TÌNH HUỐNG SỐ 967: TRƯỞNG PHÒNG QUẢN LÝ ĐÔ THỊ NHẬN TIỀN ĐỂ CẤP PHÉP XÂY DỰNG CHO CÁC CÔNG TRÌNH KHÔNG BẢO ĐẢM AN TOÀN KỸ THUẬT

TÌNH HUỐNG SỐ 967: TRƯỞNG PHÒNG QUẢN LÝ ĐÔ THỊ NHẬN TIỀN ĐỂ CẤP PHÉP XÂY DỰNG CHO CÁC CÔNG TRÌNH KHÔNG BẢO ĐẢM AN TOÀN KỸ THUẬT

1. TÓM TẮT TÌNH HUỐNG THỰC TẾ

Trưởng phòng quản lý đô thị lợi dụng chức vụ, quyền hạn nhận tiền của chủ đầu tư để tạo điều kiện cấp giấy phép xây dựng cho công trình không đáp ứng điều kiện pháp luật, bỏ qua việc kiểm tra hồ sơ hoặc cố ý làm sai lệch kết quả thẩm định. Hành vi này có thể dẫn đến công trình mất an toàn, gây thiệt hại về tài sản, sức khỏe và tính mạng của người dân, đồng thời làm suy giảm niềm tin vào cơ quan quản lý nhà nước.

Vấn đề đặt ra là xác định trách nhiệm của người nhận tiền, chủ đầu tư và những người liên quan; kiểm tra tính hợp pháp của giấy phép; tổ chức thanh tra, chuyển hồ sơ khi phát hiện dấu hiệu tội phạm; đồng thời khắc phục nguy cơ mất an toàn và ngăn ngừa tham nhũng tái diễn.

2. GÓC NHÌN PHÁP LÝ – “LÁ CHẮN VỮNG CHẮC”

2.1. Căn cứ pháp luật áp dụng

• Luật Xây dựng số 135/2025/QH15: Có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, là căn cứ pháp luật xây dựng cần áp dụng đối với hành vi thuộc phạm vi điều chỉnh, có xem xét quy định chuyển tiếp. 
• Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018, được sửa đổi, bổ sung, trong đó có Luật số 132/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Có thể tra cứu bản hợp nhất số 164/2026/VBHN-LQ-VPQH ngày 29/9/2026 để đối chiếu quy định hiện hành. 
• Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung, trong đó có Luật số 86/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025. 
• Luật Thanh tra số 84/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025. 

2.2. Phân tích hành vi và trách nhiệm pháp lý

Thứ nhất, vi phạm pháp luật xây dựng. Cần xác minh điều kiện cấp phép, thẩm quyền của cơ quan cấp phép, hồ sơ thiết kế và yêu cầu an toàn công trình theo Luật Xây dựng số 135/2025/QH15. Nếu Trưởng phòng không có thẩm quyền quyết định nhưng cố ý can thiệp trái pháp luật, phải làm rõ hành vi và vai trò thực tế của người này; không mặc nhiên coi chức danh Trưởng phòng đồng nghĩa với quyền cấp phép.

Thứ hai, vi phạm pháp luật phòng, chống tham nhũng. Khoản 1 Điều 2 Luật Phòng, chống tham nhũng quy định các hành vi tham nhũng trong khu vực nhà nước, trong đó có nhận hối lộ và lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi. Nếu có chứng cứ cho thấy người có chức vụ nhận tiền để cấp phép trái pháp luật, cần xem xét dấu hiệu tội nhận hối lộ theo Điều 354 Bộ luật Hình sự.

Thứ ba, trách nhiệm hình sự và trách nhiệm công vụ. Điều 356 Bộ luật Hình sự có thể được xem xét nếu hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm. Việc lựa chọn tội danh phải căn cứ vào hành vi cụ thể, ý thức chủ quan và chứng cứ, tránh định tội máy móc hoặc trùng lặp. Ngoài trách nhiệm hình sự, người vi phạm còn có thể bị xử lý kỷ luật và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.

2.3. Điều khoản hợp đồng và trách nhiệm liên quan

Giấy phép xây dựng là quyết định hành chính, không phải hợp đồng giữa cơ quan cấp phép và chủ đầu tư. Vì vậy, hợp đồng không thể hợp pháp hóa hành vi đưa, nhận hối lộ hoặc thay thế các điều kiện cấp phép bắt buộc.

Đối với hợp đồng xây dựng, cần rà soát:

• Điều khoản tuân thủ pháp luật: Yêu cầu các bên thực hiện đúng hồ sơ pháp lý, thiết kế và quy định bắt buộc.
• Điều khoản chất lượng, an toàn: Xác định trách nhiệm của chủ đầu tư, nhà thầu và các chủ thể chuyên môn trong việc bảo đảm chất lượng, an toàn công trình.
• Điều khoản vi phạm và bồi thường: Làm căn cứ xử lý vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, yêu cầu khắc phục và bồi thường khi đủ điều kiện.
• Điều khoản phòng, chống hối lộ: Quy định nghĩa vụ không đưa, nhận hoặc môi giới lợi ích bất hợp pháp và cơ chế xử lý vi phạm.

Đây là các nhóm điều khoản cần kiểm tra trong hợp đồng cụ thể, không phải số điều khoản bắt buộc áp dụng cho mọi hợp đồng xây dựng.

2.4. Quy trình thanh tra và xử lý dấu hiệu tội phạm

1. Tiếp nhận, xác minh: Kiểm tra hồ sơ cấp phép, tài liệu kỹ thuật, chứng từ giao dịch, dữ liệu điện tử và phản ánh của người dân; bảo toàn chứng cứ theo pháp luật.
2. Thanh tra, kiểm tra: Làm rõ quy trình cấp phép, thẩm quyền quyết định, trách nhiệm từng cá nhân và nguy cơ mất an toàn công trình.
3. Chuyển hồ sơ: Theo khoản 2 Điều 29 Luật Thanh tra số 84/2025/QH15, khi phát hiện dấu hiệu tội phạm, Trưởng đoàn thanh tra báo cáo để người ra quyết định thanh tra chuyển hồ sơ, tài liệu liên quan cùng văn bản kiến nghị khởi tố đến cơ quan điều tra có thẩm quyền và thông báo cho Viện kiểm sát nhân dân cùng cấp.
4. Xem xét khởi tố: Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng quyết định việc khởi tố, điều tra, truy tố và xử lý theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự; việc khởi tố không đồng nghĩa với kết luận người bị phản ánh có tội. 

Song song với việc xử lý cán bộ, cơ quan có thẩm quyền phải kiểm định công trình khi cần thiết, áp dụng biện pháp ngăn ngừa nguy hiểm và xem xét xử lý giấy phép trái pháp luật theo đúng thẩm quyền.

3. GÓC NHÌN TÂM LÝ – GIÁO DỤC – QUẢN TRỊ – “CHÌA KHÓA NHÂN VĂN”

3.1. Góc nhìn tâm lý

Hành vi nhận tiền để cấp phép trái pháp luật có thể xuất phát từ tâm lý vụ lợi, lạm dụng quyền lực hoặc cho rằng có thể né tránh trách nhiệm. Khi thiếu cơ chế giám sát, hành vi sai trái có nguy cơ lặp lại và trở thành thói quen. Tuy nhiên, việc xác định động cơ cụ thể phải dựa trên chứng cứ, không suy đoán thay cho quá trình xác minh.

3.2. Góc nhìn giáo dục

Cán bộ quản lý đô thị phải nhận thức rằng cấp phép xây dựng gắn trực tiếp với an toàn cộng đồng. Giáo dục đạo đức công vụ cần kết hợp với đào tạo pháp luật, trách nhiệm giải trình, quy tắc ứng xử và kỹ năng nhận diện xung đột lợi ích. Việc xử lý nghiêm vi phạm phải đi đôi với xây dựng văn hóa liêm chính và bảo vệ người phản ánh sai phạm.

3.3. Góc nhìn quản trị

Những lỗ hổng như tập trung quyền quyết định vào một cá nhân, thiếu kiểm tra chéo, quản lý hồ sơ không minh bạch và giám sát sau cấp phép chưa hiệu quả có thể tạo điều kiện cho tham nhũng. Vì vậy, cần phân định rõ trách nhiệm giữa người tiếp nhận hồ sơ, người thẩm định và người quyết định; lưu vết xử lý hồ sơ điện tử; công khai quy trình và tăng cường kiểm tra độc lập đối với công trình có nguy cơ cao.

3.4. Nguyên tắc nhân văn

Nhân văn không có nghĩa là bao che. Cần bảo đảm quyền giải trình, quyền bào chữa và nguyên tắc suy đoán vô tội, đồng thời xử lý tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm. Ưu tiên hàng đầu là bảo vệ người dân trước nguy cơ mất an toàn, khắc phục thiệt hại và khôi phục niềm tin vào hoạt động quản lý nhà nước.

4. GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN CỦA CHUYÊN GIA NGUYỄN HỮU LONG

4.1. Giải pháp pháp lý

Rà soát toàn bộ hồ sơ cấp phép có liên quan; xác minh dòng tiền và mối liên hệ giữa việc nhận tiền với quyết định cấp phép; làm rõ trách nhiệm của người nhận tiền, người đưa tiền, người môi giới và những người tiếp tay. Khi đủ căn cứ, xử lý theo Điều 354 hoặc điều khoản hình sự tương ứng; đồng thời xem xét kỷ luật, xử lý quyết định cấp phép trái pháp luật và khắc phục hậu quả.

4.2. Giải pháp quản trị và công nghệ

Số hóa hồ sơ cấp phép, lưu vết người tiếp nhận, thẩm định và phê duyệt.

Phân tách nhiệm vụ, tăng cường kiểm tra chéo và kiểm định kỹ thuật độc lập.

Công khai quy trình, thời hạn giải quyết, phí và lệ phí theo quy định.

Thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh bảo mật, bảo vệ người tố cáo và xử lý hành vi gây sức ép, trù dập.

4.3. Giải pháp giáo dục và phòng ngừa

Tổ chức đào tạo định kỳ về đạo đức công vụ, pháp luật xây dựng và phòng, chống tham nhũng. Đánh giá cán bộ dựa trên tính liêm chính, chất lượng chuyên môn, trách nhiệm giải trình và hiệu quả phục vụ người dân; xử lý nghiêm việc lợi dụng chức vụ để trục lợi.

4.4. Giải pháp bảo vệ cộng đồng

Đối với công trình có dấu hiệu không an toàn, cần đánh giá kỹ thuật, áp dụng biện pháp bảo vệ người dân và yêu cầu khắc phục theo thẩm quyền. Nếu có thiệt hại, phải xác định trách nhiệm bồi thường trên cơ sở pháp luật và chứng cứ cụ thể. Đồng thời, rà soát những lỗ hổng quản lý đã tạo điều kiện cho sai phạm để ngăn ngừa tái diễn.

Kết luận

Tình huống số 967 cho thấy việc nhận tiền để cấp phép xây dựng trái pháp luật có thể xâm phạm tính liêm chính của công vụ, trật tự quản lý xây dựng và an toàn cộng đồng. Giải pháp hiệu quả phải kết hợp xử lý đúng người, đúng hành vi, đúng thẩm quyền với kiểm định công trình, khắc phục hậu quả và hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực.

Thông điệp cốt lõi: Liêm chính trong cấp phép xây dựng không chỉ là yêu cầu đạo đức của cán bộ mà còn là trách nhiệm bảo vệ tính mạng, tài sản và niềm tin của người dân. Quản lý đô thị hiệu quả phải dựa trên pháp luật, minh bạch, trách nhiệm giải trình và an toàn cộng đồng.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA:

Bài viết này được xây dựng dựa trên sự tham vấn, tư vấn chuyên môn của ThS. Nguyễn Hữu Long – Chuyên gia Lãnh đạo, Pháp lý, Tâm lý & Giáo dục. Với tư duy tích hợp đa ngành, chúng tôi không chỉ mang lại lá chắn pháp lý vững chắc mà còn cung cấp giải pháp quản trị rủi ro và thấu cảm tâm lý toàn diện vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang gặp phải những vướng mắc về pháp lý hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua hotline hoặc để lại câu hỏi cho chuyên gia tại: https://tuvanphapluattamlygiaoduc.vn/gui-cau-hoi-den-chuyen-gia/ hoặc qua số hotline: 0898.627.762 để được hỗ trợ kịp thời