Nghị định số 174/2026/NĐ-CP, HOÀN THIỆN CƠ CHẾ XỬ PHẠT ĐỂ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG SỐ AN TOÀN, VĂN MINH

HOÀN THIỆN CƠ CHẾ XỬ PHẠT ĐỂ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG SỐ AN TOÀN, VĂN MINH

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang diễn ra mạnh mẽ, các dịch vụ bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của mỗi người dân. Từ việc liên lạc, học tập, làm việc, mua sắm trực tuyến đến thực hiện các thủ tục hành chính, hầu hết các hoạt động đều gắn liền với môi trường số. Sự phát triển này không chỉ mở ra nhiều cơ hội thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo đảm kỷ cương pháp luật, an toàn thông tin và quyền lợi của người sử dụng.

Tuy nhiên, cùng với những lợi ích to lớn, thực tiễn thời gian qua cũng ghi nhận nhiều hành vi vi phạm ngày càng tinh vi như lừa đảo qua điện thoại, tin nhắn giả mạo, phát tán thư rác, sử dụng SIM không đúng quy định, xâm phạm dữ liệu cá nhân, kinh doanh dịch vụ viễn thông trái phép hay lợi dụng dịch vụ bưu chính để vận chuyển hàng hóa cấm. Những hành vi này không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn ảnh hưởng đến quyền riêng tư, an toàn thông tin và làm suy giảm niềm tin của người dân vào môi trường số.

Xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 174/2026/NĐ-CP, quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin, giao dịch điện tử và an toàn thông tin mạng. Nghị định đã cập nhật nhiều quy định mới, tăng cường chế tài xử phạt, đồng thời bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần xây dựng môi trường số an toàn, minh bạch và phát triển bền vững.

Dưới góc nhìn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, việc ban hành Nghị định 174/2026/NĐ-CP không đơn thuần là tăng mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm, mà còn thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc xây dựng ý thức thượng tôn pháp luật trên không gian số.

BỐI CẢNH THỰC TIỄN: KHI CHUYỂN ĐỔI SỐ ĐÒI HỎI PHÁP LUẬT PHẢI THEO KỊP THỰC TIỄN

Những năm gần đây, Việt Nam đang chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế số và xã hội số. Hoạt động bưu chính, viễn thông và các nền tảng số ngày càng mở rộng, góp phần thay đổi phương thức giao tiếp, giao dịch và cung cấp dịch vụ trong mọi lĩnh vực của đời sống. Người dân có thể dễ dàng mua sắm trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, thực hiện các thủ tục hành chính điện tử hay tiếp cận nhiều dịch vụ công chỉ thông qua một chiếc điện thoại thông minh.

Song song với sự phát triển đó là sự gia tăng của các hành vi vi phạm pháp luật trên môi trường số. Thực tế cho thấy, các vụ việc giả mạo nhân viên bưu điện, doanh nghiệp chuyển phát để lừa đảo chiếm đoạt tài sản; cuộc gọi rác, tin nhắn rác; sử dụng SIM thuê bao không đúng quy định; phát tán thông tin sai sự thật trên không gian mạng; hay lợi dụng dịch vụ bưu chính để vận chuyển hàng cấm, hàng giả… diễn ra với nhiều phương thức ngày càng tinh vi. Những hành vi này không chỉ gây thiệt hại cho người dân mà còn ảnh hưởng đến trật tự quản lý nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của các doanh nghiệp chân chính cũng như sự phát triển lành mạnh của môi trường số.

Trong bối cảnh đó, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật để tăng cường hiệu lực quản lý, nâng cao tính răn đe đối với các hành vi vi phạm là yêu cầu cấp thiết. Nghị định số 174/2026/NĐ-CP được ban hành đã tạo cơ sở pháp lý đầy đủ hơn trong việc xử lý các hành vi vi phạm hành chính thuộc lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin, giao dịch điện tử và an toàn thông tin mạng; đồng thời góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của tổ chức, cá nhân trong quá trình tham gia các hoạt động trên môi trường số.

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long, pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính không chỉ nhằm trừng phạt những hành vi vi phạm đã xảy ra mà còn mang ý nghĩa giáo dục, phòng ngừa và định hướng hành vi của xã hội. Trong thời đại số, mỗi hành động thiếu ý thức, dù chỉ là sử dụng thông tin cá nhân của người khác trái phép, phát tán tin nhắn quảng cáo không đúng quy định hay tiếp tay cho các hoạt động lừa đảo trực tuyến, đều có thể gây ra những hậu quả lớn đối với cộng đồng. Vì vậy, việc nâng cao nhận thức pháp luật và xây dựng văn hóa ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng chính là giải pháp bền vững để giảm thiểu vi phạm và bảo vệ quyền lợi của mỗi người dân.

NHỮNG ĐIỂM MỚI QUAN TRỌNG CỦA NGHỊ ĐỊNH 174/2026/NĐ-CP: SIẾT CHẶT KỶ CƯƠNG PHÁP LUẬT TRÊN MÔI TRƯỜNG SỐ

Dưới góc độ pháp lý, Nghị định số 174/2026/NĐ-CP đã hoàn thiện đáng kể cơ chế xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin, giao dịch điện tử và an toàn thông tin mạng.

1. Tăng cường xử lý các hành vi vi phạm trong hoạt động bưu chính

Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử đã kéo theo nhu cầu sử dụng dịch vụ bưu chính và chuyển phát tăng nhanh. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích mang lại, nhiều hành vi vi phạm như kinh doanh dịch vụ bưu chính không đủ điều kiện, không thực hiện đúng quy định về cung ứng dịch vụ, không bảo đảm quyền lợi của khách hàng hoặc vi phạm các quy định về quản lý bưu gửi vẫn diễn ra tại nhiều địa phương.

Để khắc phục tình trạng này, Nghị định 174/2026/NĐ-CP quy định rõ các hành vi vi phạm và mức xử phạt tương ứng, đồng thời áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc thu hồi lợi nhuận bất hợp pháp, buộc thực hiện đúng quy định pháp luật hoặc đình chỉ hoạt động trong trường hợp cần thiết.

2. Xử lý nghiêm việc lợi dụng dịch vụ bưu chính để vận chuyển hàng hóa vi phạm pháp luật

Một điểm đáng chú ý của Nghị định là tăng cường trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc sử dụng dịch vụ bưu chính đúng quy định.

Trong thực tế, đã xuất hiện nhiều trường hợp lợi dụng dịch vụ chuyển phát để vận chuyển hàng giả, hàng cấm, hàng nhập lậu hoặc các loại hàng hóa bị pháp luật cấm lưu thông. Không ít đối tượng còn sử dụng thông tin người gửi hoặc người nhận giả nhằm trốn tránh trách nhiệm khi bị phát hiện.

Nghị định quy định rõ các hành vi vi phạm liên quan đến việc gửi, vận chuyển hàng hóa trái quy định sẽ bị xử phạt nghiêm khắc, đồng thời có thể bị áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như tịch thu tang vật, phương tiện hoặc buộc nộp lại khoản lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm.

Đây là quy định cần thiết nhằm ngăn chặn việc lợi dụng sự phát triển của thương mại điện tử để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật, góp phần bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng và giữ gìn trật tự trong hoạt động bưu chính.

3. Tăng cường bảo vệ người sử dụng dịch vụ viễn thông

Hiện nay, các cuộc gọi rác, tin nhắn quảng cáo trái phép, SIM đăng ký không đúng thông tin hay hành vi sử dụng dịch vụ viễn thông để thực hiện các hoạt động lừa đảo vẫn là vấn đề gây bức xúc trong xã hội.

Nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của người sử dụng, Nghị định đã bổ sung và nâng cao chế tài xử phạt đối với nhiều hành vi vi phạm trong hoạt động viễn thông. Đáng chú ý, hành vi sử dụng dịch vụ viễn thông để thực hiện các hành vi bị cấm trong hoạt động viễn thông có thể bị xử phạt từ 70 triệu đồng đến 100 triệu đồng, đồng thời bị tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm và buộc nộp lại khoản lợi bất hợp pháp nếu có.

Quy định này thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc xây dựng môi trường viễn thông an toàn, hạn chế tình trạng lợi dụng công nghệ để lừa đảo, phát tán thông tin sai sự thật hoặc thực hiện các hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

4. Nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông

Không chỉ xử lý người sử dụng dịch vụ, Nghị định còn quy định rõ trách nhiệm của các doanh nghiệp viễn thông trong việc tuân thủ các điều kiện kinh doanh, chế độ báo cáo và quản lý hoạt động theo quy định của pháp luật.

Đối với các hành vi như không báo cáo khi có thay đổi về cơ cấu sở hữu, không thực hiện đúng quy định về cơ cấu vốn hoặc vi phạm các điều kiện quản lý doanh nghiệp viễn thông, Nghị định quy định mức xử phạt có thể lên đến 200 triệu đồng, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.

Việc quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp không chỉ góp phần nâng cao tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh mà còn tạo nền tảng để phát triển thị trường viễn thông ổn định, cạnh tranh lành mạnh và bảo đảm lợi ích của người sử dụng.

5. Đề cao các biện pháp khắc phục hậu quả, không chỉ dừng lại ở xử phạt bằng tiền

Một điểm tiến bộ của Nghị định 174/2026/NĐ-CP là không chỉ quy định các mức xử phạt hành chính mà còn áp dụng đồng bộ nhiều biện pháp khắc phục hậu quả, như:

• Buộc nộp lại khoản lợi bất hợp pháp có được từ hành vi vi phạm;
• Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm;
• Đình chỉ hoạt động trong một số trường hợp theo quy định;
• Buộc thực hiện các nghĩa vụ pháp lý để khắc phục hậu quả do hành vi vi phạm gây ra.

GÓC NHÌN CỦA CHUYÊN GIA: THƯỢNG TÔN PHÁP LUẬT – “LÁ CHẮN” BẢO VỆ NGƯỜI DÂN TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, Nghị định số 174/2026/NĐ-CP không đơn thuần là văn bản quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin hay an toàn thông tin mạng. Quan trọng hơn, Nghị định thể hiện rõ định hướng của Nhà nước trong việc xây dựng một môi trường số an toàn, minh bạch và có trách nhiệm, nơi mọi cá nhân và tổ chức đều phải tuân thủ pháp luật để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của chính mình và của cộng đồng.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, không gian mạng đã trở thành một phần không thể tách rời của đời sống xã hội. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người dân có thể học tập, làm việc, kinh doanh, thanh toán trực tuyến hay thực hiện các dịch vụ công. Tuy nhiên, chính sự thuận tiện ấy cũng trở thành “mảnh đất” để nhiều đối tượng lợi dụng thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật như giả mạo cơ quan nhà nước, giả danh doanh nghiệp chuyển phát, phát tán tin nhắn lừa đảo, đánh cắp thông tin cá nhân hay sử dụng dịch vụ viễn thông để chiếm đoạt tài sản của người khác.

Dưới góc độ pháp lý, Nghị định 174/2026/NĐ-CP đã bổ sung và hoàn thiện các chế tài xử phạt đối với nhiều hành vi vi phạm, đồng thời quy định các biện pháp khắc phục hậu quả nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật. Điều đó cho thấy quan điểm nhất quán của Nhà nước là không chỉ xử lý người vi phạm mà còn phòng ngừa, ngăn chặn các hành vi có nguy cơ gây mất an toàn cho xã hội số, qua đó nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông và công nghệ thông tin.

Từ góc độ tâm lý học, ThS. Nguyễn Hữu Long cho rằng nguyên nhân khiến nhiều người trở thành nạn nhân của các hành vi lừa đảo trên môi trường số không chỉ xuất phát từ sự thiếu hiểu biết về công nghệ mà còn đến từ tâm lý chủ quan, cả tin hoặc hoang mang trước những thông tin mang tính đe dọa. Các đối tượng lừa đảo thường lợi dụng tâm lý lo sợ, sự thiếu bình tĩnh hoặc lòng tham để dẫn dụ nạn nhân làm theo yêu cầu, từ đó chiếm đoạt tài sản hoặc thông tin cá nhân. Vì vậy, cùng với việc tăng cường chế tài xử phạt, việc trang bị kỹ năng nhận diện rủi ro và nâng cao bản lĩnh khi tham gia môi trường số là yếu tố hết sức quan trọng.

Ở góc độ giáo dục, Nghị định 174 không chỉ là công cụ xử lý vi phạm mà còn là phương tiện giáo dục ý thức pháp luật cho toàn xã hội. Khi mỗi cá nhân hiểu rằng việc sử dụng SIM chính chủ, bảo vệ dữ liệu cá nhân, không phát tán thông tin sai sự thật, không tiếp tay cho các hành vi vi phạm hay không lợi dụng dịch vụ bưu chính để thực hiện hành vi trái pháp luật là trách nhiệm công dân, thì văn hóa thượng tôn pháp luật trên môi trường số mới thực sự được hình thành.

Tình huống thực tiễn: Thời gian qua, tại nhiều địa phương đã xảy ra các vụ việc đối tượng giả danh nhân viên đơn vị chuyển phát gọi điện thông báo người dân có bưu phẩm cần nhận. Sau đó, chúng yêu cầu nạn nhân truy cập vào đường dẫn lạ, cung cấp mã xác thực (OTP) hoặc chuyển một khoản tiền với lý do “phí giao hàng”, “phí xác minh” hoặc “tiền hoàn tất thủ tục”. Chỉ trong thời gian ngắn, nhiều người đã bị chiếm đoạt số tiền lớn và thông tin cá nhân cũng bị đánh cắp.

Những vụ việc như vậy cho thấy, bên cạnh trách nhiệm của cơ quan quản lý và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, mỗi người dân cần chủ động kiểm chứng thông tin, tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu, thông tin tài khoản ngân hàng hoặc truy cập các đường dẫn không rõ nguồn gốc. Đồng thời, khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, cần kịp thời thông báo cho cơ quan chức năng để được hỗ trợ và xử lý theo quy định của pháp luật.

Pháp luật chỉ thực sự phát huy giá trị khi mỗi người dân trở thành một “lá chắn” bảo vệ chính mình. Trong kỷ nguyên số, việc nâng cao hiểu biết pháp luật, kỹ năng số và ý thức trách nhiệm không chỉ giúp hạn chế vi phạm mà còn góp phần xây dựng một cộng đồng số văn minh, an toàn và đáng tin cậy.

THÔNG ĐIỆP PHÁP LÝ VÀ KHUYẾN NGHỊ: CHUNG TAY XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG SỐ AN TOÀN, VĂN MINH

Theo ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, chuyển đổi số là xu thế tất yếu của thời đại, mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống và hiện đại hóa nền hành chính quốc gia. Tuy nhiên, chuyển đổi số chỉ thực sự mang lại giá trị khi được đặt trên nền tảng thượng tôn pháp luật, tôn trọng quyền con người và bảo đảm an toàn thông tin.

Việc Chính phủ ban hành Nghị định số 174/2026/NĐ-CP không chỉ nhằm tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước mà còn hướng đến xây dựng ý thức tuân thủ pháp luật trong mỗi cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp. Mỗi quy định về xử phạt không đơn thuần là chế tài đối với hành vi vi phạm, mà còn là lời cảnh báo, định hướng hành vi và góp phần hình thành văn hóa ứng xử có trách nhiệm trên môi trường số.

Một số khuyến nghị đối với người dân

Để chủ động bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, mỗi người dân cần lưu ý:

• Thứ nhất, tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân, mật khẩu, mã OTP hoặc thông tin tài khoản ngân hàng cho bất kỳ cá nhân, tổ chức nào khi chưa xác minh rõ danh tính.
• Thứ hai, cảnh giác với các cuộc gọi, tin nhắn hoặc đường dẫn lạ tự xưng là cơ quan nhà nước, doanh nghiệp viễn thông hoặc đơn vị chuyển phát; chủ động kiểm chứng thông tin qua các kênh chính thức.
• Thứ ba, sử dụng SIM thuê bao, dịch vụ viễn thông và các nền tảng số đúng quy định của pháp luật; không tiếp tay cho các hành vi phát tán tin nhắn rác, cuộc gọi rác hoặc thông tin sai sự thật.
• Thứ tư, khi sử dụng dịch vụ bưu chính, cần kê khai đúng thông tin hàng hóa, không gửi hoặc vận chuyển các loại hàng hóa bị pháp luật cấm, đồng thời phối hợp với cơ quan chức năng khi có yêu cầu xác minh.
• Thứ năm, khi phát hiện hành vi vi phạm hoặc có dấu hiệu lừa đảo trên môi trường số, cần kịp thời thông báo cho cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn, hỗ trợ và xử lý theo quy định của pháp luật.

Khuyến nghị đối với doanh nghiệp và tổ chức cung cấp dịch vụ

Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử, cần:

• Tuân thủ nghiêm các điều kiện kinh doanh, chế độ cấp phép, báo cáo và các quy định chuyên ngành theo Nghị định 174/2026/NĐ-CP.
• Chủ động rà soát quy trình quản lý, tăng cường bảo vệ dữ liệu khách hàng và bảo đảm an toàn thông tin trong quá trình cung cấp dịch vụ.
• Thường xuyên đào tạo đội ngũ nhân viên về đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm pháp lý và kỹ năng nhận diện các hành vi vi phạm.
• Phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý nhà nước trong việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi lợi dụng dịch vụ để thực hiện hành vi trái pháp luật.
• Đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ an toàn, đúng quy định; góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và nâng cao niềm tin của khách hàng.

Thông điệp của ThS. Nguyễn Hữu Long

“Công nghệ có thể thay đổi rất nhanh, nhưng giá trị của pháp luật và trách nhiệm công dân luôn là nền tảng không thể thay thế. Trong kỷ nguyên số, mỗi cú nhấp chuột, mỗi cuộc gọi hay mỗi giao dịch trực tuyến đều cần được thực hiện bằng sự hiểu biết, tỉnh táo và ý thức tuân thủ pháp luật. Khi mỗi người dân biết tự bảo vệ mình, mỗi doanh nghiệp kinh doanh có trách nhiệm và mỗi cơ quan thực thi pháp luật làm đúng chức năng, chúng ta sẽ cùng xây dựng được một môi trường số an toàn, văn minh và đáng tin cậy.“

THÔNG TIN LIÊN HỆ:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.