TỪ CHUẨN MỰC HÀNH NGHỀ ĐẾN ĐẠO ĐỨC TÀI CHÍNH: BẢN NGUYÊN TẮC QUẢN TRỊ DỊCH VỤ LÀM THỦ TỤC VỀ THUẾ THEO THÔNG TƯ 109/2026/TT-BTC

---

Bài viết chuyên môn dưới góc nhìn phân tích của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp luật thuộc Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục tỉnh Quảng Trị.

I. BỐI CẢNH THỰC TẾ

Bộ Tài chính ban hành Thông tư 109/2026/TT-BTC (thay thế Thông tư 10/2021/TT-BTC) quy định về quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong chiến lược chuẩn hóa và số hóa ngành thuế.

Trong thực tiễn môi trường kinh doanh tại Việt Nam — bao gồm cả địa bàn tỉnh Quảng Trị — thị trường dịch vụ tư vấn, khai thuế và đại lý thuế đang phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, dưới cơ chế cũ, thị trường còn bộc lộ một số bất cập: điều kiện thâm niên khắt khe làm hạn chế nguồn nhân lực trẻ, sự xuất hiện của các cá nhân làm dịch vụ tự phát, cùng rủi ro sai sót kê khai gây ảnh hưởng đến người nộp thuế. Sự ra đời của Thông tư 109/2026/TT-BTC chính là câu trả lời toàn diện: chuyển từ cơ chế “quản lý hành chính, siết chặt đầu vào” sang “đánh giá năng lực thực chất, quản lý rủi ro và minh bạch hóa thông tin”.

II. GÓC NHÌN PHÁP LÝ: LỒNG GHÉP CÁC ĐIỀU KHOẢN TRỌNG YẾU BỨC PHÁ SO VỚI THÔNG TƯ 10/2021/TT-BTC

Dưới góc độ pháp lý, Thông tư 109/2026/TT-BTC đã hoàn thiện hành lang pháp lý minh bạch và hiện đại thông qua việc luật hóa cụ thể các điều khoản cốt lõi:

• Mở rộng phạm vi & đối tượng kinh doanh (Điều 1 & Điều 2): Thay vì chỉ giới hạn ở mô hình doanh nghiệp như trước, Thông tư chính thức mở rộng phạm vi điều chỉnh và áp dụng đối với cả Hộ kinh doanh và Cá nhân kinh doanh dịch vụ làm thủ tục về thuế. Quy định này giúp “danh chính ngôn thuận” cho các chủ thể tư vấn nhỏ lẻ, đưa toàn bộ lực lượng tư vấn thuế tự do vào khuôn khổ quản lý nhà nước thống nhất.
• Bãi bỏ điều kiện 36 tháng kinh nghiệm (Điều 4 – Điều kiện dự tuyển cấp chứng chỉ): gỡ bỏ hoàn toàn rào cản bắt buộc phải có 36 tháng thâm niên công tác thực tế mới được dự tuyển lấy chứng chỉ đại lý thuế. Nhờ đó, sinh viên mới tốt nghiệp khối ngành Kinh tế, Tài chính, Kế toán, Luật có thể trực tiếp tham gia kỳ đánh giá năng lực ngay sau khi ra trường.
• Đổi mới quy trình đánh giá & Cập nhật kiến thức bắt buộc (Điều 8 & Điều 12): Chuyển dịch mạnh mẽ từ khái niệm “thi cấp chứng chỉ” thụ động sang cơ chế đánh giá năng lực định kỳ gắn liền với nghĩa vụ cập nhật kiến thức bắt buộc tối thiểu 24 giờ/năm để duy trì quyền hành nghề. Người hành nghề không cập nhật đủ số giờ quy định sẽ bị tạm dừng hoặc thu hồi mã số hành nghề.
• Cơ chế kiểm tra lồng ghép & Công khai thông tin trong 05 ngày (Điều 14 & Điều 15): Quy định công tác kiểm tra đại lý thuế được lồng ghép trực tiếp vào các cuộc kiểm tra thuế định kỳ theo cơ chế quản lý rủi ro. Đặc biệt, kết quả kiểm tra, đình chỉ hoặc xử lý vi phạm bắt buộc phải công khai trên Cổng thông tin điện tử ngành Thuế trong vòng 05 ngày làm việc kể từ ngày ban hành quyết định.
• Số hóa 100% thủ tục hành chính: Luật hóa việc chuyển toàn bộ quy trình từ đăng ký dự thi, cấp chứng chỉ, đăng ký hành nghề, cấp mã số đến báo cáo định kỳ của đại lý thuế lên hệ thống dịch vụ công trực tuyến tập trung.

III. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ

1. Góc nhìn Tâm lý: Xây dựng tâm lý an toàn & Tự hào nghề nghiệp

An tâm cho người nộp thuế: Doanh nghiệp và hộ kinh doanh khi sử dụng dịch vụ đại lý thuế đạt chuẩn sẽ giải tỏa được tâm lý lo âu về sai phạm tài chính hay rủi ro pháp lý.

Tự hào và giải tỏa tâm lý “làm chui”: Việc mở rộng đối tượng sang hộ/cá nhân kinh doanh (Điều 2) giúp người làm dịch vụ tự do được công nhận chính thức, chuyển từ tâm lý “làm thuê thủ tục” sang thế chủ động, coi sự trung thực là giá trị cốt lõi.

Xóa bỏ tâm lý “sợ thâm niên”: Việc bỏ quy định 36 tháng kinh nghiệm (Điều 4) giúp nhân sự trẻ giải tỏa rào cản tâm lý e ngại, tự tin khẳng định bản thân bằng năng lực thực chất.

2. Góc nhìn Giáo dục: Học tập suốt đời & Đào tạo dựa trên năng lực

Học tập suốt đời (Chương trình 24 giờ/năm theo Điều 12): Đây là tư duy giáo dục hiện đại: xóa bỏ tư duy “học một lần dùng cả đời”. Kiến thức pháp luật thuế biến động liên tục, do đó năng lực chuyên môn phải được làm mới (refresh) hằng năm.

Đào tạo gắn liền với đạo đức hành nghề: Đào tạo không chỉ là kỹ thuật tính thuế mà còn là giáo dục tính trung thực, bảo mật thông tin khách hàng và trách nhiệm với ngân sách quốc gia.

3. Góc nhìn Quản trị: Chuyển sang “Quản trị rủi ro” & Số hóa toàn diện

Quản trị dựa trên quản lý rủi ro (khoản 2 Điều 14): Cơ quan thuế và doanh nghiệp chuyển sang phương thức quản trị hiện đại: nhận diện các điểm rủi ro để phòng ngừa thay vì xử lý hậu quả.

Tối ưu hóa nhờ số hóa 100% và áp lực tự quản lý (Điều 18): Việc số hóa thủ tục giúp tiết kiệm tối đa chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Đồng thời, quy định công khai kết quả kiểm tra trong 05 ngày tạo áp lực tự quản lý chất lượng (self-regulation) mạnh mẽ cho các đại lý thuế.

IV. LỜI KHUYÊN VÀ GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN TỪ CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

Để triển khai hiệu quả Thông tư 109/2026/TT-BTC, tạo môi trường tư vấn thuế lành mạnh, tôi đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ:

Chủ động chuẩn hóa và minh bạch hóa hoạt động (Căn cứ Điều 1 & Điều 2): Các tổ chức, hộ kinh doanh và cá nhân cần rà soát ngay điều kiện hành nghề, nhanh chóng số hóa quy trình kiểm soát chất lượng nội bộ và công khai thông tin dịch vụ.

Nâng cao ý thức tự học định kỳ (Căn cứ Điều 12): Người hành nghề phải coi việc hoàn thành 24 giờ cập nhật kiến thức/năm là quyền lợi bảo vệ uy tín bản thân chứ không phải là nghĩa vụ đối phó.

Thúc đẩy hợp tác ba bên “Doanh nghiệp – Đại lý thuế – Cơ quan Thuế”: Xây dựng mối quan hệ đồng hành. Cơ quan thuế hỗ trợ tháo gỡ vướng mắc; đại lý thuế đóng vai trò “màng lọc” chuyên nghiệp giúp người nộp thuế thực hiện đúng nghĩa vụ.

Tăng cường tra cứu thông tin công khai (Căn cứ Điều 18 & Điều 20): Khuyến khích người dân và doanh nghiệp tra cứu danh sách đại lý thuế đạt chuẩn trên Cổng thông tin ngành Thuế trước khi ký hợp đồng, nhằm loại bỏ các đơn vị yếu kém, mạo danh

V. THÔNG ĐIỆP NHÂN VĂN

“Dịch vụ làm thủ tục về thuế không đơn thuần là việc kê khai những con số hay xử lý các tờ trình vô hồn. Đằng sau mỗi dòng thuế minh bạch là sự thịnh vượng bền vững của doanh nghiệp và sự đóng góp cho đất nước. Hãy để Thông tư 109/2026/TT-BTC trở thành chiếc kim chỉ nam nâng tầm người làm dịch vụ thuế — từ một ‘người làm thủ tục’ trở thành ‘người đồng hành tin cậy’, góp phần xây dựng một văn hóa tài chính thượng tôn pháp luật và giàu tính nhân văn.”

THÔNG TIN LIÊN HỆ: Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, kinh tế, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc pháp lý, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.