NGHỊ ĐỊNH 217/2026/NĐ-CP: CUỘC CẢI CÁCH TOÀN DIỆN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG – NGƯỜI DÂN VÀ DOANH NGHIỆP ĐƯỢC LỢI GÌ?

NGHỊ ĐỊNH 217/2026/NĐ-CP: CUỘC CẢI CÁCH TOÀN DIỆN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG XÂY DỰNG – NGƯỜI DÂN VÀ DOANH NGHIỆP ĐƯỢC LỢI GÌ?

Hoạt động xây dựng luôn là lĩnh vực gắn liền trực tiếp với đời sống, tài sản và an toàn của hàng triệu người dân, đồng thời là “mạch máu” của nền kinh tế. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, một dự án xây dựng – dù chỉ là căn nhà ở riêng lẻ hay một công trình hạ tầng lớn – vẫn phải “lội qua” hàng loạt tầng nấc thủ tục: lập báo cáo nghiên cứu khả thi, thẩm định, phê duyệt, cấp phép xây dựng… khiến không ít người dân và doanh nghiệp cảm thấy mệt mỏi, nản lòng.

Ngày 19/06/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 217/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 về quản lý hoạt động xây dựng, chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2026, thay thế Nghị định số 175/2024/NĐ-CP. Đây được xem là bước cải cách quan trọng, siết chặt kỷ cương nhưng đồng thời cắt giảm đáng kể thủ tục hành chính không cần thiết.

Dưới góc nhìn tích hợp Pháp luật – Tâm lý – Quản trị của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị, bài viết phổ biến pháp luật này sẽ giải mã những nội dung then chốt của Nghị định 217/2026/NĐ-CP và đưa ra khuyến nghị thiết thực cho cộng đồng.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ – NHỮNG “NÚT THẮT” QUEN THUỘC TRONG ĐẦU TƯ XÂY DỰNG

Trên thực tế, không ít gia đình, chủ đầu tư từng rơi vào cảnh “dở khóc dở cười” vì thủ tục xây dựng:

• Câu chuyện chủ nhà xây nhà ở riêng lẻ: Anh Văn Thành (một chủ đầu tư nhỏ lẻ) từng phải chờ đợi nhiều tuần chỉ vì hồ sơ xin cấp phép xây dựng bị trả đi trả lại do thiếu bản vẽ đấu nối hạ tầng kỹ thuật, trong khi bản thân anh không rõ quy trình thẩm định, phê duyệt thiết kế được quy định ở đâu, ai chịu trách nhiệm.
• Câu chuyện doanh nghiệp đầu tư dự án: Một doanh nghiệp đầu tư khu đô thị chia sẻ, việc không phân định rõ giữa các bước thiết kế cơ sở, thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công cùng nhiều lần thẩm định chồng chéo giữa các cơ quan chuyên môn khiến dự án kéo dài, phát sinh chi phí và bào mòn niềm tin của nhà đầu tư.

Tâm lý phổ biến của người dân và doanh nghiệp khi đối diện với thủ tục đầu tư xây dựng truyền thống là hoang mang, bị động và thiếu niềm tin vào tính minh bạch, nhất quán của quy trình. Nghị định 217/2026/NĐ-CP ra đời chính là lời giải cho những “nút thắt” mang tính hệ thống đó.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – NHỮNG ĐIỂM CỐT LÕI CỦA NGHỊ ĐỊNH 217/2026/NĐ-CP

Nghị định gồm 5 chương, 76 điều, quy định chi tiết toàn bộ vòng đời một dự án đầu tư xây dựng – từ khảo sát, thiết kế, thẩm định, cấp phép cho đến quản lý trật tự xây dựng. Dưới đây là những nội dung người dân, doanh nghiệp cần nắm vững:

1. Trình tự đầu tư xây dựng được quy định rõ ràng theo 3 giai đoạn

Theo Điều 4 Nghị định 217/2026/NĐ-CP, trình tự đầu tư xây dựng được chia thành 3 giai đoạn mạch lạc: chuẩn bị dự án, thực hiện dự án và kết thúc xây dựng, mỗi giai đoạn liệt kê cụ thể từng công việc cần thực hiện. Việc quy định tường minh này giúp chủ đầu tư chủ động lập kế hoạch, tránh bỏ sót hoặc làm sai thứ tự thủ tục.

2. Cắt giảm mạnh thủ tục cho dự án quy mô nhỏ

Điều 27. Lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, Báo cáo kinh tế – kỹ thuật

2. Dự án đầu tư xây dựng quy mô nhỏ hoặc có tính chất kỹ thuật đơn giản chỉ cần lập Báo cáo kinh tế – kỹ thuật gồm: … b) Dự án đầu tư xây dựng có tổng mức đầu tư không quá 40 tỷ đồng (không bao gồm chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng, tiền sử dụng đất)…

Quy định này giúp hàng loạt công trình nhỏ, đơn giản (dưới 40 tỷ đồng) không phải lập Báo cáo nghiên cứu khả thi phức tạp, rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị dự án.

3. Ứng dụng bắt buộc mô hình thông tin công trình (BIM) với công trình lớn

Điều 8. Ứng dụng mô hình thông tin công trình (BIM)…

1.a) Đối với các công trình xây dựng mới từ cấp II trở lên, áp dụng kể từ giai đoạn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc Báo cáo kinh tế – kỹ thuật…

Đây là bước chuyển đổi số quan trọng: dữ liệu BIM trở thành “tài nguyên số” xuyên suốt vòng đời dự án, giúp cơ quan quản lý nhà nước thẩm định, kiểm tra nhanh và chính xác hơn thay vì chỉ dựa vào hồ sơ giấy.

4. Nguyên tắc thủ tục hành chính minh bạch, không gây phiền hà

Điều 7. Nguyên tắc thực hiện các thủ tục hành chính

3. Cơ quan thực hiện thủ tục hành chính không yêu cầu cung cấp các giấy tờ, thông tin có trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng, hệ thống thông tin về đất đai và các cơ sở dữ liệu quốc gia khác có liên quan khi các thông tin, dữ liệu này đã được cập nhật hoặc kết nối chia sẻ.

Nguyên tắc “không bắt dân khai lại những gì Nhà nước đã có” là điểm sáng lớn, giảm gánh nặng hồ sơ giấy tờ cho người dân và doanh nghiệp.

5. Rút ngắn thời gian cấp phép xây dựng

Theo Điều 56 Nghị định 217/2026/NĐ-CP, kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, thời gian cấp giấy phép xây dựng mới đối với công trình nhà ở riêng lẻ chỉ còn 07 ngày làm việc; đối với các công trình còn lại là 10 ngày làm việc; thủ tục điều chỉnh, sửa chữa, cải tạo là 09 ngày làm việc. Thời hạn khởi công công trình sau khi được cấp phép là không quá 12 tháng và giấy phép chỉ được gia hạn tối đa 02 lần, mỗi lần 12 tháng (Điều 49, Điều 63).

6. Phân định rõ trách nhiệm giữa các chủ thể

Điều 7. Nguyên tắc thực hiện các thủ tục hành chính

5. Cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính chỉ chịu trách nhiệm về nội dung giải quyết các thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền theo quy định pháp luật, không chịu trách nhiệm về quy trình thực hiện, nội dung, kết quả thực hiện của các văn bản pháp lý đã được cơ quan, người có thẩm quyền khác chấp thuận, thẩm định, phê duyệt hoặc giải quyết trước đó…

Quy định này chấm dứt tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, buộc mỗi cơ quan, mỗi nhà thầu, mỗi chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm rõ ràng với đúng phần việc mình thực hiện – từ khảo sát, thiết kế, thẩm tra cho đến thi công.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ: “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

Dưới góc độ tích hợp của ThS. Nguyễn Hữu Long, Nghị định 217/2026/NĐ-CP không đơn thuần là văn bản kỹ thuật chuyên ngành xây dựng mà còn hàm chứa những giá trị quản trị và tâm lý xã hội sâu sắc:

1. Góc nhìn tâm lý: Giảm thiểu tâm lý “sợ thủ tục”, tăng niềm tin vào bộ máy công quyền

Sự rườm rà, chồng chéo trong thủ tục cũ từng khiến người dân hình thành tâm lý e ngại, né tránh khi phải làm việc với cơ quan nhà nước. Việc rút ngắn thời hạn giải quyết, quy định rõ ai chịu trách nhiệm về phần việc nào giúp người dân cảm thấy an tâm, chủ động và được tôn trọng hơn trong quá trình thực hiện dự án – một yếu tố tâm lý then chốt để duy trì động lực đầu tư, xây dựng.

2. Góc nhìn quản trị công: Chuyển từ “tiền kiểm rườm rà” sang “hậu kiểm dựa trên dữ liệu số”

Việc bắt buộc ứng dụng BIM, thiết lập Môi trường dữ liệu chung (CDE) và kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng (Điều 8) thể hiện tư duy quản trị hiện đại: quản lý bằng dữ liệu số thay vì chỉ dựa vào hồ sơ giấy tờ. Điều này buộc cả cơ quan quản lý lẫn chủ đầu tư phải nâng cao tính minh bạch, chuyên nghiệp và trách nhiệm giải trình.

3. Góc nhìn giáo dục ý thức tuân thủ và trách nhiệm nghề nghiệp

Các quy định về trách nhiệm của nhà thầu khảo sát, thiết kế, thẩm tra tại Điều 15, Điều 25 Nghị định 217/2026/NĐ-CP nêu rõ: việc phê duyệt của chủ đầu tư hay cơ quan chuyên môn “không thay thế và không làm giảm trách nhiệm” của đơn vị trực tiếp thực hiện công việc. Đây là bài học giáo dục quan trọng: mỗi cá nhân, tổ chức tham gia hoạt động xây dựng phải hình thành ý thức tự chịu trách nhiệm với chất lượng công việc của chính mình, thay vì trông chờ vào sự “bảo lãnh” của cấp trên hay cơ quan quản lý.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để người dân và doanh nghiệp tận dụng tối đa những cải cách của Nghị định 217/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 01/07/2026), ThS. Nguyễn Hữu Long đưa ra 5 khuyến nghị thiết thực:

1. Xác định đúng quy mô, loại hình dự án ngay từ đầu: Chủ đầu tư cần rà soát tổng mức đầu tư và tính chất kỹ thuật của công trình để biết mình chỉ cần lập Báo cáo kinh tế – kỹ thuật (dự án dưới 40 tỷ đồng, quy mô nhỏ) hay phải lập đầy đủ Báo cáo nghiên cứu khả thi, tránh chuẩn bị hồ sơ dư thừa hoặc thiếu sót.
2. Chuẩn bị hồ sơ điện tử, tận dụng dữ liệu đã có: Theo nguyên tắc tại Điều 7, người dân và doanh nghiệp không cần nộp lại các giấy tờ đã có trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, xây dựng. Hãy chủ động tra cứu, kết nối dữ liệu trước khi nộp hồ sơ để rút ngắn thời gian xử lý.
3. Chủ động tìm hiểu về BIM nếu công trình từ cấp II trở lên: Chủ đầu tư nên làm việc sớm với đơn vị tư vấn thiết kế có năng lực về BIM để đáp ứng yêu cầu ngay từ giai đoạn lập báo cáo nghiên cứu khả thi, tránh bị động khi thẩm định.
4. Lưu ý thời hạn khởi công và gia hạn giấy phép: Giấy phép xây dựng chỉ có hiệu lực khởi công trong 12 tháng và chỉ được gia hạn tối đa 2 lần. Chủ đầu tư cần lên kế hoạch thi công hợp lý, tránh để giấy phép hết hiệu lực gây phát sinh thủ tục.
5. Xác định đúng cơ quan có thẩm quyền cấp phép: Theo Điều 53, thẩm quyền cấp phép được phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp xã, Ban quản lý khu công nghiệp – khu kinh tế hoặc Sở Xây dựng tùy loại công trình. Việc nộp đúng nơi, đúng thẩm quyền ngay từ đầu giúp tránh bị trả hồ sơ, mất thời gian.

Thông điệp nhân văn: “Một hành lang pháp lý tốt không chỉ nằm ở việc siết chặt kỷ cương, mà còn ở chỗ biết cởi bỏ những gánh nặng không cần thiết cho người dân. Nghị định 217/2026/NĐ-CP, với tinh thần phân định trách nhiệm rõ ràng, đẩy mạnh dữ liệu số và rút ngắn thời gian thủ tục, chính là minh chứng cho một nền quản trị xây dựng hiện đại, minh bạch và đặt niềm tin của cộng đồng làm trung tâm.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý liên quan đến hoạt động đầu tư xây dựng, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.