TÌNH HUỐNG SỐ 10: TRẠM BIẾN ÁP “MỌC” SÁT VÁCH KHU DÂN CƯ: KHIẾU NẠI ĐẾN ĐÂU ĐỂ ĐƯỢC GIẢI QUYẾT ĐÚNG THẨM QUYỀN?

Sống cạnh các công trình năng lượng quy mô lớn như trạm biến áp luôn mang lại tâm lý bất an cho cộng đồng dân cư, đặc biệt là những lo ngại về an toàn cháy nổ và bức xạ điện từ. Khi cảm thấy dự án xây dựng có dấu hiệu vi phạm quy chuẩn an toàn, phản xạ tự nhiên của người dân là gửi đơn khiếu nại lên cơ quan quản lý cao nhất về xây dựng. Tuy nhiên, trong hệ thống pháp luật hành chính phức tạp, việc “gõ đúng cửa” cơ quan có thẩm quyền quyết định đến 90% hiệu quả của việc khiếu nại.

Hãy cùng phân tích một tình huống pháp lý thực tiễn dưới đây để nắm vững nguyên tắc xác định thẩm quyền, giúp người dân bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình một cách nhanh chóng và chính xác.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Bà Hoàng Thị Phương Uyên đã gửi đơn kiến nghị đến Bộ Xây dựng (đồng kính gửi Bộ Tư pháp) để phản ánh những bất cập, chồng chéo trong việc áp dụng quy chuẩn an toàn đối với Dự án Trạm biến áp (TBA) 110kV Xuân Hồng, tọa lạc tại quận Tân Bình, TP. Hồ Chí Minh.

Theo nội dung đơn, bà Uyên nêu ra 3 vướng mắc nghiêm trọng:

Vướng mắc về khoảng cách an toàn và thoát nạn: Dự án TBA 110kV chỉ cách vách tường khu dân cư cao tầng khoảng 6m, nằm sát ngay cấu trúc thang bộ (đường thoát nạn duy nhất của tòa nhà). Người dân lo ngại sự cố vận hành hoặc dòng nhiệt từ trạm sẽ cô lập đường thoát nạn này, cho thấy sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch công trình năng lượng và Quy chuẩn an toàn cháy (QCVN 06:2022/BXD).

Vướng mắc về môi trường đô thị: Khoảng cách an toàn điện từ trường đối với công trình dân dụng liền kề chưa có cơ chế rà soát rõ ràng.

Vướng mắc về thủ tục hành chính: Do việc sáp nhập Phường 13 vào Phường Tân Bình, quy trình bàn giao lưu trữ gặp khó khăn. Cơ sở pháp lý về “tham vấn cộng đồng” của dự án bị phản ánh là chưa bảo đảm trình tự công khai. Dù hồ sơ có dấu hiệu vi phạm, dự án vẫn tiếp tục thi công.

Bà Uyên kiến nghị Bộ Xây dựng làm rõ phạm vi áp dụng của QCVN 06:2022/BXD và có văn bản chỉ đạo UBND TP.HCM tạm dừng thi công dự án để kiểm tra.

2. Góc nhìn Pháp lý

Tiếp nhận đơn thư, Bộ Xây dựng đã ban hành công văn số 10437/BXD-KHCNMT&VLXD để trả lời công dân. Dưới góc độ khoa học pháp lý, văn bản trả lời này đã làm sáng tỏ một nguyên tắc nền tảng trong quản lý nhà nước: Nguyên tắc quản lý theo ngành và lãnh thổ.

Mặc dù Bộ Xây dựng là cơ quan ban hành Quy chuẩn QCVN 06:2022/BXD, nhưng Bộ không có thẩm quyền trực tiếp can thiệp, đình chỉ dự án năng lượng tại địa phương. Cụ thể:

Về quy chuẩn an toàn và khoảng cách điện từ: Phạm vi điều chỉnh của QCVN 06:2022/BXD (và bản Sửa đổi 1:2023) đã được quy định rõ tại Mục 1.1 và 1.2. Tuy nhiên, đối với các dự án công trình năng lượng (như TBA 110kV), cơ quan quản lý chuyên ngành chịu trách nhiệm quy hoạch và đảm bảo an toàn sinh mạng, an toàn điện từ trường là Bộ Công Thương và UBND tỉnh, thành phố.

Về việc đình chỉ thi công và xử lý hồ sơ tồn đọng: Theo pháp luật về xây dựng và quản lý trật tự xây dựng, việc kiểm tra, giám sát tuân thủ pháp luật thuộc trách nhiệm của UBND các cấp và cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền tại địa phương. Bộ Xây dựng hướng dẫn công dân nếu có căn cứ cho thấy dự án vi phạm pháp luật hoặc đe dọa an toàn công trình liền kề, cần gửi thông tin đến Ủy ban nhân dân và cơ quan quản lý chuyên ngành tại địa phương để được kiểm tra, xử lý.

Bình luận pháp lý: Vướng mắc của người dân là hoàn toàn chính đáng, nhưng việc gửi đơn lên Bộ Xây dựng để xin lệnh “tạm dừng thi công” là bị sai thẩm quyền. Bộ Xây dựng làm nhiệm vụ ban hành khung pháp lý chung, còn việc thẩm định thiết kế lưới điện, phê duyệt dự án và thanh tra xây dựng tại hiện trường thuộc thẩm quyền của Sở Công Thương và UBND TP.HCM/UBND Quận Tân Bình.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị

Về khía cạnh Tâm lý & Giáo dục:

Khi đối mặt với nguy cơ an toàn ngay sát vách nhà mình, tâm lý chung của người dân là hoang mang, bức xúc và muốn tìm đến “cơ quan cao nhất” ở cấp Trung ương để kêu cứu với hy vọng sự việc được giải quyết nghiêm minh. Tuy nhiên, bài học giáo dục pháp luật sâu sắc ở đây là kiến thức về phân cấp quản lý hành chính. Nếu khiếu nại sai địa chỉ, đơn thư sẽ bị chuyển lòng vòng qua nhiều cơ quan, khiến người dân mệt mỏi, mất niềm tin, đồng thời đánh mất “thời gian vàng” để ngăn chặn công trình xây dựng trái phép (nếu có).

Về khía cạnh Quản trị rủi:

Đứng ở góc độ bảo vệ quyền lợi cộng đồng, lỗ hổng lớn nhất của các hộ dân trong tình huống này là sự lúng túng trong chiến lược khiếu nại. Việc viện dẫn quá nhiều quy chuẩn kỹ thuật vĩ mô (chồng chéo quy hoạch, thời kỳ chuyển tiếp) lên Bộ Xây dựng không mang lại hiệu quả đình chỉ tức thời bằng việc tập trung vào các vi phạm hiện hữu (như sai phạm trong tham vấn cộng đồng) và gửi thẳng đến Thanh tra xây dựng địa phương.

4. Giải pháp toàn diện

Để giải quyết dứt điểm nỗi lo an toàn và đảm bảo dự án TBA 110kV Xuân Hồng tuân thủ đúng pháp luật, Chuyên gia khuyến nghị bà Uyên và cộng đồng cư dân cần điều chỉnh ngay chiến lược pháp lý theo các bước sau:

Bước 1 – Chuyển hướng hồ sơ khiếu nại: Căn cứ đúng hướng dẫn của Bộ Xây dựng, đại diện cư dân cần soạn lại đơn kiến nghị và gửi trực tiếp đến hai cơ quan: Sở Công Thương TP.HCM (cơ quan chuyên ngành điện lực) và Ủy ban nhân dân Quận Tân Bình/UBND TP.HCM (cơ quan quản lý trật tự xây dựng địa bàn).

Bước 2 – Trọng tâm hóa nội dung yêu cầu: Trong đơn gửi địa phương, không nên tranh luận sâu về sự chồng chéo của các Bộ luật. Hãy xoáy sâu vào hai yêu cầu mang tính thực thi: (1) Đề nghị Sở Công Thương cung cấp hồ sơ thẩm định an toàn cháy nổ và bức xạ của Trạm biến áp đối với đường thoát nạn của tòa nhà dân cư. (2) Đề nghị Thanh tra Sở Xây dựng/UBND Quận lập đoàn kiểm tra rà soát tính hợp pháp của quy trình tham vấn cộng đồng; nếu có sai phạm, yêu cầu đình chỉ thi công lập tức để khắc phục.

Thông điệp đúc kết: “Trong hành trình tìm kiếm công lý và sự an toàn, sự am hiểu luật pháp phải đi đôi với kỹ năng xác định đúng thẩm quyền hành chính. Gõ đúng cửa, khiếu nại đúng trọng tâm chính là tấm khiên vững chắc nhất để bảo vệ không gian sống của cộng đồng.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về xây dựng, quy hoạch hoặc giải quyết khiếu nại tố cáo, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.