Nghị định số 175/2026/NĐ-CP, TÀI CHÍNH VI MÔ – TRAO CƠ HỘI, LAN TỎA SINH KẾ BỀN VỮNG

TÀI CHÍNH VI MÔ – TRAO CƠ HỘI, LAN TỎA SINH KẾ BỀN VỮNG

Trong những năm qua, các chương trình, dự án tài chính vi mô đã trở thành một trong những chính sách an sinh xã hội quan trọng, góp phần hỗ trợ người nghèo, phụ nữ, người yếu thế và các hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn tiếp cận nguồn vốn để phát triển sinh kế, tạo việc làm và từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống.

Bên cạnh những kết quả tích cực, hoạt động tài chính vi mô cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về quản lý, minh bạch, kiểm soát rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia. Trước yêu cầu đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 175/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 quy định về tổ chức và hoạt động của chương trình, dự án tài chính vi mô của tổ chức chính trị – xã hội và tổ chức phi chính phủ, tạo hành lang pháp lý đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, tăng cường trách nhiệm của các tổ chức thực hiện và bảo đảm sự phát triển an toàn, bền vững của hoạt động tài chính vi mô.

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, Nghị định 175/2026/NĐ-CP không chỉ hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước đối với hoạt động tài chính vi mô mà còn góp phần bảo đảm quyền tiếp cận nguồn vốn của người dân, nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả của các chương trình hỗ trợ cộng đồng

BỐI CẢNH THỰC TIỄN: KHI NGƯỜI NGHÈO CẦN “CẦN CÂU” HƠN “CON CÁ”

Trong nhiều năm qua, các chương trình tài chính vi mô đã trở thành một “đòn bẩy” quan trọng giúp hàng triệu người dân có hoàn cảnh khó khăn tiếp cận nguồn vốn nhỏ để phát triển sinh kế, thoát nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống. Khác với các khoản vay thương mại, tài chính vi mô hướng đến những người yếu thế như hộ nghèo, cận nghèo, phụ nữ, người khuyết tật, doanh nghiệp siêu nhỏ… – những đối tượng thường gặp nhiều rào cản khi tiếp cận nguồn vốn từ các tổ chức tín dụng.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai thời gian qua cũng cho thấy nhiều bất cập. Một số chương trình tài chính vi mô còn thiếu cơ chế quản trị rủi ro, quy trình cho vay chưa chặt chẽ, trách nhiệm của tổ chức chủ quản chưa được quy định rõ, trong khi công tác giám sát giữa các cơ quan quản lý nhà nước còn phân tán. Điều này tiềm ẩn nguy cơ thất thoát nguồn vốn, ảnh hưởng đến quyền lợi của người vay và làm giảm hiệu quả của chính sách an sinh xã hội.

Xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý, ngày 15/5/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 175/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức và hoạt động của chương trình, dự án tài chính vi mô của tổ chức chính trị – xã hội và tổ chức phi chính phủ. Nghị định đã thiết lập những nguyên tắc quản lý chặt chẽ hơn về tổ chức bộ máy, hoạt động cho vay, quản trị rủi ro, quản lý nguồn vốn và trách nhiệm của các chủ thể tham gia.

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, đây không đơn thuần là một văn bản điều chỉnh hoạt động tài chính mà còn là bước tiến quan trọng trong việc bảo đảm công bằng xã hội, nâng cao trách nhiệm giải trình và xây dựng niềm tin của người dân đối với các chương trình hỗ trợ phát triển cộng đồng.

NHỮNG ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG CỦA NGHỊ ĐỊNH 175/2026/NĐ-CP: TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ, NÂNG CAO HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH VI MÔ

Dưới góc độ pháp lý, Nghị định 175/2026/NĐ-CP không chỉ kế thừa các quy định trước đây mà còn bổ sung nhiều nội dung quan trọng nhằm chuẩn hóa hoạt động của các chương trình, dự án tài chính vi mô. Có thể khái quát một số điểm nổi bật sau:

1. Hoàn thiện cơ cấu tổ chức, nâng cao năng lực quản trị chương trình tài chính vi mô

Một trong những điểm mới đáng chú ý là Nghị định quy định rõ cơ cấu tổ chức tối thiểu mà mỗi chương trình, dự án tài chính vi mô phải có, gồm:

• Ban quản lý chương trình, dự án;
• Bộ phận cho vay;
• Bộ phận kế toán tài chính;
• Bộ phận kiểm soát, quản lý rủi ro.

Đặc biệt, bộ phận kiểm soát và quản lý rủi ro phải hoạt động độc lập, người đứng đầu phải làm việc chuyên trách và không kiêm nhiệm chức danh khác nhằm bảo đảm tính khách quan trong kiểm tra, giám sát hoạt động. Đồng thời, các trưởng bộ phận chuyên môn phải có trình độ đại học phù hợp hoặc có kinh nghiệm trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng hoặc tài chính vi mô.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, đây là bước chuyển từ cách quản lý chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sang mô hình quản trị chuyên nghiệp, giúp hạn chế rủi ro và nâng cao trách nhiệm của từng cá nhân trong quá trình vận hành chương trình.

2. Quy định rõ nguyên tắc cho vay, bảo vệ quyền lợi của người vay

Nghị định quy định việc cho vay phải được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận bằng văn bản giữa bên cho vay và khách hàng, trong đó phải thể hiện đầy đủ quyền, nghĩa vụ của các bên, mục đích sử dụng vốn, thời hạn vay, mức vay, lãi suất, biện pháp bảo đảm và phương thức trả nợ.

Đối với hộ gia đình, việc vay vốn phải thông qua người đại diện được các thành viên trong hộ ủy quyền bằng văn bản theo quy định của pháp luật.

Đặc biệt, Nghị định quy định:

• Mức cho vay tối đa đối với mỗi khách hàng là 50 triệu đồng.
• Lãi suất phải phù hợp với quy định pháp luật, đủ bù đắp chi phí hoạt động nhưng không nhằm mục tiêu lợi nhuận.
• Khách hàng phải sử dụng vốn đúng mục đích hợp pháp.

Những quy định này góp phần hạn chế tình trạng cho vay tùy tiện, đồng thời bảo vệ người vay khỏi các điều kiện bất lợi hoặc thiếu minh bạch.

3. Đề cao quản trị rủi ro và minh bạch tài chính

Nghị định yêu cầu các tổ chức phải ban hành đầy đủ hệ thống quy định nội bộ về:

• quản lý hoạt động cho vay;
• quản lý tiền gửi bắt buộc;
• quản lý nguồn vốn;
• kế toán tài chính;
• kiểm soát nội bộ và quản lý rủi ro.

Các quy định này phải được rà soát hằng năm và gửi Ngân hàng Nhà nước trong thời hạn 30 ngày kể từ khi ban hành hoặc sửa đổi.

Đây là cơ chế quan trọng nhằm nâng cao tính minh bạch, hạn chế thất thoát nguồn vốn và tăng cường trách nhiệm giải trình của các chương trình tài chính vi mô.

4. Siết chặt việc thay đổi thông tin hoạt động và quản lý nguồn vốn

Nghị định quy định việc thay đổi tên chương trình, địa bàn hoạt động, mức vốn, người quản lý hoặc thời hạn hoạt động không còn được thực hiện một cách tự do mà phải được Ngân hàng Nhà nước hoặc Ngân hàng Nhà nước khu vực xem xét, chấp thuận theo trình tự, thủ tục cụ thể.

Đáng chú ý:

• Không được sử dụng vốn vay hoặc vốn nhận ủy thác để tăng vốn thực hiện tài chính vi mô.
• Mọi thay đổi đều phải chứng minh tính hợp pháp của nguồn vốn và được cơ quan có thẩm quyền xác nhận.

Quy định này giúp ngăn ngừa nguy cơ hợp thức hóa nguồn vốn không minh bạch và bảo đảm sự ổn định của chương trình.

5. Tăng cường trách nhiệm của tổ chức thực hiện và cơ quan quản lý nhà nước

Nghị định xác định rõ trách nhiệm của tổ chức chính trị – xã hội và tổ chức phi chính phủ trong việc:

• quản lý, kiểm tra và giám sát toàn diện chương trình;
• không được chia lợi nhuận từ hoạt động tài chính vi mô;
• công khai lãi suất, sản phẩm cho vay và các thông tin cần thiết để bảo vệ quyền lợi khách hàng;
• ban hành và thường xuyên cập nhật các quy định nội bộ.

Song song với đó, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ, Bộ Ngoại giao và UBND các cấp được phân định rõ trách nhiệm trong quản lý, kiểm tra, giám sát và phối hợp triển khai nhằm tạo cơ chế quản lý thống nhất từ Trung ương đến địa phương.

6. Quy định rõ các trường hợp chấm dứt hoạt động để bảo vệ quyền lợi cộng đồng

Một điểm mới rất đáng chú ý là Nghị định quy định cụ thể các trường hợp chương trình, dự án tài chính vi mô bị buộc chấm dứt hoạt động và thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký, như:

• hồ sơ đăng ký có gian lận;
• vi phạm nghiêm trọng quy định pháp luật;
• không hoạt động liên tục trong 12 tháng;
• hết thời hạn hoạt động nhưng không được gia hạn;
• tổ chức chủ quản chấm dứt hoạt động hoặc tự nguyện kết thúc chương trình.

Đồng thời, Nghị định yêu cầu phải xây dựng phương án xử lý quyền lợi của khách hàng, hoàn thành các nghĩa vụ tài chính trước khi chính thức chấm dứt hoạt động, qua đó hạn chế tối đa ảnh hưởng đến người vay vốn và các bên liên quan.

GÓC NHÌN CỦA CHUYÊN GIA: TÀI CHÍNH VI MÔ KHÔNG CHỈ LÀ CHO VAY MÀ CÒN LÀ TRAO CƠ HỘI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, giá trị lớn nhất của Nghị định 175/2026/NĐ-CP không nằm ở việc quy định các thủ tục hành chính hay điều kiện quản lý chương trình tài chính vi mô, mà nằm ở triết lý phát triển con người thông qua việc tạo cơ hội tiếp cận nguồn vốn một cách công bằng, minh bạch và có trách nhiệm.

Trong thực tế, rất nhiều hộ gia đình nghèo, phụ nữ đơn thân, người khuyết tật hay doanh nghiệp siêu nhỏ không thiếu ý chí làm ăn, mà thiếu cơ hội tiếp cận nguồn vốn phù hợp. Chỉ với một khoản vay nhỏ nhưng được quản lý đúng quy định, sử dụng đúng mục đích, nhiều gia đình có thể đầu tư sản xuất, mở rộng kinh doanh, tạo việc làm và từng bước cải thiện thu nhập. Vì vậy, tài chính vi mô không đơn thuần là hoạt động tín dụng mà còn là một chính sách an sinh xã hội mang tính nhân văn sâu sắc.

Tuy nhiên, nếu việc cho vay thiếu kiểm soát, quản lý lỏng lẻo hoặc sử dụng vốn sai mục đích thì chính nguồn vốn hỗ trợ đó lại có thể trở thành gánh nặng, làm gia tăng nợ xấu, ảnh hưởng đến cả người vay và tổ chức thực hiện. Chính vì vậy, Nghị định 175 đã đặt ra yêu cầu rất cao về quản trị nội bộ, kiểm soát rủi ro và trách nhiệm của các tổ chức triển khai chương trình.

Dưới góc độ giáo dục pháp luật, ThS. Nguyễn Hữu Long cho rằng mỗi người dân cần hiểu rằng quyền được vay vốn luôn đi kèm với nghĩa vụ sử dụng vốn đúng mục đích, thực hiện đầy đủ cam kết trả nợ và tuân thủ các quy định của pháp luật. Việc tiếp cận nguồn vốn ưu đãi không phải là sự hỗ trợ vô điều kiện mà là cơ hội để người dân chủ động vươn lên bằng chính năng lực và sự nỗ lực của mình.

Tình huống thực tiễn

Tại một địa phương miền núi, một nhóm phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn được tiếp cận nguồn vốn tài chính vi mô để phát triển chăn nuôi. Ban đầu, đa số đều sử dụng vốn đúng mục đích nên thu nhập được cải thiện rõ rệt. Tuy nhiên, một số trường hợp lại sử dụng tiền vay vào việc chi tiêu cá nhân hoặc đầu tư vào lĩnh vực không phù hợp, dẫn đến mất khả năng trả nợ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến bản thân người vay mà còn làm giảm nguồn vốn quay vòng để hỗ trợ các hộ gia đình khác.

Nếu áp dụng các quy định của Nghị định 175/2026/NĐ-CP, chương trình sẽ phải thực hiện đầy đủ quy trình thẩm định, ký kết hợp đồng bằng văn bản, kiểm tra việc sử dụng vốn, quản lý rủi ro và công khai các điều kiện cho vay. Đồng thời, tổ chức thực hiện phải thường xuyên giám sát, hướng dẫn người vay sử dụng vốn hiệu quả, từ đó hạn chế những rủi ro phát sinh và bảo đảm nguồn vốn hỗ trợ được sử dụng đúng đối tượng, đúng mục đích.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, đây chính là ý nghĩa lớn nhất của Nghị định 175: không chỉ bảo vệ nguồn vốn của chương trình mà còn bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân, tạo dựng niềm tin giữa cộng đồng với các tổ chức thực hiện chính sách, qua đó góp phần thúc đẩy giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế – xã hội ở địa phương.

Bên cạnh đó, việc Nghị định yêu cầu công khai thông tin về lãi suất, sản phẩm cho vay, quyền và nghĩa vụ của khách hàng cũng thể hiện rõ tinh thần lấy người dân làm trung tâm, giúp người dân tiếp cận thông tin đầy đủ, tránh những hiểu nhầm hoặc tranh chấp trong quá trình vay vốn.

THÔNG ĐIỆP PHÁP LÝ VÀ KHUYẾN NGHỊ DÀNH CHO CỘNG ĐỒNG

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, Nghị định số 175/2026/NĐ-CP là bước hoàn thiện quan trọng trong việc xây dựng cơ chế quản lý các chương trình, dự án tài chính vi mô theo hướng công khai, minh bạch, an toàn và lấy người dân làm trung tâm.

Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh phát triển kinh tế bao trùm và giảm nghèo bền vững, tài chính vi mô không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ về vốn mà còn góp phần khơi dậy tinh thần tự lực, tự cường của người dân. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, mỗi chủ thể tham gia đều phải nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và trách nhiệm đối với cộng đồng.

Một số khuyến nghị đối với người dân

Đối với người dân có nhu cầu tiếp cận nguồn vốn tài chính vi mô, cần:

• Chủ động tìm hiểu kỹ các điều kiện vay vốn, lãi suất, quyền và nghĩa vụ của mình trước khi ký kết hợp đồng vay.
• Chỉ sử dụng nguồn vốn đúng mục đích đã cam kết; không dùng vốn vay để phục vụ các hoạt động trái pháp luật hoặc đầu tư mang tính rủi ro cao.
• Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trả nợ theo thỏa thuận, góp phần bảo đảm nguồn vốn được quay vòng để hỗ trợ các đối tượng khác có hoàn cảnh khó khăn.
• Kịp thời phản ánh với cơ quan có thẩm quyền hoặc tổ chức thực hiện chương trình khi phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật, thiếu minh bạch hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người vay.

Đối với các tổ chức thực hiện chương trình, dự án tài chính vi mô

Các tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức phi chính phủ cần:

• Tuân thủ nghiêm các quy định về tổ chức bộ máy, quản lý, kiểm soát rủi ro và chế độ báo cáo theo Nghị định 175/2026/NĐ-CP.
• Công khai đầy đủ thông tin về lãi suất, điều kiện vay, quy trình giải ngân và thu hồi vốn để người dân dễ dàng tiếp cận và giám sát.
• Thường xuyên tuyên truyền, hướng dẫn người vay sử dụng vốn hiệu quả, nâng cao kiến thức quản lý tài chính và phát triển sinh kế.
• Tăng cường kiểm tra nội bộ, kịp thời phát hiện và xử lý các rủi ro nhằm bảo vệ nguồn vốn và quyền lợi của khách hàng.

Thông điệp của ThS. Nguyễn Hữu Long

“Một khoản vay tuy nhỏ nhưng nếu được quản lý minh bạch và sử dụng đúng mục đích có thể trở thành động lực giúp một gia đình thoát nghèo, một doanh nghiệp siêu nhỏ phát triển và một cộng đồng vươn lên bền vững. Pháp luật không chỉ đặt ra những giới hạn cần tuân thủ mà còn tạo dựng niềm tin, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân và bảo đảm mọi nguồn lực hỗ trợ được sử dụng đúng giá trị nhân văn vốn có.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.