CHI PHÍ THỰC HIỆN CÔNG TÁC DẪN ĐỘ, CHUYỂN GIAO NGƯỜI ĐANG CHẤP HÀNH ÁN PHẠT TÙ VÀ TƯƠNG TRỢ TƯ PHÁP VỀ HÌNH SỰ THEO NGHỊ ĐỊNH 172/2026/NĐ-CP: BƯỚC HOÀN THIỆN CƠ CHẾ BẢO ĐẢM HỢP TÁC TƯ PHÁP QUỐC TẾ MINH BẠCH, HIỆU QUẢ

CHI PHÍ THỰC HIỆN CÔNG TÁC DẪN ĐỘ, CHUYỂN GIAO NGƯỜI ĐANG CHẤP HÀNH ÁN PHẠT TÙ VÀ TƯƠNG TRỢ TƯ PHÁP VỀ HÌNH SỰ THEO NGHỊ ĐỊNH 172/2026/NĐ-CP: BƯỚC HOÀN THIỆN CƠ CHẾ BẢO ĐẢM HỢP TÁC TƯ PHÁP QUỐC TẾ MINH BẠCH, HIỆU QUẢ

Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng với thế giới, các hoạt động hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia, dẫn độ tội phạm, chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù và tương trợ tư pháp về hình sự ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, để các hoạt động này được triển khai hiệu quả, không chỉ cần khuôn khổ pháp lý rõ ràng mà còn phải có cơ chế tài chính thống nhất, minh bạch và phù hợp với thực tiễn.

Ngày 15/5/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 172/2026/NĐ-CP, quy định chi tiết chi phí thực hiện và kinh phí bảo đảm công tác dẫn độ, công tác chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù và công tác tương trợ tư pháp về hình sự. Nghị định có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về hợp tác tư pháp quốc tế, đồng thời tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước và các nguồn kinh phí hợp pháp trong lĩnh vực đặc thù này.

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, Nghị định 172/2026/NĐ-CP không chỉ là văn bản hướng dẫn về tài chính mà còn thể hiện tư duy quản trị nhà nước hiện đại, bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong hoạt động tư pháp hình sự.

1. BỐI CẢNH THỰC TIỄN – KHI HỢP TÁC TƯ PHÁP QUỐC TẾ ĐÒI HỎI MỘT CƠ CHẾ TÀI CHÍNH ĐỒNG BỘ

Thực tế những năm gần đây cho thấy, các vụ việc có yếu tố nước ngoài ngày càng xuất hiện nhiều hơn. Không ít trường hợp người phạm tội bỏ trốn ra nước ngoài, công dân Việt Nam đang chấp hành án tại nước ngoài có nguyện vọng được chuyển giao về nước hoặc các cơ quan tiến hành tố tụng cần thu thập chứng cứ từ nước ngoài để phục vụ điều tra, truy tố, xét xử.

Ví dụ, một đối tượng bị truy nã quốc tế sau khi trốn sang quốc gia khác chỉ có thể được đưa về Việt Nam thông qua thủ tục dẫn độ theo điều ước quốc tế và quy định của pháp luật. Quá trình này phát sinh nhiều khoản chi như lập hồ sơ, dịch thuật tài liệu, cử đoàn công tác sang nước ngoài, áp giải người bị dẫn độ, bảo đảm an ninh, chi phí đi lại, ăn ở và nhiều khoản chi chuyên môn khác. Nếu không có quy định thống nhất về nguồn kinh phí và nội dung chi, việc tổ chức thực hiện rất dễ gặp khó khăn, ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết vụ việc cũng như hiệu quả hợp tác giữa các quốc gia.

Tương tự, đối với hoạt động chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù hoặc thực hiện tương trợ tư pháp về hình sự, các cơ quan có thẩm quyền thường phải phối hợp với nhiều cơ quan trong và ngoài nước. Điều này đòi hỏi phải có cơ chế tài chính minh bạch, đầy đủ và phù hợp với tính chất đặc thù của từng hoạt động.

Chính vì vậy, Nghị định 172/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm thống nhất cơ chế bảo đảm kinh phí, quy định rõ các nội dung được chi, nguyên tắc quản lý và trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả thực thi các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân có liên quan trong quá trình giải quyết các vụ việc hợp tác tư pháp quốc tế.

GÓC NHÌN PHÁP LÝ – NHỮNG ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG CỦA NGHỊ ĐỊNH 172/2026/NĐ-CP

Nghị định 172/2026/NĐ-CP là văn bản hướng dẫn quan trọng nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Dẫn độ năm 2025, Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù năm 2025 và Luật Tương trợ tư pháp về hình sự năm 2025. Dưới đây là những nội dung mà cơ quan, tổ chức và người dân cần đặc biệt quan tâm.

1. Thiết lập nguyên tắc quản lý kinh phí minh bạch, đúng mục đích

Một trong những điểm cốt lõi của Nghị định là quy định rõ việc bảo đảm kinh phí cho hoạt động dẫn độ, chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù và tương trợ tư pháp về hình sự phải được bố trí trong dự toán ngân sách hằng năm của các cơ quan có thẩm quyền.

Đồng thời, đối với các khoản kinh phí do tổ chức, cá nhân tự nguyện hỗ trợ, Nghị định yêu cầu việc tiếp nhận, quản lý và sử dụng phải bảo đảm các nguyên tắc:

• Đúng mục đích.
• Đúng đối tượng.
• Đúng chế độ, tiêu chuẩn và định mức.
• Công khai, minh bạch, công bằng.
• Không làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người đang chấp hành án phạt tù.

Quy định này góp phần phòng ngừa việc sử dụng kinh phí sai mục đích, đồng thời tăng cường trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước trong quản lý ngân sách.

2. Quy định đầy đủ các khoản chi phục vụ hoạt động hợp tác tư pháp quốc tế

Lần đầu tiên, các nội dung chi phục vụ ba lĩnh vực gồm dẫn độ, chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù và tương trợ tư pháp về hình sự được quy định tương đối đầy đủ trong cùng một văn bản.

Các khoản chi bao gồm:

• Lập, quản lý và xử lý hồ sơ;
• Dịch thuật, công chứng, chứng thực tài liệu;
• Giám định, phiên dịch;
• Chuyển phát hồ sơ trong và ngoài nước;
• Tổ chức hội nghị, tập huấn, nghiên cứu khoa học;
• Khảo sát, kiểm tra, hợp tác quốc tế;
• Xây dựng cơ sở dữ liệu, chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin;
• Mua sắm trang thiết bị phục vụ chuyên môn;
• Tuyên truyền, phổ biến pháp luật;
• Các khoản chi cần thiết khác phục vụ trực tiếp hoạt động hợp tác tư pháp.

Việc quy định chi tiết giúp các cơ quan thực hiện thống nhất, tránh lúng túng khi lập dự toán, sử dụng và quyết toán kinh phí.

3. Quy định riêng đối với từng hoạt động đặc thù

Bên cạnh các khoản chi chung, Nghị định còn quy định cụ thể đối với từng loại hoạt động.

Đối với công tác dẫn độ, kinh phí được sử dụng cho việc áp giải người bị dẫn độ, chi phí đi lại, ăn ở, bảo đảm an ninh, thuê chuyên gia pháp lý, tổ chức đưa thi hài hoặc hài cốt trong trường hợp người bị dẫn độ tử vong và các khoản phát sinh trong quá trình thực hiện.

Đối với công tác chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù, kinh phí được bảo đảm cho việc xác minh nguyện vọng chuyển giao, tổ chức bàn giao, áp giải, khám chữa bệnh, hỗ trợ sinh hoạt, xuất nhập cảnh và các hoạt động bảo đảm an toàn trong suốt quá trình thực hiện.

Đối với hoạt động tương trợ tư pháp về hình sự, Nghị định quy định các khoản chi phục vụ thu thập chứng cứ, điều tra, tống đạt giấy tờ, đưa người làm chứng, người giám định, cán bộ nước ngoài hoặc đoàn công tác tham gia phối hợp giải quyết vụ việc theo yêu cầu của Việt Nam hoặc của nước ngoài.

Các quy định này góp phần bảo đảm mọi hoạt động hợp tác tư pháp quốc tế đều có cơ sở tài chính rõ ràng và được thực hiện đúng quy định pháp luật.

4. Điểm mới về cơ chế tiếp nhận kinh phí tự nguyện hỗ trợ người đang chấp hành án phạt tù

Một nội dung đáng chú ý của Nghị định là cho phép tiếp nhận kinh phí tự nguyện từ người đang chấp hành án phạt tù, người đại diện hợp pháp hoặc các tổ chức, cá nhân khác để hỗ trợ chi phí sinh hoạt, đi lại và các khoản chi hợp pháp khi thực hiện việc chuyển giao.

Đặc biệt:

• Bộ Công an có trách nhiệm lập dự toán, thông báo mức kinh phí dự kiến;
• Sau khi hoàn thành việc chuyển giao phải thực hiện quyết toán công khai;
• Nếu số tiền đóng góp lớn hơn chi phí thực tế thì phần kinh phí còn lại phải được hoàn trả;
• Nếu số tiền đóng góp không đủ thì ngân sách nhà nước sẽ bảo đảm phần còn thiếu theo quy định.

Đây là quy định thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa nguồn lực xã hội và trách nhiệm của Nhà nước, vừa bảo đảm tính nhân văn vừa bảo đảm kỷ luật tài chính.

5. Phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan nhà nước

Nghị định cũng xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan trong tổ chức thực hiện.

• Bộ Công an là cơ quan chủ trì tổ chức thực hiện các hoạt động liên quan đến dẫn độ, chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù và quản lý kinh phí hỗ trợ tự nguyện.
• Bộ Tài chính chịu trách nhiệm hướng dẫn lập dự toán, bố trí, quản lý và quyết toán kinh phí theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước.
• Viện kiểm sát nhân dân tối cao chủ trì thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến kinh phí trong hoạt động tương trợ tư pháp về hình sự.
• Các bộ, ngành, địa phương và cơ quan có liên quan có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ để bảo đảm việc triển khai Nghị định được thống nhất, hiệu quả.

Việc phân định rõ trách nhiệm không chỉ giúp nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan mà còn góp phần xây dựng nền tư pháp hiện đại, minh bạch và đáp ứng yêu cầu hợp tác quốc tế trong giai đoạn mới.

GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: BẢO ĐẢM NGUỒN LỰC TÀI CHÍNH ĐỂ THỰC THI PHÁP LUẬT HIỆU QUẢ

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Nghị định 172/2026/NĐ-CP không đơn thuần là văn bản quy định về các khoản chi ngân sách. Giá trị lớn hơn của Nghị định nằm ở việc xây dựng một cơ chế tài chính minh bạch, khoa học và nhân văn nhằm bảo đảm các hoạt động hợp tác tư pháp quốc tế được triển khai thông suốt, đúng pháp luật và hiệu quả.

1. Góc nhìn tâm lý xã hội: Tăng cường niềm tin vào sự công bằng của pháp luật

Trong các vụ việc dẫn độ, chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù hay tương trợ tư pháp về hình sự, người dân thường chỉ quan tâm đến kết quả cuối cùng mà ít biết rằng phía sau đó là cả một quy trình phối hợp giữa nhiều cơ quan trong và ngoài nước với rất nhiều chi phí phát sinh.

Nếu thiếu nguồn kinh phí hoặc việc sử dụng kinh phí không minh bạch, quá trình giải quyết vụ việc có thể bị kéo dài, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

Nghị định 172/2026/NĐ-CP đã khắc phục khoảng trống này khi quy định rõ nguồn kinh phí, nguyên tắc quản lý và trách nhiệm của từng cơ quan. Điều đó giúp người dân yên tâm hơn rằng mọi hoạt động hợp tác tư pháp đều được thực hiện trên cơ sở pháp luật, có nguồn lực bảo đảm và được kiểm soát chặt chẽ.

Niềm tin vào công lý không chỉ được xây dựng bằng những bản án nghiêm minh mà còn được hình thành từ sự minh bạch trong từng quy trình thực thi pháp luật.

2. Góc nhìn quản trị công: Chuyển từ quản lý kinh phí sang quản trị hiệu quả

Một điểm đáng chú ý của Nghị định là tư duy quản trị hiện đại trong việc sử dụng ngân sách nhà nước.

Thay vì chỉ quy định nguồn tiền được chi từ đâu, Nghị định còn xác định rõ từng nhóm nội dung chi, trách nhiệm của từng cơ quan và cơ chế quyết toán, hoàn trả hoặc bổ sung kinh phí khi cần thiết.

Đặc biệt, việc quy định cụ thể các khoản chi cho hoạt động số hóa cơ sở dữ liệu, ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ dẫn độ và tương trợ tư pháp cho thấy định hướng phát triển nền tư pháp số, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và giảm thiểu thủ tục hành chính.

Đây là bước chuyển từ tư duy “quản lý chi tiêu” sang “quản trị hiệu quả nguồn lực”, phù hợp với yêu cầu cải cách nền hành chính và xây dựng Nhà nước pháp quyền hiện đại.

3. Góc nhìn giáo dục pháp luật: Nâng cao ý thức trách nhiệm của cơ quan và cá nhân

Nghị định không chỉ đặt ra trách nhiệm đối với các cơ quan nhà nước mà còn nhấn mạnh vai trò phối hợp của tổ chức, cá nhân trong quá trình thực hiện các hoạt động hợp tác tư pháp.

Đặc biệt, cơ chế tiếp nhận kinh phí tự nguyện hỗ trợ người đang chấp hành án phạt tù được thiết kế với nguyên tắc công khai, minh bạch và có quyết toán rõ ràng. Điều này góp phần giáo dục ý thức trách nhiệm, tinh thần tự nguyện, đồng thời ngăn ngừa những biểu hiện lợi dụng việc đóng góp để tác động đến quá trình tố tụng hoặc thi hành án.

Qua đó, mỗi cá nhân đều nhận thức rõ rằng mọi hoạt động hỗ trợ chỉ được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và dưới sự giám sát của cơ quan có thẩm quyền.

4. Ý nghĩa nhân văn trong hợp tác tư pháp quốc tế

Một điểm đáng ghi nhận của Nghị định là bên cạnh việc bảo đảm hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm, pháp luật vẫn dành sự quan tâm đến các quyền cơ bản của người bị dẫn độ hoặc người đang chấp hành án phạt tù.

Các khoản chi về ăn ở, chăm sóc y tế, đi lại, bảo đảm an toàn trong quá trình bàn giao, thậm chí cả việc đưa thi hài, hài cốt hoặc tro cốt về nước trong trường hợp không may xảy ra sự cố đều được quy định cụ thể.

Điều đó thể hiện rõ tinh thần nhân đạo của pháp luật Việt Nam, bảo đảm việc xử lý người phạm tội luôn đi đôi với tôn trọng quyền con người, phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Có thể khẳng định, Nghị định 172/2026/NĐ-CP không chỉ tạo nền tảng tài chính cho hoạt động hợp tác tư pháp quốc tế mà còn góp phần xây dựng hình ảnh một nền tư pháp chuyên nghiệp, minh bạch, trách nhiệm và nhân văn. Đây cũng là tiền đề quan trọng để Việt Nam tiếp tục nâng cao uy tín trong hợp tác quốc tế, bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.

LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để Nghị định 172/2026/NĐ-CP thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả trong thực tiễn, ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra một số khuyến nghị dành cho các cơ quan, tổ chức và người dân như sau:

1. Nâng cao nhận thức về ý nghĩa của hợp tác tư pháp quốc tế

Người dân cần hiểu rằng dẫn độ, chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù và tương trợ tư pháp về hình sự không chỉ là hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng mà còn là công cụ quan trọng góp phần bảo vệ công lý, đấu tranh phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân Việt Nam ở trong và ngoài nước.

Việc ban hành Nghị định 172/2026/NĐ-CP chính là nền tảng để các hoạt động này được thực hiện thống nhất, minh bạch và hiệu quả hơn.

2. Các cơ quan thực thi cần quản lý, sử dụng kinh phí đúng quy định

Các cơ quan được giao nhiệm vụ cần thực hiện nghiêm các quy định về lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí theo đúng nguyên tắc công khai, minh bạch và đúng mục đích.

Đặc biệt, đối với các khoản kinh phí tự nguyện hỗ trợ cho người đang chấp hành án phạt tù, việc tiếp nhận và sử dụng phải được kiểm soát chặt chẽ, tránh phát sinh tiêu cực hoặc ảnh hưởng đến tính khách quan trong quá trình tố tụng và thi hành án.

3. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động hợp tác tư pháp

Các cơ quan chức năng cần tiếp tục đầu tư xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ, trao đổi thông tin và phối hợp với các cơ quan nước ngoài.

Đây không chỉ là yêu cầu của cải cách hành chính mà còn là giải pháp quan trọng giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tư pháp hình sự.

4. Tăng cường công tác phổ biến, giáo dục pháp luật

Các quy định về dẫn độ, chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù và tương trợ tư pháp về hình sự còn khá mới và mang tính chuyên ngành. Vì vậy, các cơ quan, tổ chức cần đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật để cán bộ thực thi, doanh nghiệp và người dân hiểu đúng bản chất của các hoạt động này, tránh những nhận thức chưa đầy đủ hoặc sai lệch.

Khi hiểu đúng pháp luật, mỗi cá nhân sẽ chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình cũng như phối hợp hiệu quả với cơ quan có thẩm quyền khi có yêu cầu.

5. Xây dựng nền tư pháp hiện đại, minh bạch và nhân văn

Từ góc độ quản trị quốc gia, việc bảo đảm đầy đủ nguồn lực tài chính cho hoạt động hợp tác tư pháp quốc tế không chỉ giúp nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm mà còn khẳng định hình ảnh Việt Nam là quốc gia thượng tôn pháp luật, tôn trọng quyền con người và thực hiện nghiêm túc các cam kết quốc tế.

Đây cũng là nền tảng quan trọng để nâng cao uy tín của Việt Nam trong quá trình hội nhập và tăng cường hợp tác với các quốc gia trên thế giới.

Thông điệp từ chuyên gia

“Một nền tư pháp hiện đại không chỉ được đánh giá bằng những quy định pháp luật tiến bộ mà còn bởi khả năng bảo đảm nguồn lực để pháp luật được thực thi hiệu quả trong thực tiễn. Nghị định 172/2026/NĐ-CP đã tạo lập cơ chế tài chính minh bạch, thống nhất và nhân văn, góp phần nâng cao hiệu quả hợp tác tư pháp quốc tế, bảo vệ công lý, quyền con người và lợi ích quốc gia trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.