LUẬT TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG NĂM 2025: NHỮNG ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG GÓP PHẦN XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN TINH GỌN, HIỆU LỰC, HIỆU QUẢ, GẦN DÂN VÀ PHỤC VỤ NHÂN DÂN

Góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị.

I. BỐI CẢNH BAN HÀNH LUẬT – ĐỔI MỚI MÔ HÌNH CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG TRONG KỶ NGUYÊN QUẢN TRỊ SỐ

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải cách nền hành chính quốc gia và thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy theo các nghị quyết của Đảng, việc đổi mới mô hình tổ chức chính quyền địa phương trở thành yêu cầu cấp thiết.

Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy bộ máy chính quyền địa phương vẫn còn tồn tại một số hạn chế như:

• Phân định nhiệm vụ giữa Trung ương và địa phương có lúc còn chồng chéo;
• Một số thủ tục hành chính còn qua nhiều cấp trung gian;
• Việc phân cấp, phân quyền chưa thật sự mạnh mẽ;
• Trách nhiệm giải trình ở một số nơi còn chưa rõ;
• Chuyển đổi số trong quản trị địa phương chưa đồng đều.

Trong bối cảnh đó, Quốc hội đã ban hành Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 (Luật số 72/2025/QH15) nhằm thay thế quy định trước đây, tạo lập nền tảng pháp lý mới cho mô hình chính quyền địa phương hiện đại, chuyên nghiệp, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Đây không chỉ là sự thay đổi về mặt tổ chức bộ máy mà còn là bước cải cách toàn diện về phương thức quản trị nhà nước ở địa phương, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Điểm đặc biệt của Luật là hướng tới xây dựng một nền hành chính:

• Tinh gọn hơn;
• Phân quyền mạnh hơn;
• Minh bạch hơn;
• Trách nhiệm giải trình cao hơn;
• Phục vụ người dân tốt hơn.

Đây chính là tinh thần xuyên suốt của cuộc cải cách hành chính hiện nay.

II. NHỮNG ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG NHẤT CỦA LUẬT TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG NĂM 2025

1. Đổi mới căn bản mô hình đơn vị hành chính còn hai cấp

Một trong những thay đổi quan trọng nhất của Luật là xác lập mô hình tổ chức đơn vị hành chính theo 02 cấp gồm:

• Cấp tỉnh;
• Cấp xã (bao gồm xã, phường và đặc khu).

So với mô hình trước đây có ba cấp chính quyền địa phương, quy định mới đánh dấu bước cải cách lớn nhằm tinh giản đầu mối quản lý, giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn quy trình giải quyết công việc và nâng cao hiệu quả phục vụ người dân. Đồng thời, Luật cũng quy định về đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt với cơ chế quản trị đặc thù do Quốc hội quyết định khi thành lập.

Ý nghĩa thực tiễn

Việc tinh gọn mô hình hành chính giúp:

• giảm chi phí quản lý nhà nước;
• rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính;
• tăng tính chủ động của chính quyền cơ sở;
• tạo điều kiện để chính quyền gần dân hơn.

2. Xây dựng nguyên tắc tổ chức chính quyền địa phương theo hướng hiện đại

Luật năm 2025 bổ sung nhiều nguyên tắc mới trong tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương.

Đáng chú ý là các yêu cầu:

• tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả;
• đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số;
• bảo đảm trách nhiệm giải trình;
• tăng cường kiểm soát quyền lực;
• xây dựng chính quyền gần dân, phục vụ Nhân dân;
• bảo đảm nền hành chính minh bạch, thống nhất, thông suốt.

Đây là điểm mới rất quan trọng

Nếu như trước đây việc cải cách chủ yếu tập trung vào tổ chức bộ máy thì Luật năm 2025 đặt trọng tâm vào chất lượng quản trị, hướng đến nền hành chính số và phục vụ.

3. Phân định rõ thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương

Một trong những hạn chế của hệ thống pháp luật trước đây là còn tồn tại tình trạng:

• chồng chéo nhiệm vụ;
• đùn đẩy trách nhiệm;
• xin ý kiến nhiều cấp.

Luật mới đã quy định nguyên tắc phân định thẩm quyền rất rõ:

• Trung ương quyết định các vấn đề mang tính quốc gia;
• địa phương quyết định các vấn đề thuộc phạm vi quản lý của mình;
• phân định rõ giữa cấp tỉnh và cấp xã;
• đề cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương.

Đây là nền tảng để thực hiện cải cách mạnh mẽ về phân cấp, phân quyền.

4. Đẩy mạnh phân quyền, phân cấp và nâng cao trách nhiệm giải trình

Đây được xem là “linh hồn” của Luật năm 2025.

Điều 11 và Điều 12 xác lập nhiều nguyên tắc mới như:

• xác định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của từng cấp chính quyền;
• đẩy mạnh phân quyền từ Trung ương cho địa phương;
• phân định rõ thẩm quyền của Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân;
• bảo đảm công khai, minh bạch;
• tăng cường trách nhiệm giải trình;
• thiết lập cơ chế theo dõi, kiểm tra và điều chỉnh việc phân quyền khi thực hiện không hiệu quả;
• bảo đảm quyền lực nhà nước được kiểm soát hiệu quả.

Ý nghĩa

Quy định mới giúp:

• địa phương chủ động giải quyết công việc;
• giảm tình trạng chờ xin ý kiến cấp trên;
• nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu;
• tạo môi trường đầu tư thông thoáng hơn.

5. Khẳng định mạnh mẽ vai trò của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân

Luật tiếp tục hoàn thiện vị trí pháp lý của hai thiết chế quan trọng:

Hội đồng nhân dân

• là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương;
• đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân;
• quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương;
• tăng cường chức năng giám sát.

Ủy ban nhân dân

• là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân;
• là cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương;
• tổ chức thi hành Hiến pháp, pháp luật và nghị quyết của Hội đồng nhân dân;
• chịu trách nhiệm trước Nhân dân, Hội đồng nhân dân và cơ quan hành chính cấp trên.

Điều này góp phần nâng cao hiệu lực điều hành và tăng cường trách nhiệm của cơ quan hành chính ở địa phương.

6. Tăng cường sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc và Nhân dân

Luật tiếp tục mở rộng cơ chế để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội tham gia:

• tuyên truyền pháp luật;
• vận động Nhân dân;
• giám sát;
• phản biện xã hội;
• kiến nghị xây dựng chính quyền.

Đồng thời, chính quyền địa phương có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết và trả lời các kiến nghị của Mặt trận Tổ quốc cũng như ý kiến của Nhân dân.

Điểm mới này thể hiện rõ mục tiêu xây dựng nền quản trị công khai, minh bạch, phát huy dân chủ và tăng cường sự đồng hành giữa chính quyền với người dân.

III. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: LUẬT MỚI KIẾN TẠO NỀN HÀNH CHÍNH PHỤC VỤ NHÂN DÂN

Dưới góc nhìn liên ngành của ThS. Nguyễn Hữu Long, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 không chỉ là một đạo luật về tổ chức bộ máy nhà nước mà còn là một bước tiến quan trọng trong đổi mới tư duy quản trị công, góp phần xây dựng chính quyền hiện đại, minh bạch, gần dân và vì Nhân dân.

1. Góc nhìn pháp lý: Hoàn thiện nền tảng pháp lý cho quản trị địa phương hiện đại

Điểm nổi bật của Luật là xác lập rõ nguyên tắc phân định thẩm quyền, phân quyền và phân cấp, bảo đảm mỗi cấp chính quyền thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ của mình và chịu trách nhiệm đối với kết quả thực hiện. Đồng thời, Luật nhấn mạnh yêu cầu công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực trong tổ chức, hoạt động của chính quyền địa phương.

Việc xác định rõ ranh giới thẩm quyền giữa cơ quan nhà nước ở Trung ương và địa phương, giữa cấp tỉnh và cấp xã sẽ góp phần khắc phục tình trạng chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm, giảm bớt các thủ tục trung gian và nâng cao hiệu quả giải quyết công việc.

Đây là nền tảng pháp lý quan trọng để xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại và phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân, doanh nghiệp.

2. Góc nhìn tâm lý xã hội: Xây dựng niềm tin của Nhân dân đối với chính quyền

Trong thực tiễn, khi thủ tục hành chính còn rườm rà, việc giải quyết công việc kéo dài hoặc trách nhiệm giữa các cơ quan chưa rõ ràng sẽ dễ tạo tâm lý lo lắng, thiếu tin tưởng và ngại tiếp xúc với cơ quan công quyền.

Luật mới hướng tới một mô hình quản trị lấy người dân làm trung tâm, trong đó chính quyền địa phương được tổ chức tinh gọn, hoạt động hiệu quả, tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu và nâng cao chất lượng phục vụ. Điều này góp phần tạo dựng cảm giác an tâm, được tôn trọng và được phục vụ của người dân khi thực hiện các thủ tục hành chính.

Đặc biệt, việc đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương sẽ giúp giảm thời gian đi lại, giảm chi phí thực hiện thủ tục, đồng thời nâng cao tính công khai và khả năng giám sát của xã hội.

3. Góc nhìn giáo dục pháp luật: Hình thành văn hóa thượng tôn pháp luật và trách nhiệm công dân

Luật không chỉ quy định quyền hạn của cơ quan nhà nước mà còn góp phần giáo dục ý thức pháp luật trong cộng đồng.

Thông qua việc phát huy vai trò của Hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội trong công tác tuyên truyền, vận động, giám sát và phản biện xã hội, Luật tạo điều kiện để người dân tham gia nhiều hơn vào hoạt động quản lý nhà nước ở địa phương.

Mỗi người dân không chỉ là đối tượng được phục vụ mà còn là chủ thể giám sát, góp ý, phản ánh những bất cập trong quá trình thực thi pháp luật. Điều này góp phần hình thành văn hóa pháp lý tích cực, nâng cao ý thức trách nhiệm, tinh thần hợp tác và xây dựng chính quyền vì lợi ích chung.

4. Góc nhìn quản trị công: Chuyển từ tư duy “quản lý” sang “phục vụ”

Một trong những thông điệp lớn nhất của Luật là đổi mới phương thức quản trị địa phương theo hướng hiện đại.

Thay vì chỉ tập trung vào quản lý hành chính, Luật hướng tới xây dựng một nền hành chính phục vụ, trong đó:

• Bộ máy được tinh gọn nhưng hoạt động hiệu quả;
• Quyền hạn được giao gắn với trách nhiệm giải trình;
• Quyết định hành chính được thực hiện nhanh chóng, minh bạch;
• Người dân và doanh nghiệp được đặt ở vị trí trung tâm của mọi hoạt động quản lý.

Đặc biệt, việc quy định rõ cơ chế phân quyền, phân cấp đi đôi với kiểm tra, giám sát và điều chỉnh kịp thời khi thực hiện không hiệu quả thể hiện tư duy quản trị hiện đại, bảo đảm quyền lực nhà nước luôn được kiểm soát chặt chẽ.

Có thể khẳng định rằng, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 không chỉ đổi mới mô hình tổ chức bộ máy mà còn góp phần thay đổi phương thức điều hành, nâng cao năng lực quản trị quốc gia và đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên số.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP THIẾT THỰC TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra một số khuyến nghị sau:

1. Đối với người dân

Người dân cần chủ động tìm hiểu những quy định mới của Luật, đặc biệt là các nội dung liên quan đến tổ chức chính quyền địa phương, quyền và nghĩa vụ của công dân trong tham gia quản lý nhà nước, cũng như các kênh phản ánh, kiến nghị và giám sát hoạt động của chính quyền.

Việc hiểu đúng quy định pháp luật sẽ giúp người dân bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của mình, đồng thời góp phần xây dựng nền hành chính dân chủ, công khai và minh bạch.

2. Đối với đội ngũ cán bộ, công chức

Mỗi cán bộ, công chức cần nhận thức rõ rằng việc phân quyền mạnh hơn đồng nghĩa với trách nhiệm lớn hơn.

Do đó, cần:

• không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn;
• đổi mới tư duy phục vụ;
• tăng cường đạo đức công vụ;
• thực hiện nghiêm trách nhiệm giải trình;
• chủ động ứng dụng công nghệ số trong giải quyết công việc.

Mỗi quyết định hành chính phải bảo đảm đúng pháp luật, đúng thẩm quyền và hướng tới lợi ích của Nhân dân.

3. Đối với chính quyền địa phương

Các địa phương cần khẩn trương rà soát, hoàn thiện quy chế làm việc, quy trình giải quyết công việc và phân công nhiệm vụ phù hợp với mô hình tổ chức mới.

Đồng thời, cần:

• đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính;
• phát triển chính quyền số;
• nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến;
• tăng cường công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý;
• lắng nghe và kịp thời giải quyết phản ánh, kiến nghị của người dân.

Đây là những yếu tố quyết định để Luật được triển khai đồng bộ và hiệu quả trên thực tế.

4. Đối với cộng đồng và doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần chủ động cập nhật những thay đổi về mô hình tổ chức chính quyền địa phương và cơ chế phân quyền mới để thuận lợi hơn trong quá trình đầu tư, sản xuất, kinh doanh và thực hiện các thủ tục hành chính.

Cộng đồng dân cư cần tích cực phối hợp với chính quyền, tham gia giám sát, phản biện xã hội và xây dựng chính quyền địa phương ngày càng minh bạch, hiệu quả và gần dân.

THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN

“Một chính quyền mạnh không phải là chính quyền quản lý nhiều hơn, mà là chính quyền phục vụ Nhân dân tốt hơn. Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 không chỉ đổi mới cơ cấu tổ chức mà còn đặt nền móng cho một nền quản trị hiện đại, minh bạch, trách nhiệm và lấy người dân làm trung tâm. Khi mỗi cán bộ thực hiện đúng trách nhiệm, mỗi cơ quan phối hợp hiệu quả và mỗi người dân tích cực đồng hành, chúng ta sẽ cùng xây dựng một nền hành chính gần dân, vì dân và phục vụ sự phát triển bền vững của đất nước.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ: 

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.