BỆNH VIỆN TÂM THẦN ĐỂ XẢY RA SỰ CỐ HỘ LÝ TRỰC NGỦ QUÊN KHÔNG KHÓA XÍCH CỬA, LÀM MỘT BỆNH NHÂN HOANG TƯỞNG PHÂN LIỆT TRỐN RA NGOÀI CẦM GẠCH ĐẬP SẬP ĐẦU NGƯỜI ĐI ĐƯỜNG?

Trong hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, đặc biệt tại các cơ sở điều trị bệnh tâm thần, trách nhiệm bảo đảm an toàn không chỉ dừng lại ở việc điều trị cho người bệnh. Đó còn là trách nhiệm kiểm soát những nguy cơ có thể phát sinh đối với chính người bệnh, nhân viên y tế và cộng đồng xung quanh.

Giả định một bệnh viện tâm thần đang trực tiếp quản lý một người bệnh có biểu hiện kích động, có nguy cơ gây nguy hiểm cho người khác. Theo phương án quản lý, khu vực điều trị được yêu cầu kiểm soát cửa ra vào. Tuy nhiên, trong một ca trực ban đêm, nhân viên được phân công ngủ quên, không thực hiện đầy đủ việc khóa cửa. Người bệnh rời khỏi khu vực điều trị, đi ra đường và dùng gạch tấn công một người dân khiến nạn nhân phải nhập viện cấp cứu, phẫu thuật sọ não.

Câu hỏi đặt ra không chỉ là: “Người bệnh có phải bồi thường hay không?”. Quan trọng hơn là phải xác định bệnh viện có lỗi trong việc trực tiếp quản lý, giám sát người bệnh hay không; quy trình trực và bảo đảm an toàn có được thực hiện đúng hay không; trách nhiệm của nhân viên trực và người quản lý đến đâu.

Theo tôi, đây là một tình huống cần được nhìn nhận dưới cả ba góc độ: pháp lý, quản trị rủi ro và trách nhiệm xã hội. Không thể lấy tình trạng bệnh lý của người bệnh để mặc nhiên quy toàn bộ hậu quả cho người bệnh hoặc gia đình họ. Đồng thời, cũng không nên mặc nhiên kết luận bệnh viện phải chịu trách nhiệm chỉ vì sự việc xảy ra trong khuôn viên hoặc thời gian bệnh nhân đang điều trị. Mấu chốt vẫn là chứng cứ về nghĩa vụ quản lý, hành vi vi phạm và mối quan hệ nhân quả giữa thiếu sót quản lý với thiệt hại xảy ra.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ

Một bệnh viện tâm thần có khu vực điều trị dành cho những người bệnh có biểu hiện rối loạn tâm thần nghiêm trọng. Một bệnh nhân được xác định có nguy cơ kích động, có khả năng gây nguy hiểm cho bản thân hoặc người khác được bố trí điều trị và theo dõi tại khu vực kiểm soát.

Trong ca trực ban đêm, hộ lý được giao nhiệm vụ theo dõi khu vực này. Tuy nhiên, người trực ngủ quên và không khóa cửa theo quy trình. Bệnh nhân rời khỏi khu điều trị mà không được phát hiện kịp thời.

Sau đó, bệnh nhân đi ra khu dân cư gần bệnh viện. Trong trạng thái kích động, người này nhặt một viên gạch và tấn công một người đi đường, khiến nạn nhân bị thương vùng đầu, phải cấp cứu và phẫu thuật.

Đối với người bị hại, hậu quả trước mắt có thể là chi phí cấp cứu, phẫu thuật, thuốc men, phục hồi chức năng và thời gian nghỉ việc. Nhưng nếu chấn thương sọ não để lại di chứng, câu chuyện còn kéo dài hơn rất nhiều: khả năng lao động giảm sút, sinh hoạt gia đình bị đảo lộn, thậm chí phát sinh nhu cầu chăm sóc lâu dài.

Đối với bệnh viện, đây không đơn thuần là một sự cố an ninh nội bộ. Nó đặt ra câu hỏi về toàn bộ hệ thống quản lý người bệnh có nguy cơ gây nguy hiểm: phân loại nguy cơ, bố trí nhân lực, bàn giao ca trực, kiểm soát cửa, giám sát, kiểm tra đột xuất và phương án xử lý khi người bệnh rời khỏi khu vực kiểm soát.

Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 đang có hiệu lực từ ngày 01/01/2024 và đã được Văn phòng Quốc hội hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 26/VBHN-VPQH năm 2026.

Đáng chú ý, pháp luật hiện hành xác định bệnh tâm thần ở trạng thái kích động, trầm cảm có ý tưởng hoặc hành vi tự sát hoặc gây nguy hiểm cho người khác là một trong các trường hợp bắt buộc chữa bệnh theo quy định của pháp luật. Luật cũng đặt ra yêu cầu đối với cơ sở khám bệnh, chữa bệnh về tổ chức trực liên tục và phân công trách nhiệm đối với từng cấp trực.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ

Trước hết, cần xác định rõ một điểm thường bị nhầm lẫn: Điều 606 Bộ luật Dân sự 2015 không phải là điều khoản quy định trách nhiệm của bệnh viện khi người mất năng lực hành vi dân sự gây thiệt hại. Điều khoản trực tiếp điều chỉnh trường hợp này là Điều 599 Bộ luật Dân sự 2015.

Khoản 2 Điều 599 quy định: người mất năng lực hành vi dân sự gây thiệt hại cho người khác trong thời gian bệnh viện hoặc pháp nhân khác trực tiếp quản lý thì bệnh viện hoặc pháp nhân đó phải bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên, khoản 3 Điều 599 cũng mở ra một trường hợp ngoại lệ: nếu bệnh viện hoặc pháp nhân chứng minh được mình không có lỗi trong quản lý thì người có nghĩa vụ liên quan theo quy định của pháp luật về giám hộ phải thực hiện việc bồi thường.

Như vậy, không thể chỉ nhìn vào việc “bệnh nhân tâm thần gây thương tích” rồi kết luận trách nhiệm thuộc về một phía.

Trong tình huống giả định trên, cơ quan có thẩm quyền cần làm rõ bệnh viện có trực tiếp quản lý bệnh nhân tại thời điểm xảy ra sự việc hay không; bệnh nhân có thuộc nhóm cần kiểm soát đặc biệt hay không; bệnh viện đã xây dựng quy trình quản lý tương ứng chưa; nhân viên trực có được giao nhiệm vụ cụ thể không; cửa có thiết bị khóa và cảnh báo hay không; việc kiểm tra ca trực được thực hiện thế nào.

Nếu có tài liệu chứng minh người bệnh phải được kiểm soát nhưng nhân viên trực lại ngủ quên, bỏ vị trí hoặc không thực hiện nhiệm vụ được giao, đây có thể là căn cứ quan trọng để đánh giá lỗi trong quản lý.

Bên cạnh trách nhiệm dân sự, hành vi của nhân viên trực còn có thể được xem xét dưới góc độ kỷ luật, trách nhiệm nghề nghiệp hoặc trách nhiệm pháp lý khác nếu đủ căn cứ. Tuy nhiên, việc có truy cứu trách nhiệm hình sự hay không không thể suy ra chỉ từ hậu quả. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định đầy đủ hành vi, nghĩa vụ phải thực hiện, lỗi, hậu quả và quan hệ nhân quả theo quy định của pháp luật hình sự.

Về phía cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, Luật Khám bệnh, chữa bệnh đặt ra trách nhiệm tổ chức cấp cứu, thực hiện các quy định chuyên môn và bảo đảm quyền, nghĩa vụ của người bệnh. Đối với cơ sở có giường bệnh nội trú, pháp luật yêu cầu bảo đảm trực liên tục ngoài giờ hành chính, ngày lễ và ngày nghỉ; chế độ trực bao gồm cả trực hậu cần, bảo vệ. Người đứng đầu cơ sở phải phân công người trực, xác định rõ trách nhiệm của từng cấp trực và chế độ trực.

Điều này cho thấy “trực” không phải là một thủ tục mang tính hình thức. Một ca trực được tổ chức không đầy đủ có thể trở thành mắt xích dẫn đến rủi ro cho cả người bệnh và cộng đồng.

Về thiệt hại của người dân, người bị hại có quyền yêu cầu bồi thường nếu có căn cứ pháp luật. Các khoản thiệt hại có thể bao gồm chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, phục hồi sức khỏe, thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút và các khoản khác theo quy định của Bộ luật Dân sự, tùy vào tính chất và mức độ thiệt hại thực tế.

Một điểm rất quan trọng là gia đình nạn nhân không nên chỉ giữ hóa đơn viện phí. Hồ sơ cấp cứu, giấy ra viện, kết quả chụp CT, hồ sơ phẫu thuật, đơn thuốc, chứng từ mua thuốc, tài liệu chứng minh thu nhập bị mất và các tài liệu liên quan đến thương tật đều có thể có ý nghĩa trong quá trình yêu cầu bồi thường.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

Từ góc độ tâm lý, điều đáng lo trong những sự cố như thế này là cảm giác bất an của cộng đồng. Người dân sống cạnh bệnh viện có thể bắt đầu đặt câu hỏi: “Nếu bệnh nhân lại thoát ra ngoài thì sao?”, “Ai sẽ bảo vệ gia đình tôi?”, “Bệnh viện có thực sự kiểm soát được khu điều trị hay không?”.

Nỗi lo đó cần được nhìn nhận nghiêm túc, nhưng cũng cần tránh việc gắn bệnh tâm thần với hình ảnh nguy hiểm một cách máy móc. Không phải người mắc bệnh tâm thần đều có hành vi gây hại. Nguy cơ cần được đánh giá dựa trên tình trạng cụ thể của từng người bệnh, hồ sơ chuyên môn và đánh giá của nhân viên y tế.

Theo quan điểm của tôi, một bệnh viện tốt không phải là bệnh viện chỉ biết “khóa cửa thật chặt”. Đó phải là nơi có hệ thống đánh giá nguy cơ, nhân lực phù hợp và cơ chế giám sát đủ tin cậy để hạn chế sai sót của con người.

Một hộ lý ngủ quên có thể là lỗi cá nhân. Nhưng nếu một người ngủ quên mà không có hệ thống kiểm tra ca trực phát hiện, không có chuông cảnh báo cửa, không có camera được giám sát, không có người thay thế hoặc không có quy trình phản ứng khi bệnh nhân mất dấu, thì vấn đề không còn chỉ nằm ở một cá nhân.

Đó là vấn đề quản trị.

Trong quản trị bệnh viện, rủi ro thường không xuất hiện từ một sai sót duy nhất. Nó có thể hình thành từ nhiều lớp phòng vệ cùng lúc bị suy yếu. Người trực không kiểm tra. Cửa không được khóa. Camera không được theo dõi. Không có cảnh báo. Không có người kiểm tra chéo. Cuối cùng, một sự cố nhỏ biến thành hậu quả lớn.

Đây cũng là bài học giáo dục nghề nghiệp đối với nhân viên y tế. Làm việc trong môi trường điều trị bệnh tâm thần đòi hỏi sự tỉnh táo, kiên nhẫn và tuân thủ quy trình rất cao. “Tôi chỉ sơ suất một lần” có thể là cách giải thích về mặt tâm lý, nhưng không thể tự động xóa bỏ trách nhiệm pháp lý nếu sự sơ suất đó thực sự vi phạm nghĩa vụ được giao và gây thiệt hại.

Ở chiều ngược lại, bệnh viện cũng cần xây dựng môi trường làm việc để nhân viên có thể báo cáo nguy cơ mà không sợ bị che giấu hoặc đổ lỗi. Một nhân viên phát hiện khóa cửa hỏng, camera không hoạt động hoặc thiếu người trực phải có cơ chế báo cáo rõ ràng và được xử lý ngay.

An toàn không thể chỉ được nhắc đến sau khi sự cố xảy ra.

IV. KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Từ góc nhìn pháp lý, tâm lý và quản trị, tôi cho rằng khi xảy ra sự cố, bệnh viện cần ưu tiên xử lý theo hướng minh bạch và bảo vệ người bị thiệt hại trước khi nghĩ đến việc bảo vệ hình ảnh của tổ chức.

Nếu có người dân bị thương, trước hết phải bảo đảm cấp cứu và phối hợp cung cấp thông tin cần thiết cho cơ quan có thẩm quyền. Bệnh viện cần bảo quản camera, sổ trực, hồ sơ người bệnh, biên bản bàn giao, lịch phân công nhân sự và các dữ liệu liên quan. Không nên tự ý sửa chữa, thay đổi hoặc tiêu hủy những tài liệu có thể trở thành chứng cứ.

Đối với người bị hại, cần chủ động lưu giữ toàn bộ tài liệu y tế từ thời điểm cấp cứu. Nếu phải phẫu thuật sọ não, gia đình nên đề nghị cơ sở điều trị cung cấp hồ sơ và chứng từ theo quy định. Những tài liệu này giúp xác định mức độ thương tích và chi phí thực tế phát sinh.

Nếu hai bên không thống nhất được về trách nhiệm hoặc mức bồi thường, người bị thiệt hại có thể sử dụng cơ chế giải quyết tranh chấp theo quy định pháp luật. Trong trường hợp cần thiết, có thể yêu cầu Tòa án xác định trách nhiệm bồi thường trên cơ sở chứng cứ cụ thể.

Đối với bệnh viện, cần rà soát lại toàn bộ quy trình quản lý người bệnh có nguy cơ gây nguy hiểm cho bản thân hoặc người khác. Không nên chỉ xử lý một nhân viên rồi kết thúc sự việc. Cần trả lời câu hỏi lớn hơn: vì sao hệ thống lại cho phép một lỗi của một người có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng như vậy?

Theo tôi, xử lý trách nhiệm cá nhân là cần thiết, nhưng cải thiện hệ thống mới là giải pháp phòng ngừa lâu dài.

Bệnh viện cũng cần tổ chức đào tạo định kỳ về trực, bàn giao ca, nhận diện nguy cơ, xử lý tình huống người bệnh bỏ trốn và phối hợp với lực lượng chức năng, chính quyền địa phương khi có tình huống phát sinh. Những quy trình này cần được diễn tập ở mức phù hợp, thay vì chỉ nằm trên giấy.

Quan trọng hơn, cộng đồng cần được tuyên truyền đúng về bệnh tâm thần. Không kỳ thị người bệnh, nhưng cũng không xem nhẹ nguy cơ trong những trường hợp có dấu hiệu kích động hoặc có hành vi gây nguy hiểm. Hai thái độ cực đoan này đều không giúp giải quyết vấn đề.

THÔNG ĐIỆP

Một bệnh viện tâm thần có trách nhiệm bảo vệ người bệnh, nhưng trách nhiệm đó không tách rời trách nhiệm bảo vệ cộng đồng.

Khi một người bệnh đang được bệnh viện trực tiếp quản lý gây thiệt hại cho người khác, câu hỏi pháp lý cần được đặt ra một cách bình tĩnh: bệnh viện đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ quản lý hay chưa? Nhân viên trực đã thực hiện đúng nhiệm vụ hay chưa? Hệ thống an toàn có đủ khả năng phát hiện và ngăn ngừa rủi ro hay không?

Đừng đợi đến khi có người phải nằm trên bàn phẫu thuật mới kiểm tra lại một quy trình trực.

Pháp luật không nhằm tạo ra tâm lý sợ hãi trong bệnh viện. Pháp luật giúp xác định trách nhiệm, bảo vệ người bị thiệt hại và quan trọng hơn là thúc đẩy các cơ sở y tế xây dựng một hệ thống an toàn hơn cho cả người bệnh và xã hội.

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại:

https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.