TÌNH HUỐNG SỐ 11: ĐỊNH MỨC KINH TẾ – KỸ THUẬT LỖI THỜI, ĐỊA PHƯƠNG CÓ ĐƯỢC QUYỀN TỰ BAN HÀNH ĐỊNH MỨC MỚI ĐỂ ÁP DỤNG KHÔNG?

Trong hoạt động quản lý nhà nước về môi trường, việc áp dụng đúng các định mức kinh tế – kỹ thuật là cơ sở then chốt để cấp phát và sử dụng ngân sách hợp pháp. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy công nghệ luôn vận động và phát triển nhanh hơn tốc độ sửa đổi của các văn bản pháp luật. Khi định mức do Bộ ban hành đã trở nên lỗi thời so với cấu hình thiết bị thực tế, các cơ quan tại địa phương thường rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan”.

Hãy cùng phân tích tình huống pháp lý dưới đây để gỡ rối về thẩm quyền ban hành định mức trong hệ thống hành chính nhà nước.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Bà Nguyễn Thị Anh Đào đã gửi đơn phản ánh liên quan đến vướng mắc trong việc áp dụng Thông tư số 20/2017/TT-BTNMT ngày 08/8/2017 của Bộ Tài nguyên và Môi trường (quy định định mức kinh tế – kỹ thuật hoạt động quan trắc môi trường).

Cụ thể, Trung tâm Quan trắc và Quản lý hạ tầng nông nghiệp và môi trường (trực thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng) đang được giao vận hành hệ thống quan trắc môi trường tự động, liên tục. Đơn vị nhận thấy các định mức hiện hành được Bộ ban hành dựa trên nền tảng công nghệ và cấu hình thiết bị cũ. Trong khi đó, hệ thống thực tế tại địa phương lại có sự khác biệt lớn về công nghệ đo, cấu hình, yêu cầu bảo trì, bảo dưỡng, hiệu chuẩn và điều kiện vận hành thực tế.

Để có cơ sở thực hiện đúng pháp luật, bà Đào kiến nghị Bộ hướng dẫn 4 nội dung trọng tâm:

Trường hợp định mức của Bộ không còn phù hợp với thực tế tại địa phương, địa phương có được tự xây dựng định mức bổ sung hoặc thay thế không?

Trường hợp được phép xây dựng thì đây có phải là văn bản quy phạm pháp luật không?

Cơ quan nào có thẩm quyền ban hành hoặc phê duyệt định mức này?

Nếu địa phương không được tự xây dựng định mức riêng thì hướng xử lý ra sao?

2. Góc nhìn Pháp lý

Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã ban hành công văn số 2460/MT-CLMT ngày 08/7/2026. Dưới lăng kính pháp lý, hệ thống pháp luật về ngân sách và dịch vụ sự nghiệp công đã có sẵn cơ chế phân cấp rõ ràng nhằm trao quyền tự quyết cho địa phương khi văn bản của Trung ương chưa bao quát hết thực tiễn.

Pháp luật đã có sự phân định rạch ròi về thẩm quyền lấp đầy các “khoảng trống” định mức:

Khoản 25 Điều 1 Nghị định số 111/2025/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung Nghị định 60/2021/NĐ-CP) và Điều 3 Nghị định 111/2025/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 32/2019/NĐ-CP) quy định: “Trường hợp đối với những danh mục dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước các bộ, cơ quan trung ương không ban hành định mức kinh tế kỹ thuật thì Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm ban hành đối với các dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước thuộc phạm vi quản lý để thực hiện tại địa phương”.

Bình luận pháp lý: Nguyên tắc áp dụng pháp luật ở đây là sự ủy quyền và phân cấp. Hệ thống quan trắc tự động tại Đà Nẵng sử dụng công nghệ mới mà văn bản hiện hành của Bộ chưa có định mức quy định, do đó khoảng trống này thuộc về trách nhiệm của địa phương. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (cụ thể là UBND TP. Đà Nẵng) hoàn toàn có thẩm quyền, và thậm chí là có “trách nhiệm”, phải tự ban hành định mức mới áp dụng riêng cho các dịch vụ thuộc phạm vi quản lý của mình.

Bên cạnh đó, Cục Môi trường cũng thông tin thêm: Bộ Nông nghiệp và Môi trường hiện đang xây dựng Thông tư mới để thay thế cho Thông tư 20/2017/TT-BTNMT, trong đó sẽ cập nhật các định mức phù hợp với thực tiễn và dự kiến ban hành trong năm 2026.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị

Về khía cạnh Tâm lý & Giáo dục:

Sự chần chừ của đơn vị quan trắc tại Đà Nẵng phản ánh một rào cản tâm lý rất điển hình trong khối cơ quan nhà nước: Sợ làm sai luật, sợ bị xuất toán ngân sách khi thanh tra, kiểm toán. Bài học giáo dục cốt lõi ở đây là tư duy pháp lý hệ thống. Người làm công tác quản lý không chỉ nhìn vào một Thông tư chuyên ngành duy nhất, mà phải biết tham chiếu đa chiều đến các Nghị định về cơ chế tự chủ tài chính để thấy được quyền hạn hợp pháp của địa phương mình.

Về khía cạnh Quản trị rủi ro hành chính:

Cách xử lý của người khiếu nại thể hiện kỹ năng quản trị rủi ro tuyệt vời. Khi phát hiện sự “chênh lệch” giữa thực tế công nghệ và quy định trên giấy tờ, việc chủ động có văn bản gửi Bộ chuyên ngành để xin ý kiến chỉ đạo trước khi xuất ngân sách chi trả là một bước đi an toàn tuyệt đối. Điều này giúp hệ thống vừa vận hành trơn tru, vừa có sẵn lá chắn pháp lý bảo vệ cán bộ thực thi.

4. Giải pháp toàn diện của Chuyên gia Nguyễn Hữu Long

Từ những nền tảng pháp lý đã phân tích, để tháo gỡ triệt để vướng mắc tại địa phương, Chuyên gia đề xuất lộ trình hành động như sau:

Bước 1: Trong lúc chờ Bộ ban hành Thông tư thay thế vào cuối năm 2026, Trung tâm Quan trắc Đà Nẵng cần nhanh chóng lập hồ sơ kỹ thuật chứng minh sự khác biệt về công nghệ.

Bước 2: Báo cáo hồ sơ này lên Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đà Nẵng. Sở sẽ đóng vai trò cơ quan tham mưu, tiến hành soạn thảo dự thảo ban hành Định mức kinh tế – kỹ thuật mới cho địa phương.

Bước 3: Trình Ủy ban nhân dân TP. Đà Nẵng xem xét, phê duyệt. Quyết định được ban hành từ UBND cấp tỉnh sẽ đóng vai trò là một văn bản quy phạm pháp luật hợp lệ, giải quyết dứt điểm điểm nghẽn về cơ sở thanh quyết toán ngân sách trên địa bàn thành phố theo đúng tinh thần của Nghị định 111/2025/NĐ-CP.

Thông điệp đúc kết: “Pháp luật luôn đề cao tính kỷ luật, nhưng đồng thời cũng thiết kế sẵn những van xả linh hoạt thông qua cơ chế phân cấp. Nắm vững ranh giới thẩm quyền chính là cách tốt nhất để bảo vệ an toàn pháp lý cho chính quyền địa phương trong thời đại công nghệ đổi mới không ngừng.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc cơ quan của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về quy định quản lý, định mức ngân sách hay thủ tục hành chính, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.