TÌNH HUỐNG SỐ 97: TRƯỜNG ÉP ĐÓNG “QUỸ KHUYẾN HỌC” VÀ BÊU RẾU HỌC SINH: KHI LẠM THU BIẾN THÀNH BẠO LỰC TINH THẦN

“Khuyến học” vốn là một mỹ từ mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, nhằm khích lệ tinh thần học tập của con trẻ. Tuy nhiên, khi mỹ từ này bị biến thành một công cụ ép buộc đóng góp tài chính, và sự nghèo khó hoặc sự phản kháng của phụ huynh bị trừng phạt bằng cách bêu rếu học sinh trước toàn trường, thì giáo dục đã hoàn toàn biến chất. Đây không đơn thuần là câu chuyện lạm thu, mà là một tội ác xâm phạm trực tiếp đến danh dự và tâm lý của những đứa trẻ đang tuổi dậy thì.

Hãy cùng phân tích tình huống nhức nhối này dưới lăng kính pháp luật để chỉ rõ các chế tài xử phạt và quy trình thanh tra buộc hoàn trả tài chính.

1. Tóm tắt tình huống thực tế

Văn phòng tư vấn pháp luật tiếp nhận đơn kêu cứu khẩn cấp từ một nhóm phụ huynh tại trường THCS công lập với diễn biến như sau:

• Sự việc: Đầu năm học, Ban giám hiệu nhà trường tự ý đặt ra khoản thu mang tên “Quỹ khuyến học trường”. Bất chấp hoàn cảnh kinh tế gia đình, nhà trường áp đặt một mức thu “cào bằng” bắt buộc là 300.000 đồng/học sinh và giao chỉ tiêu cho Giáo viên chủ nhiệm các lớp phải thu đủ 100%.
• Hành vi vi phạm: Một số phụ huynh vì hoàn cảnh khó khăn hoặc nhận thức rõ đây là khoản thu sai quy định nên đã từ chối đóng góp. Phản ứng lại, trong giờ chào cờ đầu tuần, Ban giám hiệu đã dùng loa phát thanh đọc đích danh tên, lớp của các học sinh chưa đóng tiền trước sự chứng kiến của hàng ngàn học sinh và giáo viên toàn trường với lý do “chưa hoàn thành nghĩa vụ”.
• Hậu quả: Những học sinh bị đọc tên rơi vào trạng thái khủng hoảng, xấu hổ, bị bạn bè trêu chọc và kiên quyết đòi bỏ học. Phụ huynh vô cùng phẫn nộ trước sự xúc phạm trắng trợn này.

2. Góc nhìn Pháp lý 

Việc nhà trường ngụy trang dưới vỏ bọc “khuyến học” để vơ vét tiền bạc và dùng nhục hình tinh thần để ép buộc là chuỗi hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Cụ thể:

Vi phạm nguyên tắc quản lý tài trợ, cấu thành hành vi lạm thu:

• Trọng tâm điều luật (Khoản 1 Điều 2 Thông tư 16/2018/TT-BGDĐT về quản lý tài trợ giáo dục): Pháp luật quy định tuyệt đối: “Việc tài trợ phải đảm bảo nguyên tắc tự nguyện, công khai, minh bạch, không ép buộc, không quy định mức tài trợ bình quân, không quy định mức tài trợ tối thiểu.”
• Trọng tâm điều luật (Khoản 6 Điều 22 Luật Giáo dục 2019, sửa đổi 2025): Liệt kê các hành vi bị nghiêm cấm trong cơ sở giáo dục, trong đó nhấn mạnh nghiêm cấm hành vi: “Lợi dụng việc tài trợ, ủng hộ giáo dục để ép buộc đóng góp tiền hoặc hiện vật”.
• Áp dụng: Việc Ban giám hiệu tự ý ấn định mức thu “cào bằng” 300.000 đồng/em và ép buộc 100% phải đóng là hành vi cố ý làm trái các Thông tư quản lý tài chính học đường, biến tướng việc tự nguyện thành ép buộc để trục lợi.

3. Góc nhìn Tâm lý – Giáo dục – Quản trị 

Về khía cạnh Tâm lý & Giáo dục:

Hành vi bêu rếu trước cờ tạo ra sự phân biệt đối xử và bạo lực tinh thần tàn khốc. Ở lứa tuổi THCS (dậy thì), lòng tự trọng và cái tôi của các em vô cùng lớn. Việc bị bêu tên công khai vì “nghèo”, vì “không có tiền đóng quỹ” sẽ đẩy trẻ vào hố sâu của sự nhục nhã, tự ti và trầm cảm. Môi trường sư phạm thay vì dạy trẻ về lòng nhân ái, lại dạy các em sự phân biệt giai cấp và dùng sự nhục mạ làm công cụ thống trị. Đây là vết nhơ không thể gột rửa trong ký ức học đường của nạn nhân.

Về khía cạnh Quản trị học đường:

Đây là minh chứng điển hình cho tư duy lạm thu biến tướng trục lợi của Ban giám hiệu. Họ sử dụng quyền lực quản trị một cách độc đoán, bất chấp luật pháp. Tư duy “cào bằng tài chính” và “bêu rếu để ép nộp” bộc lộ sự yếu kém thảm hại trong năng lực quản lý nhà nước về giáo dục của Hiệu trưởng, phá vỡ hoàn toàn mối quan hệ tôn trọng giữa Nhà trường và Gia đình.

4. Giải pháp toàn diện 

Để bảo vệ học sinh, dẹp bỏ bóp nghẹt tài chính và trừng phạt sự lạm quyền, Chuyên gia kiến nghị tập thể phụ huynh thực hiện quy trình thanh tra và buộc hoàn trả qua các bước sắc bén sau:

Bước 1 – Dừng đóng tiền và lập vi bằng chứng cứ:

Tập thể phụ huynh lập tức ngừng nộp khoản tiền này. Cần thu thập các tin nhắn ép thu tiền từ nhóm Zalo của lớp và ghi âm/quay video lại buổi chào cờ có hành vi đọc tên học sinh. Đây là bằng chứng thép không thể chối cãi.

Bước 2 – Yêu cầu Thanh tra Giáo dục vào cuộc khẩn cấp:

Làm đơn tố cáo gửi đến Thanh tra Sở Giáo dục và Đào tạo. Yêu cầu lập đoàn thanh tra đột xuất tài chính của trường. Căn cứ kết luận thanh tra, Cơ quan quản lý sẽ ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính, buộc nhà trường phải xuất toán và hoàn trả 100% số tiền “Quỹ khuyến học” đã thu sai quy định cho toàn bộ phụ huynh.

Thông điệp đúc kết: “Nhà trường là nơi để khuyến khích sự học, không phải là trạm thu phí. Khi một người thầy dùng sự nhục mạ để đổi lấy những đồng tiền thu sai trái, họ không chỉ đang vi phạm pháp luật, mà đã tự tay tước đi tư cách đứng trên bục giảng của chính mình.”

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc tương tự về đất đai hoặc học đường, hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi tại hệ thống website tuvanphapluattamlygiaoduc.vn hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời.