DOANH NGHIỆP VẬT TƯ Y TẾ TỰ Ý IN CON DẤU “ĐẠT CHUẨN CHẤT LƯỢNG AN TOÀN TUYỆT ĐỐI Y TẾ QUỐC GIA NIÊM MẠC KHẨU TRANG” GIẢ MẠO DÁN LÊN LÔ 1 TRIỆU BAO KHẨU TRANG BẨN?

Trong hoạt động sản xuất, kinh doanh vật tư y tế, thông tin trên bao bì không phải là câu chữ để doanh nghiệp tùy ý sáng tạo nhằm tạo niềm tin cho khách hàng. Một dấu chứng nhận, biểu tượng chất lượng hay thông tin thể hiện sản phẩm đã được cơ quan có thẩm quyền kiểm định có thể tác động trực tiếp đến quyết định mua hàng, đặc biệt đối với những sản phẩm được sử dụng để bảo vệ sức khỏe.

Giả định một doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vật tư y tế chuẩn bị đưa ra thị trường 1 triệu bao khẩu trang. Trên bao bì, doanh nghiệp tự in một con dấu với nội dung “Đạt chuẩn chất lượng an toàn tuyệt đối y tế quốc gia niêm mạc khẩu trang”, khiến người mua hiểu rằng sản phẩm đã được cơ quan nhà nước hoặc tổ chức có thẩm quyền xác nhận về chất lượng và độ an toàn.

Trong khi đó, doanh nghiệp không có tài liệu chứng minh việc đánh giá, chứng nhận tương ứng; thậm chí kết quả kiểm tra cho thấy một phần hoặc toàn bộ lô hàng không đáp ứng yêu cầu chất lượng đã công bố hoặc có dấu hiệu không bảo đảm an toàn.

Nếu những tình tiết này được chứng minh, vấn đề không còn nằm ở một lỗi in ấn đơn thuần. Cơ quan có thẩm quyền sẽ phải xem xét nguồn gốc hàng hóa, chất lượng thực tế, nội dung ghi nhãn, mục đích của việc sử dụng dấu hiệu giả mạo, giá trị hàng hóa, số lượng sản phẩm, thiệt hại phát sinh và các yếu tố khác để xác định trách nhiệm pháp lý.

Theo quan điểm của tôi, trong lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe, hành vi làm sai lệch thông tin về chất lượng sản phẩm cần được nhìn nhận rất nghiêm túc. Một người mua khẩu trang có thể không có điều kiện tự kiểm nghiệm vật liệu lọc, độ kín hay điều kiện sản xuất. Họ thường dựa vào nhãn hàng, thông tin chứng nhận và uy tín của doanh nghiệp để đưa ra quyết định. Vì vậy, khi thông tin đó bị làm giả, sự bất cân xứng thông tin giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng càng trở nên đáng lo ngại.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ

Hãy hình dung một doanh nghiệp ký hợp đồng cung cấp số lượng lớn khẩu trang cho nhà thuốc, trường học, doanh nghiệp hoặc một chương trình phòng, chống dịch. Để tăng khả năng tiêu thụ, doanh nghiệp cho in trên bao bì một biểu tượng giống dấu chứng nhận của cơ quan quản lý, kèm theo dòng chữ thể hiện sản phẩm đạt chuẩn chất lượng y tế.

Một khách hàng nhìn vào bao bì có thể hiểu rằng sản phẩm đã được cơ quan nhà nước kiểm nghiệm hoặc chứng nhận. Họ không có lý do thực tế để tự mình kiểm tra từng chiếc khẩu trang.

Sau khi hàng được đưa ra thị trường, cơ quan chức năng kiểm tra và phát hiện doanh nghiệp không có căn cứ hợp pháp cho thông tin chứng nhận nói trên. Một số mẫu sản phẩm tiếp tục được lấy để kiểm nghiệm chất lượng.

Đây là thời điểm cần phân biệt hai vấn đề.

Thứ nhất là thông tin chứng nhận, tiêu chuẩn, quy chuẩn trên nhãn có trung thực và có căn cứ hay không. Thứ hai là bản thân sản phẩm có đáp ứng yêu cầu chất lượng, an toàn tương ứng hay không.

Hai vấn đề có thể liên quan nhưng không hoàn toàn đồng nhất. Một sản phẩm có thể có chất lượng thực tế nhất định nhưng doanh nghiệp vẫn vi phạm nếu cung cấp thông tin sai lệch về chứng nhận. Ngược lại, nếu sản phẩm còn không đáp ứng yêu cầu chất lượng hoặc có nguy cơ gây mất an toàn thì mức độ rủi ro pháp lý và hậu quả thực tế có thể nghiêm trọng hơn.

Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa hiện đã được sửa đổi, bổ sung và được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 156/VBHN-VPQH ngày 09/9/2025; đồng thời Luật số 78/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật này có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.

Đối với người tiêu dùng, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 có hiệu lực từ ngày 01/7/2024 và hiện được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 47/VBHN-VPQH năm 2026.

Như vậy, trong một vụ việc cụ thể, không nên chỉ nhìn vào cụm từ “hàng giả” mà bỏ qua toàn bộ hệ thống quy định về chất lượng, ghi nhãn, cung cấp thông tin và bảo vệ người tiêu dùng.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ

Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa đặt trách nhiệm của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh vào việc bảo đảm chất lượng hàng hóa và cung cấp thông tin phù hợp. Người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin trung thực về mức độ an toàn, chất lượng và những thông tin cần thiết liên quan đến sản phẩm.

Điểm đáng chú ý trong tình huống này là dấu hiệu “đạt chuẩn” không thể được sử dụng tùy tiện.

Nếu doanh nghiệp tự tạo một con dấu hoặc thông tin khiến người mua hiểu rằng sản phẩm đã được cơ quan nhà nước, tổ chức đánh giá sự phù hợp hoặc một chủ thể có thẩm quyền xác nhận chất lượng trong khi thực tế không có việc xác nhận đó, cơ quan chức năng có cơ sở xem xét đây là hành vi cung cấp thông tin không trung thực và có thể là một dấu hiệu của việc làm giả hàng hóa, tùy vào kết quả xác minh.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 cũng đặt trọng tâm vào quyền được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ về hàng hóa và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân kinh doanh đối với người tiêu dùng. Khi hàng hóa có vấn đề về chất lượng hoặc có nguy cơ gây ảnh hưởng đến sức khỏe, trách nhiệm của doanh nghiệp không dừng lại ở việc “bán xong là hết”.

Trong trường hợp sản phẩm thực sự bị xác định là hàng giả theo các dấu hiệu luật định, Điều 192 Bộ luật Hình sự về tội sản xuất, buôn bán hàng giả có thể được đặt ra. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng không phải cứ có sai phạm về nhãn hàng hóa là đương nhiên cấu thành tội phạm này. Cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh đầy đủ các dấu hiệu pháp lý của tội phạm.

Đáng chú ý, từ ngày 01/7/2025, Điều 192 Bộ luật Hình sự đã được sửa đổi. Theo quy định hiện hành, pháp nhân thương mại phạm tội sản xuất, buôn bán hàng giả có thể bị phạt tiền từ 2 tỷ đồng đến 6 tỷ đồng ở khoản 1; từ 6 tỷ đồng đến 12 tỷ đồng ở một số trường hợp thuộc khoản 2; và từ 12 tỷ đồng đến 18 tỷ đồng hoặc bị đình chỉ hoạt động có thời hạn trong trường hợp thuộc khoản 3. Ngoài ra còn có các hình phạt bổ sung như cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn.

Mức xử lý cụ thể không thể chỉ dựa vào con số “1 triệu bao”. Cơ quan có thẩm quyền còn phải xác định giá trị hàng giả theo phương pháp luật định, số lượng tương đương, thu lợi bất chính, hậu quả về sức khỏe hoặc tài sản và các tình tiết khác.

Đây là điểm mà doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý. Số lượng hàng hóa lớn có thể là một yếu tố quan trọng, nhưng không thể tự động suy ra một khung hình phạt cụ thể nếu chưa có kết luận pháp lý và chứng cứ đầy đủ.

Về xử lý hàng hóa, cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng các biện pháp kiểm tra, tạm giữ, niêm phong và xử lý theo quy định. Nếu hàng hóa được xác định phải tiêu hủy thì việc tiêu hủy phải thực hiện theo quyết định và trình tự pháp luật, chứ không phải cơ quan quản lý thị trường mặc nhiên “đốt sạch” mọi lô hàng ngay khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Nếu người tiêu dùng đã mua và sử dụng sản phẩm gây thiệt hại, họ có thể có quyền yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh thực hiện trách nhiệm tương ứng theo pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và pháp luật có liên quan.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

Từ góc độ tâm lý người tiêu dùng, một con dấu trên bao bì có sức thuyết phục rất lớn.

Người mua bình thường không thể biết ngay một biểu tượng có phải dấu chứng nhận hợp pháp hay không. Khi trên bao bì xuất hiện những cụm từ như “chuẩn quốc gia”, “được kiểm định”, “an toàn y tế”, người tiêu dùng thường có xu hướng giảm mức độ nghi ngờ. Họ nghĩ rằng đã có cơ quan chuyên môn kiểm tra thay mình.

Chính điểm này khiến việc sử dụng thông tin chứng nhận giả trở nên đáng quan ngại hơn một lỗi quảng cáo thông thường. Nó tác động vào tâm lý tin tưởng của khách hàng.

Tôi cho rằng giáo dục pháp luật cho người tiêu dùng trong trường hợp này không nên dừng ở lời khuyên “hãy mua hàng chính hãng”. Người dân cần được hướng dẫn cách kiểm tra nguồn gốc, thông tin nhà sản xuất, tiêu chuẩn hoặc quy chuẩn áp dụng, thông tin công bố và các dấu hiệu chứng nhận có thể kiểm tra được.

Ở phía doanh nghiệp, đây lại là câu chuyện về văn hóa tuân thủ.

Một bộ phận marketing có thể nghĩ rằng việc thêm một biểu tượng “cho đẹp bao bì” sẽ giúp sản phẩm dễ bán hơn. Một bộ phận kinh doanh có thể cho rằng khách hàng không kiểm tra. Nhưng khi thông tin đó liên quan đến chất lượng và an toàn y tế, doanh nghiệp không thể lấy lý do “không biết pháp luật” để xem nhẹ trách nhiệm.

Quản trị chất lượng tốt không chỉ là kiểm nghiệm sản phẩm cuối cùng. Nó phải bắt đầu từ việc kiểm soát nội dung nhãn, hồ sơ công bố, tài liệu chứng nhận, nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất và quyền phê duyệt từng thay đổi trên bao bì.

Một doanh nghiệp có thể sản xuất ra hàng trăm nghìn sản phẩm mỗi ngày. Nhưng chỉ một thông tin sai trên bao bì cũng có thể khiến toàn bộ hệ thống phải giải trình.

Vì vậy, theo tôi, doanh nghiệp cần xây dựng cơ chế kiểm duyệt pháp lý đối với những thông tin mang tính chứng nhận trước khi đưa bao bì ra thị trường. Không nên để bộ phận thiết kế hoặc marketing tự quyết định những nội dung thuộc phạm vi pháp lý và chất lượng.

IV. KHUYẾN NGHỊ TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Từ góc nhìn pháp lý, doanh nghiệp cần hiểu rằng chất lượng sản phẩm và tính trung thực của thông tin về sản phẩm là hai lớp trách nhiệm song song.

Nếu doanh nghiệp phát hiện bao bì đã in sai hoặc có dấu hiệu thể hiện chứng nhận không có thật, việc đầu tiên cần làm là dừng đưa sản phẩm đó ra thị trường, rà soát số lượng đã lưu thông và xác định các kênh phân phối đã nhận hàng.

Nếu sản phẩm đã được bán ra, doanh nghiệp cần chủ động rà soát nghĩa vụ thu hồi, cảnh báo và xử lý theo quy định pháp luật tương ứng. Việc âm thầm tiếp tục bán hàng trong khi đã biết có vấn đề có thể làm phát sinh thêm rủi ro pháp lý.

Đối với người tiêu dùng, khi nghi ngờ một lô khẩu trang hoặc vật tư y tế có dấu hiệu giả mạo chất lượng, không nên chỉ đăng thông tin lên mạng xã hội rồi chờ phản ứng. Hãy giữ lại sản phẩm, bao bì, hóa đơn, chứng từ mua hàng, hình ảnh quảng cáo và thông tin người bán. Đây có thể là những tài liệu quan trọng nếu sau này cần phản ánh với cơ quan chức năng hoặc yêu cầu bảo vệ quyền lợi.

Đối với cơ quan quản lý, việc kiểm tra một lô hàng lớn cần bảo đảm nguyên tắc khách quan và dựa trên chứng cứ. Mẫu sản phẩm cần được lấy, bảo quản và kiểm nghiệm theo quy định. Hồ sơ về nguồn gốc, số lượng, giá trị, quá trình sản xuất và phân phối cũng cần được làm rõ.

Nếu có dấu hiệu tội phạm, hồ sơ phải được chuyển hoặc xử lý theo thẩm quyền tố tụng hình sự. Nếu hành vi mới dừng ở vi phạm hành chính thì phải áp dụng đúng chế tài hành chính tương ứng. Không nên biến một bài tuyên truyền pháp luật thành một bản án trước khi cơ quan có thẩm quyền kết luận.

Tôi đặc biệt muốn nhấn mạnh một nguyên tắc: trong lĩnh vực vật tư y tế, doanh nghiệp không nên xây dựng niềm tin bằng những dấu chứng nhận mà mình không có quyền sử dụng. Niềm tin của người tiêu dùng phải được tạo ra từ chất lượng thực tế, hồ sơ minh bạch và trách nhiệm của doanh nghiệp.

THÔNG ĐIỆP

Một chiếc khẩu trang có thể có giá trị không lớn. Nhưng thông tin về chất lượng của nó lại liên quan trực tiếp đến quyết định bảo vệ sức khỏe của người sử dụng.

Khi doanh nghiệp tự tạo dấu chứng nhận hoặc thông tin khiến người tiêu dùng tin rằng sản phẩm đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận, ranh giới giữa quảng bá và gian dối có thể trở nên rất rõ ràng nếu các dấu hiệu pháp lý được chứng minh.

Pháp luật về chất lượng sản phẩm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không nhằm cản trở hoạt động kinh doanh. Ngược lại, đó là cơ chế để doanh nghiệp cạnh tranh bằng chất lượng thật và để người tiêu dùng không phải trả tiền cho những lời quảng cáo không có căn cứ.

Trong lĩnh vực y tế, kinh doanh có trách nhiệm không chỉ là bán được hàng. Đó còn là trách nhiệm với sức khỏe, niềm tin và sự an toàn của cộng đồng.

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại:

Gửi câu hỏi đến chuyên gia

Hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.