NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA LUẬT GIÁM ĐỊNH TƯ PHÁP NĂM 2025 – NHỮNG QUY ĐỊNH NGƯỜI DÂN, CƠ QUAN VÀ DOANH NGHIỆP CẦN BIẾT

NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA LUẬT GIÁM ĐỊNH TƯ PHÁP NĂM 2025 – NHỮNG QUY ĐỊNH NGƯỜI DÂN, CƠ QUAN VÀ DOANH NGHIỆP CẦN BIẾT

1. Quy định mới về đối tượng áp dụng

Luật Giám định tư pháp năm 2025 tiếp tục xác định phạm vi điều chỉnh đối với toàn bộ hoạt động giám định tư pháp và mở rộng phạm vi điều chỉnh theo hướng bao quát hơn, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho các chủ thể tham gia hoạt động giám định.

Theo Điều 2 của Luật, đối tượng áp dụng không chỉ bao gồm người giám định tư pháp và tổ chức giám định tư pháp mà còn bao gồm Hội đồng giám định tư pháp, người trưng cầu giám định, người yêu cầu giám định cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến hoạt động giám định tư pháp.

Việc quy định rõ các nhóm đối tượng này giúp xác định cụ thể trách nhiệm của từng chủ thể trong quá trình giám định, hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc lúng túng trong quá trình thực hiện.

Bên cạnh đó, Luật cũng quy định đầy đủ hơn về quyền và nghĩa vụ của từng chủ thể tham gia.

Đối với người giám định tư pháp, ngoài các quyền được lựa chọn phương pháp giám định, được độc lập đưa ra kết luận chuyên môn, được hưởng chế độ, chính sách theo quy định thì còn có nghĩa vụ tuân thủ nghiêm quy trình giám định, thực hiện đúng thời hạn, bảo mật thông tin, chịu trách nhiệm về kết luận giám định và bồi thường thiệt hại nếu có vi phạm.

Đối với người trưng cầu và người yêu cầu giám định, Luật quy định rõ trách nhiệm cung cấp hồ sơ đầy đủ, xác định chính xác nội dung cần giám định, thanh toán chi phí theo quy định và phối hợp trong suốt quá trình thực hiện giám định.

Những quy định này góp phần nâng cao tính minh bạch, khách quan và trách nhiệm của tất cả các bên trong hoạt động giám định tư pháp.

2. Những thay đổi về thủ tục và hồ sơ

Một trong những điểm đáng chú ý của Luật là việc hoàn thiện trình tự, thủ tục giám định theo hướng rõ ràng, thống nhất và thuận lợi hơn cho các cơ quan tiến hành tố tụng cũng như người dân.

Luật quy định cụ thể nội dung bắt buộc của quyết định trưng cầu giám định, bao gồm thông tin về cơ quan trưng cầu, đối tượng giám định, nội dung cần giám định, tài liệu kèm theo và thời hạn trả kết luận. Điều này giúp hạn chế việc ban hành quyết định thiếu thông tin dẫn đến phải bổ sung hồ sơ nhiều lần.

Đối với người yêu cầu giám định, hồ sơ cũng được quy định rõ gồm văn bản yêu cầu, tài liệu liên quan và giấy tờ chứng minh tư cách của người yêu cầu. Việc chuẩn hóa thành phần hồ sơ giúp các tổ chức giám định dễ dàng tiếp nhận và xử lý.

Một điểm tiến bộ khác là Luật quy định trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ khi nhận được hồ sơ, tổ chức hoặc người giám định phải trả lời bằng văn bản về việc tiếp nhận hoặc từ chối thực hiện giám định và nếu từ chối phải nêu rõ lý do. Quy định này giúp người dân và cơ quan tiến hành tố tụng chủ động hơn trong việc giải quyết vụ việc, tránh tình trạng kéo dài không rõ nguyên nhân.

Đặc biệt, Luật đã bổ sung quy định cho phép gửi hồ sơ trưng cầu hoặc yêu cầu giám định trên môi trường điện tử theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử. Đây là bước tiến quan trọng trong chuyển đổi số, giúp giảm thời gian đi lại, tiết kiệm chi phí và tạo thuận lợi cho các cơ quan, tổ chức và người dân khi thực hiện thủ tục.

Bên cạnh đó, Luật cũng quy định thời hạn giám định đối với từng loại vụ việc, trong đó đa số trường hợp tối đa từ 02 đến 04 tháng tùy mức độ phức tạp, tạo cơ sở để kiểm soát tiến độ giải quyết vụ việc.

3. Các quy định cần đặc biệt lưu ý khi áp dụng

Khi triển khai Luật Giám định tư pháp năm 2025, các cơ quan, tổ chức và cá nhân cần đặc biệt quan tâm đến các quy định về trách nhiệm, hành vi bị nghiêm cấm và hiệu lực thi hành.

Luật quy định nhiều hành vi bị nghiêm cấm như cố ý kéo dài thời gian giám định, từ chối thực hiện giám định không có lý do chính đáng, tiết lộ thông tin ảnh hưởng đến hoạt động tố tụng, nhận lợi ích để làm sai lệch kết luận giám định hoặc cố ý đưa ra kết luận sai sự thật. Đây là những hành vi có thể dẫn đến xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy tính chất, mức độ vi phạm.

Ngoài ra, Luật cũng quy định người giám định tư pháp phải chịu trách nhiệm cá nhân đối với kết luận do mình ban hành; trường hợp cố ý đưa ra kết luận gian dối hoặc từ chối kết luận không có căn cứ thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Đối với người dân và doanh nghiệp, khi có nhu cầu yêu cầu giám định cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, cung cấp trung thực các tài liệu liên quan và thực hiện nghĩa vụ nộp chi phí giám định theo quy định để tránh kéo dài thời gian giải quyết vụ việc.

Riêng về quy định chuyển tiếp và thời điểm có hiệu lực, nội dung này nằm ở phần cuối của Luật và không có trong phần trích dẫn hiện có, nên cần đọc tiếp các điều khoản cuối văn bản để xác định chính xác, tránh suy diễn từ nội dung chưa được cung cấp.

Kết luận

Luật Giám định tư pháp năm 2025 hướng tới xây dựng một cơ chế giám định chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả hơn. Các quy định mới về quyền, nghĩa vụ của các chủ thể, chuẩn hóa thủ tục, ứng dụng môi trường điện tử và tăng cường trách nhiệm pháp lý của người giám định sẽ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động tố tụng, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.

Đối với người dân và doanh nghiệp, việc nắm rõ các quy định của Luật sẽ giúp chủ động hơn khi yêu cầu giám định, bảo vệ quyền lợi của mình cũng như phối hợp hiệu quả với các cơ quan tiến hành tố tụng trong quá trình giải quyết vụ việc.