Một tấm chứng chỉ giả có thể đánh mất nhiều năm nỗ lực học tập của học viên và làm xói mòn niềm tin vào hệ thống giáo dục. Khi cơ sở đào tạo sử dụng phôi bằng nhái nhằm tạo lòng tin để trục lợi, vụ việc không chỉ là vi phạm đạo đức mà còn có dấu hiệu của hành vi phạm tội.

1. Tóm tắt tình huống thực tế (The Case)

Trung tâm đào tạo ngắn hạn M quảng cáo các khóa học chuyên môn với cam kết sau khi hoàn thành sẽ được cấp chứng chỉ có hình thức giống chứng chỉ của một trường đại học công lập lớn nhằm tạo lợi thế khi xin việc.

Sau khi hoàn thành khóa học và đóng đầy đủ học phí, nhiều học viên nhận được chứng chỉ có mẫu phôi, màu sắc, con dấu, bố cục và hình thức gần như giống hệt văn bằng của trường đại học nói trên. Tuy nhiên, khi mang đi xác minh tại đơn vị tuyển dụng, học viên được thông báo chứng chỉ không do trường đại học cấp và hoàn toàn không có giá trị pháp lý.

Nghi ngờ trung tâm cố tình sử dụng phôi bằng nhái để lừa dối người học, nhiều học viên đã gửi đơn tố giác đến cơ quan công an và cơ quan quản lý giáo dục đề nghị điều tra, xử lý.

Hãy cùng chuyên gia ThS. Nguyễn Hữu Long phân tích một tình huống thực tế dưới đây để tìm ra giải pháp vẹn toàn cả về lý lẫn tình.

2. Góc nhìn Pháp lý – “Lá chắn vững chắc”

1. Quy định về hành vi làm giả, sử dụng giấy tờ, tài liệu giả của cơ quan, tổ chức

Theo Điều 341 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), người có hành vi làm giả hoặc sử dụng con dấu, tài liệu, giấy tờ của cơ quan, tổ chức nhằm thực hiện hành vi trái pháp luật thì tùy tính chất, mức độ và hậu quả có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Văn bằng, chứng chỉ là giấy tờ có giá trị pháp lý trong học tập, tuyển dụng và hoạt động nghề nghiệp. Mọi hành vi làm giả hoặc tạo ra chứng chỉ có hình thức nhằm gây nhầm lẫn với văn bằng của cơ quan có thẩm quyền đều có thể bị xem xét xử lý theo quy định của pháp luật.

2. Nguyên tắc bảo đảm tính hợp pháp, trung thực trong cấp văn bằng, chứng chỉ

Điều 341 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025):

“ Điều 341. Tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức

1. Người nào làm giả con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ khác của cơ quan, tổ chức hoặc sử dụng con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ giả thực hiện hành vi trái pháp luật, thì bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 02 năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm:
3. a) Có tổ chức;
4. b) Phạm tội 02 lần trở lên;

…….”

Áp dụng vào tình huống

• Trung tâm đã sử dụng phôi chứng chỉ có hình thức nhái gần như hoàn toàn văn bằng của một trường đại học công lập để tạo lòng tin cho học viên. Nếu cơ quan điều tra xác định có hành vi làm giả hoặc sử dụng tài liệu giả nhằm lừa dối người học thì những cá nhân liên quan có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật hình sự.

Kết luận pháp lý: Trong trường hợp có đủ căn cứ chứng minh việc làm giả hoặc sử dụng chứng chỉ, phôi bằng giả nhằm thực hiện hành vi gian dối, các cá nhân liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 341 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025). Đồng thời, các chứng chỉ được cấp trái quy định sẽ không có giá trị pháp lý và các tổ chức, cá nhân vi phạm còn có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, hành chính theo quy định hiện hành.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị – “Chìa khóa nhân văn”

Về khía cạnh tâm lý & giáo dục (Đạo đức ứng xử)

Điều khiến học viên đau lòng nhất là sau nhiều tháng học tập và bỏ ra số tiền không nhỏ, họ lại cầm trên tay một tấm bằng vô giá trị. Sự bức xúc không chỉ đến từ thiệt hại về kinh tế mà còn là cảm giác bị phản bội niềm tin, ảnh hưởng đến cơ hội việc làm, danh dự và động lực học tập.

Trong giáo dục, sự trung thực luôn là nền tảng cốt lõi. Mọi hành vi lợi dụng uy tín của cơ sở giáo dục khác để đánh lừa người học đều đi ngược lại đạo đức nghề nghiệp và làm suy giảm niềm tin của xã hội đối với hoạt động đào tạo.

Về khía cạnh quản trị rủi ro tài sản

Đây là một hình thức trục lợi lừa đảo tinh vi thông qua hoạt động giáo dục. Để hạn chế thiệt hại và phục vụ công tác xử lý, cần nhanh chóng triển khai quy trình quản trị rủi ro: Niêm phong toàn bộ phôi chứng chỉ, hồ sơ đào tạo và dữ liệu học viên; Thu thập tài liệu quảng cáo, hợp đồng đào tạo, chứng từ thu học phí và các mẫu chứng chỉ đã cấp.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Để bảo vệ quyền lợi người học và bảo đảm tính minh bạch trong hoạt động đào tạo, ThS. Nguyễn Hữu Long đề xuất ba nhóm giải pháp:

1. Bước 1. Khẩn trương bảo vệ quyền lợi học viên: Ngay khi phát hiện dấu hiệu giả mạo chứng chỉ, cần tạm dừng việc cấp phát, thông báo đầy đủ cho học viên, tiếp nhận phản ánh và phối hợp với cơ quan chức năng để xác minh nguồn gốc văn bằng.
2. Bước 2. Phối hợp điều tra minh bạch: Cung cấp toàn bộ hồ sơ đào tạo, hợp đồng, chứng từ thu học phí, dữ liệu cấp chứng chỉ, mẫu phôi và các tài liệu liên quan cho cơ quan điều tra; tuyệt đối không tiêu hủy hoặc chỉnh sửa tài liệu.
3. Bước 3. Chuẩn hóa quản trị và kiểm soát pháp lý: Các cơ sở đào tạo cần xây dựng quy trình kiểm soát chặt chẽ việc thiết kế, in ấn và phát hành chứng chỉ; công khai rõ giá trị pháp lý của văn bằng; định kỳ kiểm tra việc tuân thủ quy định pháp luật, đồng thời thiết lập cơ chế tiếp nhận tố giác nhằm phòng ngừa các hành vi giả mạo và lừa đảo.

Thông điệp: Uy tín của một cơ sở giáo dục được xây dựng từ sự trung thực và minh bạch. Mọi hành vi làm giả hoặc sử dụng chứng chỉ nhằm đánh lừa người học không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn làm tổn hại nghiêm trọng đến niềm tin của xã hội đối với nền giáo dục.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:
Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.
Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.