luật Điều ước quốc tế qua Luật số 137/2025/QH15 là minh chứng cho tinh thần cải cách thể chế lấy hiệu quả công vụ làm trung tâm, đưa công tác đối ngoại Việt Nam ngày càng chuyên nghiệp và hội nhập sâu rộng hơn.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết được xây dựng dựa trên sự tham vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Nếu tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay qua website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời