TÌNH HUỐNG SỐ 136 : DOANH NGHIỆP KHÔNG NIÊM YẾT GIÁ BÁN SẢN PHẨM RÕ RÀNG TẠI CỬA HÀNG?

Trong quá trình vận hành các cửa hàng bán lẻ hoặc điểm giới thiệu sản phẩm, nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp thường chủ quan bỏ qua việc niêm yết giá công khai với suy nghĩ linh hoạt điều chỉnh giá theo khách hàng hoặc cảm thấy việc dán bảng giá làm mất đi vẻ thẩm mỹ của không gian trưng bày. Sự sơ suất tưởng chừng nhỏ này lại là vi phạm trực tiếp dẫn đến những án phạt hành chính nặng nề từ cơ quan quản lý thị trường.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

1: Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Năm 2026, doanh nghiệp khởi nghiệp H chuyên kinh doanh các sản phẩm thủ công mỹ nghệ và thiết bị gia dụng khai trương một cửa hàng trưng bày trực tiếp tại mặt phố lớn ở thành phố Huế. Để tạo không gian mở và linh hoạt trong việc thương lượng giá bán tùy thuộc vào từng đối tượng khách hàng, cửa hàng hoàn toàn không dán tem giá, không gắn bảng giá hoặc in bảng giá niêm yết công khai cho từng sản phẩm trên kệ hàng.

Trong một đợt kiểm tra đột xuất của cơ quan quản lý thị trường kết hợp với đội ngũ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cửa hàng bị lập biên bản xử phạt vi phạm hành chính do không niêm yết giá hàng hóa tại địa điểm phải niêm yết giá theo quy định pháp luật, đồng thời bị yêu cầu chấn chỉnh toàn bộ hệ thống trưng bày trước khi tiếp tục hoạt động kinh doanh.

2: Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

Xét về mặt luật pháp, lập luận cho rằng “Không cần niêm yết giá để dễ bề thương lượng” là hoàn toàn sai trái. Căn cứ theo quy định của pháp luật hiện hành, quyền lợi trật tự thị trường và người tiêu dùng được bảo vệ thông qua các căn cứ sau:

Quy định về nghĩa vụ niêm yết giá (Luật Giá 2023( sửa đổi, bổ sung 2026):

Theo quy định pháp luật về giá, tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ phải niêm yết giá rõ ràng tại nơi giao dịch, cửa hàng trưng bày sản phẩm để người tiêu dùng dễ dàng nhận biết. Việc niêm yết giá phải bằng Việt Nam Đồng, rõ ràng, không gây nhầm lẫn cho khách hàng về mức giá phải trả cho một đơn vị hàng hóa hoặc dịch vụ.

Việc tự ý không niêm yết giá nhằm mục đích “thỏa thuận ngầm” hoặc thay đổi giá tùy tiện là hành vi vi phạm pháp luật thương mại rõ ràng.

“Điều 9. Nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ

…

4. Niêm yết giá hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật.

…”

“Điều 29. Niêm yết giá

1. Niêm yết giá là hình thức công khai về giá. Giá niêm yết là giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ đã bao gồm các loại thuế, phí và lệ phí (nếu có) của hàng hóa, dịch vụ đó do tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh quyết định bằng Đồng Việt Nam, trừ các trường hợp thực hiện theo quy định của pháp luật về ngoại hối. Giá niêm yết được gắn với số lượng hoặc khối lượng hàng hóa, dịch vụ phù hợp, các thông tin khác (nếu có) về đặc điểm kỹ thuật cơ bản, xuất xứ, phương thức mua, bán.
2. Các tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ niêm yết giá bảo đảm rõ ràng và không gây nhầm lẫn cho khách hàng về mức giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ bằng các hình thức: in, dán, ghi thông tin trên bảng, giấy hoặc in trực tiếp trên bao bì của hàng hóa hoặc các hình thức phù hợp với điều kiện thực tế tại địa điểm bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ hoặc trên các trang thông tin điện tử để thuận tiện cho việc quan sát, nhận biết của khách hàng và cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
3. Các tổ chức, cá nhân không được bán cao hơn giá niêm yết; đối với hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá cụ thể thì tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ phải niêm yết và bán đúng giá do cơ quan nhà nước có thẩm quyền định giá ban hành; đối với hàng hóa, dịch vụ đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền định giá ban hành giá tối thiểu, giá tối đa, khung giá thì phải niêm yết và bán theo giá phù hợp với giá tối thiểu, giá tối đa, khung giá. Tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ điều chỉnh mức giá niêm yết ngay khi có sự thay đổi về giá của hàng hóa, dịch vụ.”

Chế tài xử phạt vi phạm hành chính (Nghị định 87/2024 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong quản lý giá 2024 ):

Hành vi không niêm yết giá hàng hóa, dịch vụ tại địa điểm phải niêm yết giá theo quy định sẽ bị phạt tiền theo các mức độ cụ thể đối với tổ chức hoặc cá nhân kinh doanh.

Ngoài ra, việc không niêm yết giá còn tạo kẽ hở để lực lượng chức năng nghi ngờ về nguồn gốc xuất xứ hàng hóa hoặc hành vi gian lận thương mại, trốn thuế, từ đó kích hoạt các cuộc thanh tra mở rộng toàn diện đối với hoạt động tài chính của doanh nghiệp.

“Điều 13. Xử phạt hành vi vi phạm quy định về niêm yết giá hàng hóa, dịch vụ

1. Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
2. a) Không niêm yết giá hàng hóa, dịch vụ bằng một trong các hình thức theo quy định của pháp luật;
3. b) Niêm yết giá hàng hóa, dịch vụ không rõ ràng gây nhầm lẫn cho khách hàng;
4. c) Niêm yết giá hàng hóa, dịch vụ không đúng giá cụ thể do cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc tổ chức, cá nhân quyết định.
5. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi bán cao hơn giá niêm yết hàng hóa, dịch vụ do tổ chức, cá nhân định giá, kê khai giá không thuộc khoản 3 Điều này.
6. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi bán cao hơn giá niêm yết đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc Danh mục bình ổn giá, hàng hóa, dịch vụ trong thời gian Nhà nước thực hiện bình ổn giá.
7. Biện pháp khắc phục hậu quả:
8. a) Buộc thực hiện niêm yết giá theo đúng quy định đối với hành vi vi phạm tại khoản 1 Điều này;
9. b) Buộc trả lại cho khách hàng số tiền đã thu cao hơn giá niêm yết đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều này.

Tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thông báo công khai nội dung biện pháp khắc phục hậu quả nêu trên lên phương tiện thông tin đại chúng trong thời hạn 30 ngày, trường hợp không xác định được khách hàng hoặc khách hàng từ chối nhận thì nộp toàn bộ số tiền chênh lệch do bán cao hơn mức giá niêm yết vào ngân sách nhà nước.”

Kết luận pháp lý: Doanh nghiệp hoàn toàn không có căn cứ pháp lý để từ chối việc niêm yết giá. Cơ quan quản lý thị trường có quyền lập biên bản và ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính theo đúng quy định pháp luật đối với hành vi này.

3: Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn” (The Human & Management)

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Sự mập mờ trong cách vận hành của doanh nghiệp xuất phát từ tư duy kinh doanh chộp giật. Các nhà sáng lập thường lầm tưởng rằng việc không để giá sẽ giúp nhân viên bán hàng dễ chèo kéo, tùy cơ ứng biến mức giá cao thấp với từng khách hàng. Tuy nhiên, tâm lý học tiêu dùng chỉ ra rằng sự thiếu minh bạch về giá gây ra cảm giác bất an, hoài nghi và làm sụp đổ lòng tin của khách hàng ngay từ điểm chạm đầu tiên.

Giáo dục luôn hướng con người đến sự chính trực và minh bạch trong mọi giao dịch xã hội; việc úp mở giá cả để trục lợi là một tấm gương xấu trong văn hóa thương mại.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro doanh nghiệp

Bài học quản trị đắt giá ở đây dành cho doanh nghiệp chính là sự “chủ quan”. Việc xem nhẹ các thủ tục hành chính bắt buộc tại điểm bán là một sai lầm nghiêm trọng trong quản trị rủi ro vận hành. Đối với doanh nghiệp bán lẻ, việc minh bạch hóa thông tin pháp lý và giá cả chính là tấm lá chắn duy nhất để bảo vệ uy tín thương hiệu và tài chính dài hạn.

4: Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để giải quyết triệt để vấn đề này một cách thấu tình đạt lý, giảm thiểu chi phí và rủi ro pháp lý, Chuyên gia Nguyễn Hữu Long đưa ra phương án 3 bước như sau:

• Bước 1 – Khắc phục ngay lập tức tại điểm bán: Lập tức thiết kế và in ấn hệ thống tem giá, bảng giá niêm yết rõ ràng cho 100% sản phẩm đang trưng bày trên kệ, đặt ở vị trí dễ nhìn nhất trước khi cơ quan chức năng quay lại tái kiểm tra.
• Bước 2 – Xây dựng chính sách giá thống nhất (Uniform Pricing Policy): Ban hành biểu giá chuẩn hóa cho toàn bộ danh mục sản phẩm, tích hợp mã vạch hoặc mã QR vào hệ thống quản lý bán hàng để vừa minh bạch với khách hàng vừa quản lý kho hiệu quả.
• Bước 3 – Đào tạo nhân sự về văn hóa bán hàng minh bạch: Tập huấn cho đội ngũ nhân viên kinh doanh hiểu rằng uy tín và sự minh bạch về giá trị sản phẩm là cốt lõi để giữ chân khách hàng dài hạn, tuyệt đối không dùng chiêu trò mập mờ về giá để ép giá người tiêu dùng.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA: Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về pháp lý thương mại hay quản trị điểm bán, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.

Từ khoá: Tư vấn; Luật Giá; Niêm yết giá sản phẩm; Quản lý thị trường; Vận hành bán lẻ.